Zbuduj swój dom wokół mojego ciała

Trochę za sprawą przypadku moje drogi czytelnicze zawiodły mnie na Daleki Wschód. Ta wyprawa rozpoczęła się w Japonii za sprawą powieści „Perfekcyjny świat Miwako Sumidy”. Zaserwowała mi doskonały portret psychologiczny dzięki doskonałemu koreańskiemu thrillerowi „Siedem lat ciemności”. Pokazała mentalność Koreańczyków w powieści „Będę tam”. Powiem wam, że bardzo odpowiada mi spokojny styl tych książek. Czytana przeze mnie kiedyś chętnie literatura amerykańska wydaje się przy nich chaotyczna. Dlatego z zaciekawieniem sięgam po kolejne tytuły. Tym razem padło na Wietnam i powieść „Zbuduj swój dom wokół mojego ciała”.

Punktem wyjścia jest zniknięcie Winnie – pół Wietnamka, pół Amerykanka, która z jakiegoś powodu przyjechała do Sajgonu. Kolejne rozdziały pokazują epizody, jakie wydarzyły się w różnych odstępach czasu od zaginięcia np. sześć miesięcy przed zniknięciem, dzień po zniknięciu itd. I żeby była jasność, książka nie jest thrillerem. Tylko po części szukamy przyczyn „wyparowania” Winnie. Sprawa jest dużo bardziej złożona. Równolegle do wątku przybyłej z Ameryki dziewczyny śledzimy losy trójki przyjaciół – dwóch braci i dziewczyny – z Ia Kare oraz historię zamieszkanej przez węże plantacji kauczuku.

Trafiła mi się książka, którą bardzo trudno opisać. Już na poziomie fabuły ciężko mi wytłumaczyć o czym ona jest. Zatrzymajmy się na razie na tym, że mamy trzy wspomniane wcześniej wątki. Pewnie one jakoś się wiążą. Dokładnie. Chociaż nie powiedziałabym, że splatają się jak liany w dżungli. Autorka połączyła je raczej małymi haczykami. Subtelnie ukrytymi łączeniami. W kolejnych epizodach wyłapujemy powtarzające się detale. Przemyka ta sama osoba, pojawia się ten sam rekwizyt. Nie wszystko jest powiedziane wprost. To czytelnik musi dodać dwa do dwóch i połączyć fakty.

Violet Kupersmith w nieprawdopodobny sposób dopracowuje kolejne wątki. Każdy z rozdziało jest tak skonstruowany, iż oddajemy mu się całkowicie. Tak jakby ta powieść była tylko o tym. Co jest świetne to, że detale, które łączą poszczególne wątki, sprawiają, że przeskakując między nimi nie mamy poczucia dezorientacji. Cały czas wiemy, że czytamy różne historie i one razem tworzą „Zbuduj swój dom wokół mojego ciała”.

Zastanawiacie się zapewne, jaki to typ powieści. Chyba najłatwiej wrzucić tę książkę do przeogromnego wora „literatura piękna”. Królują w niej duchy, ale nie w takim sensie, jaki znamy z horrorów (chociaż pewna subtelna makabra znajdzie się na jej stronach). Mamy wrażenie, że wymiar nadnaturalny przenika się z tym ziemskim, że istnieją one obok siebie. Strasznie ubolewam, że tak mało wiem o kulturze Wietnamu i miejscu jakie zajmują w niej duchy. W powieści padają słowa: „Nie sądziłam, że istnieją Wietnamczycy, którzy nie wierzą w duchy.”1 Na tej podstawie, ale też czytając opisy różnych rytuałów związanych z pogrzebem i dbaniem o potrzeby duszy, wnioskuję, że świat nadprzyrodzony jest tym ludziom bliski.

W zależności od potrzeb „Zbuduj swój dom wokół mojego ciała” zmienia swój charakter. Momentami książka jest ulotna, baśniowa, a nawet mistyczna. W innych miejscach brutalnie rzeczywista wręcz obrzydliwie naturalistyczna. To jak Violet Kupersmith łączy te sprzeczne elementy świadczy o jej genialnej intuicji. Niezwykłym wyczuciu tego, jaki środek będzie najlepszy, żeby wyrazić daną myśl, emocje itp., jaki język – poetycki czy rynsztokowy – najlepiej sprawdzi się w tej konkretnej sytuacji.

Mam pewne zastrzeżenia co do zakończenia. Odniosłam wrażenie, iż autorka w trakcie pisania porzuciła pewne myśli, że nie wszystkie wątki zostały wyczerpane. Jednak Violet Kupersmith nie podaje czytelnikowi na tacy gotowych odpowiedzi. Powieść pełna jest niedomówień. Także nie wykluczam, że mogłam coś nieodpowiednio zinterpretować, że mogłam coś zignorować, albo – po ludzku – czegoś nie zrozumieć.

Spróbujcie sobie wyobrazić barokowy ołtarz pełen pięknie wykonanych detali. Żeby w pełni cieszyć się jego pięknem podziwiamy misternie wykonane elementy, ale to całość robi na nas wrażenie. Podobnie było podczas czytania powieści „Zbuduj swój dom wokół mojego ciała”. Zaczytywałam się w poszczególnych „małych historiach”, żeby zachwycić się „dużą historią”, w jaką się łączą.

1 Violet Kupersmith , „Zbuduj swój dom wokół mojego ciała”, przeł. Aleksandra Weksej, wyd. Mova, Białystok 2022, s. 142.

Zazwyczaj łudzimy się, że mamy wpływ na swoje życie, że jesteśmy panami własnego losu. Tymczasem tak naprawdę zaledwie odgrywamy przypisaną nam rolę, warunkowaną przez kolejne decyzje, ale również duchy przodków i kaprysy przeznaczenia. Niektóre religie, systemy wierzeń mocno są związane z przeszłością, z tymi, którzy odeszli i ich wolą, próbują również na różne sposoby wpływać na zamysły przodków przy pomocy składanych ofiar czy innych obrządków.

Czy jednak duchy przodków mogą mieć coś wspólnego ze zniknięciem młodej kobiety? Przekonamy się o tym dzięki książce pt. „Zbuduj swój dom wokół mojego ciała”, autorstwa Violet Kupersmith. Opublikowana nakładem Wydawnictwa MOVA powieść została uznana przez „The New York Times” i „Kirkus” za jedną z najlepszych książek 2021 roku, znalazła się również w finale 2021 First Novel Prize. Czy słusznie? Z pewnością publikacja ta wyróżnia się, nie tylko bogato zarysowanym tłem społeczno-gospodarczym i historycznym, ale również niezwykłą atmosferą, która nas przenika od pierwszych stron. Ta aura tajemniczości, zbudowana z niejasnych wydarzeń, wierzeń oraz niedopowiedzeń jest ogromnym atutem książki, która jednocześnie jest bardzo wymagającą. Dlatego sięgnąć po nią powinni szczególnie ci czytelnicy, którzy pragną poznać historię Wietnamu, którzy doceniają piękno słowa i misternie spleciony ze słów obraz, a także ci, którzy mają możliwość w pełni poświęcić się lekturze. Nie jest to bowiem książka, którą kartkuje się pobieżnie jadąc w autobusie, nie jest to też lektura, którą można czytać na plaży pomiędzy kąpielami. Kiedy bowiem już przebrniemy przez pierwsze strony i przyzwyczaimy się do nieco dezorientujących przeskoków czasowych, zaczniemy dostrzegać piękno tej powieści.

Autorka przedstawia nam Winnie vel Ngoan, młodą kobietę o podwójnej narodowości. Będąc poł Wietnamką, pół Amerykanką nie może odnaleźć się w Stanach, zaś jej zagubienie potęguje fakt, iż jest najmłodszym, nieplanowanym dzieckiem, które nigdy nie wpasowało się w obraz idealnej rodziny. Lekarstwem na ten brak jedności z otoczeniem ma być wyjazd do kraju przodków, zaś w Wietnamie planuje zatrzymać się u ciotecznej babki i pracować jako nauczycielka angielskiego. Tyle tylko, że nowe miejsce zupełnie nie zmienia jej sytuacji, a wręcz potęguje poczucie braku przynależności gdziekolwiek, Winnie nie potrafi porozumieć się ani z babką i kuzynkami, ani nie utrzymuje kontaktu z innymi nauczycielami. Zresztą szybko okazuje się, że pomysł uczenia angielskiego w Międzynarodowej Akademii Językowej, czy nawet w każdej innej szkole, to porażka, bowiem Winnie zupełnie się do tego nie nadaje. Zresztą nawet nie próbuje udawać i ukrywać swojej niekompetencji, zamiast przygotowywać się do zajęć ona woli wędrować ulicami i zwiedzać kawiarnie, w dręczącym pragnieniu pasowania gdziekolwiek. Pewnego dnia znika…

Czy to możliwe, by zniknięcie Winnie było w jakikolwiek sposób powiązane ze zniknięciem innej kobiety, wiele lat wcześniej? Wówczas zaginęła córka bogatej wietnamskiej rodziny, a jej ciała nigdy nie odnaleziono, nie odkryto również, co mogło się z nią stać. Te dwa przypadki splatają się ze sobą w niezwykle misterny sposób, a tych splotów, punktów stycznych, początkowo nawet nie jesteśmy w stanie dostrzec. Dopiero zagłębienie się w lekturę uświadamia nam, jak bardzo łączy się ze sobą przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. A duchy przodków zaczynają przemawiać również do nas.

Jednocześnie z tymi dwiema historiami, autorka odsłania przed nami losy Longa, Tana i Binha, ale nie robi tego przypadkowo. Zresztą nic w książce nie jest przypadkowe, wszystko jest po coś, nawet losy rodziny Ma z Ia Kare i niezwykłych wydarzeń, rozgrywających się w ich domu. Tyle tylko, że potrzebujemy szerszego kontekstu, by dostrzec, w którym kierunku zmierza opowieść Violet Kupersmith i dlaczego wszystko, o czym pisze ma dokładnie swoje miejsce i czas. A choć nie jest to książka, po którą sięgnęłabym ponownie, to bez wątpienia jest lekturą zwracającą uwagę.

Z wielkim zainteresowaniem sięgnąłem po ' Zbuduj swój dom wokół mojego ciała' Violet Kupersmith, gdyż wiedziałem, że jest to pozycja, która spotykała się z szerokim uznaniem. Lubię poznawać świat, Wietnam natomiast był tym państwem, który zawsze w szczególny sposób mnie interesował. Dzięki tej pozycji, mogłem zrozumieć ostatnie stulecie w historii Wietnamu, pojąć wiele procesów, które mnie intrygowały. Będę szukał kolejnych pozycji tej autorki, gdyż zauważam i doceniam Jej wszechstronny warsztat literacki, polecam wszystkim.

Książkę "Zbuduj swój dom wokół mojego ciała" dostałam w prezencie, chwilę leżała na półce za czym trafiła w moje ręce. Okazała się bardzo ciekawą lekturą. To niezwykła książka, która opowiada o dwóch Wietnamskich kobietach. Miesza się w niej przeszłość z teraźniejszością co dla mnie jest dużym plusem, bo bardzo lubię czytać tego typu książki. Barwna opowieść o historii Wietnamu, którą czyta się jednym tchem. Polecam szczególnie tym osobom, które uwielbiają powieści z historią w tle. Dodatkowy plus za piękną okładkę.

Przekrój pół wieku Wietnamu i historie kilku osób, które się ze sobą przeplatają. Mamy zagadkę zaginięć dwóch kobiet, które zniknęły na zawsze w odstępie 25 lat od siebie. Mamy też grupę przyjaciół, którzy skrywają pewien sekret sprzed lat. Wszystko to się ze sobą splata i tworzy ciąg zdarzeń, który nie jest aż tak przewidywalny, jak mogłoby się wydawać. Do tego wspaniale opisane życie w Wietnamie, koszmar i skutki wojny z USA oraz cały folklor i kultura. Nie mogłam się oderwać wieczorami i nie żałuję zarwanych nocy.

"Zbuduj swój dom wokół mojego ciała" to wspaniała historia z Wietnamem w tle. Dwie kobiety znikają w odstępie dekad, a okazuje się, że ich losy są ze sobą bardzo mocno związane. Opowieść obfituje w znakomite obrazy historii i wietnamskiego folkloru. To oryginalna podróż w czasie, w której zacierają się granice pomiędzy przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Każda wykreowana przez autorkę postać zbliża czytelnika do zrozumienia, o co chodzi we wzajemnych korelacjach bohaterów. Trzymająca w napięciu, piękna historia.

Książka Violet Kupersmith cieszy się bardzo dobrymi opiniami. Dlatego też postanowiłem po nią sięgnąć. Lubię takie książki, które są już dobrze oceniane, ponieważ wiem, że się nie zawiodę. I faktycznie - teraz i ja podzielam opinie innych osób, ponieważ książka jest rewelacyjna. Mistrzostwo, to jak na moje, mało powiedziane. Nie tylko można poznać tu niesamowitą historię Wietnamu na przestrzeni tylu lat, ale także niezwykle tajemniczych bohaterów, którzy dużo wnoszą do tej niesamowitej opowieści.