Raport Kruka

Przemysław Kowalewski dał się poznać jako autor mrocznych, intensywnych i bolesnych w swym przekazie powieści. Twórca, który nie unika trudnych, kontrowersyjnych tematów, nawet jeśli wielu uważa, że pewne fakty powinny pozostać w ukryciu. Taką też książką jest jego najnowszy kryminał „Raport Kruka”. Tym razem akcja, w przeciwieństwie do jego poprzednich powieści, rozgrywa się współcześnie, ale sięga w przeszłość, wciągając czytelnika w labirynt intryg, tajemnic i emocji, od których trudno się uwolnić.

"Prawda was wyzwoli"

Przyznaję, że moja wiedza na temat polskich obozów powojennych, w których zginęło wiele tysięcy ludzi, była żadna, bo i nie mówi się o tym na lekcjach historii. To temat trudny, niewygodny, rzutujący na obraz naszego kraju, z którego moglibyśmy być dumni. Ale to także element naszej przeszłości i nie powinien być zamiatany pod dywan. Powinniśmy zmierzyć się z prawdą i uznać to, co wynika z faktów. A jeśli prawda rzeczywiście wyzwala, to dlaczego tak wielu woli ją ukrywać?

Jak napisał kiedyś George Orwell: "Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość" i trudno się z tym nie zgodzić.

Autor kieruje trójkę wyjątkowych bohaterów do Szczecina, gdzie niemal dziesięć lat temu w podziemiach kościoła odkryto tajemniczą kryptę. Sprawa została jednak nagle i niepokojąco wyciszona, a kilku związanym z nią osobom zamknięto usta. To wzbudza w bohaterach jeszcze większą determinację, by odkryć prawdę. Nie spodziewają się jednak, że, jak to zwykle bywa, prawda ma swoją cenę. I jest ona bardzo wysoka.

Profesor Nikita Wajda wraz z dawnym studentem Heblem i jego kuzynką wkraczają na ścieżkę, z której nie ma odwrotu. Sprawa staje się ich obsesją, a zagadka krypty pochłania ich bardziej, niż powinni na to pozwolić. Napięcie rośnie, a pętla wokół nich zaczyna się niebezpiecznie zaciskać, prowadząc do tragedii. Co takiego skrywa krypta, że niektórzy zrobią wszystko, by nigdy nie ujrzało to światła dziennego? Odpowiedź jest przerażająca.

To książka, która długo nie da o sobie zapomnieć. I dobrze. Jest brutalna, ale potrzebna. To historia, która obnaża prawdę o naturze człowieka, pokazuje, że zło nie ma narodowości, prawdę zawsze można zmanipulować, a ci, którzy jej szukają, muszą liczyć się z konsekwencjami. Smutne, ale prawdziwe. „Raport kruka” to thriller, który trzyma za gardło, kryminał, który wywołuje ciarki, i powieść, która zmusza do refleksji.

W podziemiach starego kościoła podczas prac porządkowych dochodzi do odkrycia tajemniczej krypty, co od razu wzbudza sensację. Tajemnicze znalezisko uważane przez niektórych za skarb Gryfitów chce zbadać Nikita Wajda, światowej sławy archeolog, który po kilku latach spędzonych na emigracji wraca właśnie do kraju. Nie wie jednak, że przyjdzie mu wyruszyć w podróż do świata pełnego niezagojonych ran, przemocy i cierpienia wielu ludzi…

„Raport Kruka” autorstwa Przemysława Kowalewskiego to przejmująca historia, na kartach której autor umiejętnie połączył ze sobą w jedną całość fikcję literacką z prawdziwymi zdarzeniami, powierzając w ręce czytelników swoją pierwszą książkę osadzoną we współczesnych realiach. Wartka akcja na tle szokującej historii w połączeniu z tajemnicą, za dochowanie której wiele osób gotowych jest zabić i bohater prezentujący najwyższe wartości, dały naprawdę zdumiewający i dobry efekt w postaci kryminału, przez który właściwie się płynie, emocjonalnie tonąc niekiedy w morzu ludzkiego cierpienia i okrucieństwa na niewyobrażalną skalę.

Kowalewski napisał książkę bolesną, porywającą, zmuszającą do refleksji, a przy tym dającą ogromną dawkę czytelniczego ukojenia. Książkę jakże inną od tych znanych mi z serii z Ugne Galantem, ale będącą kolejnym świadectwem wyśmienitego stylu. Stylu, który tak polubiłem i którego chcę więcej. Tak zwyczajnie, po prostu…

Współpraca z wydawnictwem Filia.

Archeolog Nikita Wajda oprócz prowadzenia zajęć ze studentami, współpracuje z różnymi ośrodkami naukowymi. Gdy w Szczecinie w trakcie prac porządkowych dochodzi do odkrycia tajemniczej krypty, padają podejrzenia, że może to być grobowiec Gryfitów – pierwszych władców Pomorza. O odkryciu informuje lokalny dziennik, ale potem nie ukazują się już kolejne artykuły. Nikita Wajda, który wraca do Polski po latach spędzonych na pracy nad Kodeksem Tchacos, za sprawą zbiegu okoliczności zaczyna się interesować odkryciem sprzed lat, w sprawie pomagają mu kego dawny student Franek, zwany Bearem i kuzynka Beara Agne Vitkus. Krótce okazuje się, że pieczę nad odkryciem przejął Polski Instytut Narodowy, który utajnił wszystkie informacje związane z tajemniczą kryptą. Kolejne osoby, z którymi rozmawia Wajda wydają się zastraszone przez ludzi związanymi z Instytutem, jednak za sprawą jednego z zakonników, w ręce Wajdy trafia stary zeszyt, zapisany równym, kaligraficznym pismem. Już pierwsze zdania „Nazywam się Wiktor Kruk. Jestem księdzem. Przeszedłem przez piekło polskich obozów koncentracyjnych. Jeśli to czytasz, znaczy to, że wszystko, czego doświadczyłem, miało sens. Wierzę, że będziesz wiedział, co uczynić z tym dziedzictwem.” Wokół Wajdy zaczynają dziać się dziwne rzeczy. Wszystko wskazuje na to, że komuś bardzo zależy, aby wspomnienia księdza Kruka nie ujrzały światła dziennego.

„Raport Kruka” to pierwszy tom nowej serii Przemysława Kowalewskiego, będący moim zdaniem połączeniem powieści przygodowej i historycznej z nutką political fiction i sensacji. Ale po kolei.

Zacznę od wątku przygodowego. Główny bohater Nikita Wajda to wybitny archeolog, władający kilkoma językami, uprawiający sztuki walki, choć z wieloma ograniczeniami dotyczącymi kontaktów z ludźmi. Taki polski Indiana Jones. A i Wajda jest niezwykle atrakcyjny :D

Jego pomocnikami są: były student, też niezły w swoim fachu, choć na uwagę bardziej zasługuje Agne Vitkus. Hakerka „white hat”, czyli tak zwana „etyczna hakerka”. Kreacja Agne przywodzi na myśl słynną Lizbeth Salander z bestellerowej serii „Milenium” Stiega Larssona.

Więc skoro mamy swojego Indiego, to musi być i poszukiwanie skarbu. W tym przypadku miał to być skarb Gryfitów, a wyszło skomplikowane śledztwo dotyczące brzydkiej karty powojennej historii Polski.

W wątku historycznym pojawiają się fragmenty zeznań byłych więźniów obozów koncentracyjnych, czy obozów pracy przymusowej stworzonych tuż po II Wojnie Światowej przez komunistyczne władze. O obozie w Świętochłowicach Zgodzie wiedziałam trochę za sprawą powieści Sabiny Waszut „Ogrody na popiołach: powieść o powojennym obozie, o którym milczała historia.” (Teraz na miejscu dawnego obozu znajdują się ogródki działkowe).

Kowalewski wspomina o tej powieści i researchu jaki zrobiła Sabina do swojej powieści, a którym także posiłkował się Autor w swojej powieści. O Zgodzie nie wolno było mówić, ci, którzy wyszli z obozu, podpisywali dokument o zachowaniu tajemnicy. Na spotkaniu autorskim z Sabiną, które miałam okazję prowadzić krótko po premierze „Ogrodów”, wspominała, że na jednym z jej spotkań był były więzień obozu na Zgodzie i wciąż rozglądał się z niepokojem, czy można mówić o tym co się tam działo. A działy się rzeczy straszne. Potępiamy nazistowskich zbrodniarzy, którzy torturowali więźniów w obozach, a niestety nadzorcy w obozach koncentracyjnych stworzonych przez komunistów, nie byli lepsi, niestety wykazywali się równie wielką „kreatywnością” w torturowaniu „wrogów ojczyzny”. W przypadku Zgody, byli to głównie Ślązacy, wpisani na volsklistę, w tym kobiety i dzieci. Komendant Morel, odpowiedzialny za śmierć dziesiątek ludzi dożył późnej starości w Izraelu, nigdy nieosądzony za swoje czyny. Zachęcam Was do przeczytania powieści Sabiny Waszut, w której znajdziecie więcej informacji na temat funkcjonowania Zgody.

Kowalewski wspomina również inne obozy bezpieki: Wadowice, Żywiec, Mysłowice, Libiąż, Będzin, Sosnowiec, Tarnowskie Góry, Głubczyce, Chorzów i Bytom. Do tego dochodzą obozy Centralnego Zarządu Przemysłu Węglowego. „Między tysiąc dziewięćset czterdziestym piątym a pięćdziesiątym rokiem w Polsce działało dwieście sześć obozów pracy przymusowej oraz obozów koncentracyjnych, w których przetrzymywano Niemców, Ukraińców, Łemków i Polaków. Do ich stworzenia wykorzystano nienaruszoną infrastrukturę nazistowską porzuconą przez wycofujące się załogi.” Te obozy podlegały Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego oraz Centralnemu Zarządowi Przemysłu Węglowego i niestety istniały w całej Polsce. Z obowiązku dotyczącego dokładności, a nie chęci wybielenia tej karty naszej historii, muszę dodać, że byłe obozy nazistowskie były wykorzystywane także przez Aliantów, np. Dachau był wykorzystywany przez Amerykanów, służył początkowo jako obóz dla przesiedleńców (DP) i centrum repatriacyjne, Amerykanie uwięzili tam również działaczy NSDAP i SS.

Jak wspomniałam wcześniej, w powieści możemy znaleźć też trochę political fiction, które jest niebezpiecznie bliskie rzeczywistości. Polską rządzi skrajnie prawicowa partia, blisko związana z kościołem (brzmi znajomo? Oczywiście cytując piosenkę z czołówki z emitowanego w latach 90-tych programu satyrycznego „Polskie zoo” – „Skojarzenia to przekleństwo, więc możemy dziś dać głowę – jakiekolwiek podobieństwo było czysto przypadkowe”), która poprzez sieć powiązań i finansowanych przez siebie stowarzyszeń i instytutów pragnie nie tylko utrzymać władzę, ale i kontrolować narrację. Polski Instytut Narodowy, a właściwie ludzie pracujący w tym instytucie zrobią wszystko, aby utrzymać Raport Kruka w tajemnicy. Muszę przyznać, że wątek polityczny dodawał całej sprawie dodatkowego smaczku.

W powieści pojawia się również wątek kryminalny. Bo przecież Ci, którzy szukają Raportu Kruka, nie cofną się przed niczym, aby ten nie został upubliczniony.

Powieść czyta się świetnie, ze względu na bardzo dobry styl autora, jak również dopracowanie tekstu, zwłaszcza części historycznej. Ta powieść ma wszystko, czego można chcieć od dobrej powieść, nazwijmy to w skrócie „awanturniczej”: tajemnice sprzed lat, świetny research historyczny, spisek sięgający najwyższych władz zarówno świeckich, jak i kościelnych, genialnie wykreowanych bohaterów.

Jedyne co mogę zrobić, to polecić tę powieść i sięgnąć po kolejny tom – „Księga Grzechu”.

Niektóre książki nie tyle się czyta, co się przez nie przechodzi – jak przez mrok tunelu, z nadzieją, że po drugiej stronie czeka coś więcej niż tylko światło. Raport Kruka to właśnie taka historia. Trudna, niewygodna, momentami bolesna, ale potrzebna.

Przemysław Kowalewski nie serwuje lekkiej rozrywki. Zamiast tego zaprasza nas do Polski, w której przeszłość nie umarła, tylko milczy – głęboko zakopana w katakumbach starego kościoła i jeszcze głębiej w ludzkiej pamięci. Archeolog Nikita Wajda wraca do kraju, by zbadać znalezisko. Ale to, co odkrywa, wykracza daleko poza naukę. To konfrontacja z historią, która nigdy nie została przepracowana.

To książka, która może poruszyć tych, którzy lubią opowieści z zagadką i historią w tle, ale szukają czegoś więcej niż tylko szybkiego dreszczyku. Jeśli podobał Ci się Kod da Vinci czy Skarb narodów, ale wiesz, że prawdziwe tajemnice nie zawsze kończą się szczęśliwie – to powieść dla Ciebie.

Co mnie przekonało? Po pierwsze: krótkie rozdziały. Dzięki nim całość ma świetne tempo, czyta się płynnie i dynamicznie – to naprawdę idealna lektura na jeden intensywny weekend. Po drugie: klimat. Taki, który zostaje z Tobą jeszcze długo po odłożeniu książki. Czuje się w nim cień przeszłości i ciężar odpowiedzialności – nie tylko tej historycznej, ale też bardzo osobistej.

Raport Kruka nie daje łatwych odpowiedzi. Zmusza, żeby zajrzeć pod powierzchnię – w historię kraju, ale i w samego siebie. To nie tylko opowieść o tajemnicy, to opowieść o nas. I dlatego warto ją przeczytać.

_

Współpraca płatna

Przemysław Kowalewski to autor, którego poprzednie książki zawsze robiły na mnie duże wrażenie. Jego seria z Ugne Galantem wciągnęła mnie bez reszty – miała niepowtarzalny klimat, świetnie wykreowanych bohaterów, zwłaszcza głównego, oraz historię, która trzymała w napięciu od początku do końca.

„Raport kruka” to powieść bardziej surowa, pozbawiona atmosfery, którą znałam z wcześniejszych książek autora. Nie potrafię ocenić, czy jest gorsza – jest po prostu inna. Przemysław Kowalewski postawił na zupełnie nową konwencję, co kompletnie mnie zaskoczyło, bo byłam przyzwyczajona do jego poprzednich historii. Przyznaję szczerze, że ta nie przypadła mi do gustu, co stwierdzam z ciężkim sercem, bo bardzo cenię twórczość autora. Przemysław Kowalewski jak dotąd imponował mi swoją wiedzą, pracowitością i determinacją w dociekaniu prawdy. Tworzył wciągające historie osadzone w czasach, w których dorastał, a na potrzeby powieści ubierał je w literacką fikcję.

Tym razem Przemysław Kowalewski nie osadził swojej powieści w rzeczywistości Polski Ludowej, lecz w współczesności, sięgając po niechlubny rozdział w historii naszego kraju. Fakty, które przestały już być tajemnicą, stają się osią fabularną powieści sensacyjnej – pełnej zagadek i napięcia, balansującej na granicy prawdy i mistyfikacji. To historia w stylu „Kodu Da Vinci” i „Indiany Jonesa”, w której bohaterowie prowadzą niebezpieczną grę, ocierając się o niemal absurdalne spiski i teorie. Nie mogę uwierzyć, że książkę napisał ten sam autor, który stworzył znakomitą serię z Ugne Galantem.

Styl pisania autora w „Raporcie kruka” to mieszanka elementów, które mogą być zarówno zaletą, jak i wadą książki. Przemysław Kowalewski starał się poruszyć trudne i kontrowersyjne tematy, jednak nie zawsze potrafił znaleźć równowagę między fabułą a swoimi osobistymi przekonaniami, które wprowadził do tekstu, wpłynęło negatywnie na mój odbiór książki.

Autor chyba błędnie założył, że wszyscy jego czytelnicy są przeciwnikami poprzedniej partii rządzącej i Kościoła. Dał upust swoim poglądom, co odbiło się na wiarygodności powieści. Ceniłam autora za dokładność w przedstawianiu faktów, dogłębne badania i opieranie swoich powieści na sprawdzonej prawdzie, choć nie omijał ubarwiania jej fikcją. Niestety, sam pomysł pisania o przymusowych obozach pracy na Śląsku nie do końca się obronił, ponieważ prawdziwa historia została zalana stekiem spekulacji i teorii spiskowych, nie mających wiele wspólnego z rzeczywistością.

Zrzucanie winy za brak wyjaśnienia tamtych niechlubnych dla nas wydarzeń na poprzedni rząd jest zbyt wszechobecne i zbyt nachalne, tym bardziej że w powieści poruszane są zdarzenia z historii Polski z lat 45-50. Przez te wszystkie lata, niezależnie od frakcji politycznej, która akurat rządziła, nikomu nie zależało na ujawnieniu prawdy o przymusowych obozach pracy na Śląsku.

Wątek sensacyjny wokół tego historycznego tematu nie pasuje mi tu szczególnie. Współcześnie, według autora, w tę sprawę zamieszani są politycy prawicy, duchowieństwo i historycy. Dlaczego wszyscy ci ludzie mieliby z taką zażartością bronić dostępu do prawdy o tamtych wydarzeniach? Może takie podejście do tematu jest interesujące, ale czy spekulacje z nim związane nie są pozbawione dobrego smaku?

Nie jestem zwolenniczką uprawiania polityki w powieściach. Nie rozumiem tego i nie pochwalam. Każdy ma prawo do swoich poglądów i przykro zapewne jest komuś czytać w książce, że autorowi nie pasują jego poglądy, a on sam narzuca nachalnie swoje i spekuluje oraz manipuluje faktami. Szkoda, bo to mogłaby być dobra powieść sensacyjna, a tak wyszedł zlepek różnych gatunków, który nie do końca został chyba przez autora przemyślany.