Zielona mila

OSTATNIA MILA

Znowu zdecydowałam się porwać z motyką na słońce i zrecenzować nie tylko bestseller i hit kinowy, ale również jednego z moich ulubionych autorów. Podobnie, jak przy „Igrzyskach Śmierci”, jestem pełna obaw, czy podołam temu zadaniu. Jednak decyzja została podjęta, klamka zapadła, a pierwsze słowa tego tekstu już przelane na papier.

„Zielona mila” Stephena Kinga to powieść ponadczasowa, a zarazem wyjątkowa. Jest wyjątkowa tak bardzo, że można o tym zapomnieć oglądając po raz enty adaptację filmową. To przytrafiło się mi i jest moim grzechem przeciwko tej niezwykłej książce. Na początku muszę podzielić się ciekawostką, o której nie miałam pojęcia. „Zielona mila” była wydawana w tak zwanych „odcinkach”, w typowym dla Dickensa stylu. I choć King miał przed sobą nie lada wyzwanie i dylemat, podołał temu zadaniu wzorowo.

Paul Edgecombe i John Coffey to nadrzędni bohaterowie powieści. Pierwszy z nich jest głównym strażnikiem bloku E w więzieniu Cold Mountain, a drugi skazańcem, zesłanym na tenże blok za okrutną i niewyobrażalną zbrodnię. Narratorem „Zielonej mili” jest Paul, który obecnie przebywa w domu opieki społecznej. Po sześćdziesięciu latach postanowił opisać wydarzenia z roku 1932. Wydarzenia, które na zawsze go odmieniły.

Gdy wraca pamięcią do tamtego okresu, dowiadujemy się, że przechodził ostrą infekcję dróg moczowych. Pewnego dnia czarny jak smoła i wielki niczym dąb, John Coffey prosi go, aby wszedł do jego celi. Mimo cichego głosu rozsądku, aby tego nie robił, Paul Edgecombe decyduje się na ten skrajny krok. Jak się okazuje to bardzo dobra decyzja, bo zaledwie kilka minut później, gdy opuszcza celę skazańca, nie dręczy go już infekcja. John Coffey jakimś cudem (bo przecież musiał być to cud!) zdołał go uzdrowić. Na kartach tej powieści John dokona tego cudu jeszcze dwukrotnie.

Wraz z Paulem na bloku E pracują jego zaufani pracownicy – Brutus, Dean i Harry, ale również brutalny i niepojętny Percy Wetmore, którego koneksje doprowadziły do zajęcia stanowiska, do którego w ogóle się nie nadaje. Na bloku, oprócz Johna Coffeya, swoje cele zajmują Edward Delacroix i William Wharton. Czekając na swój dzień, kiedy przejdą zieloną milą w stronę szopy, w której Stara Iskrówa odbierze im ostatnie tchnienie, czas im pozostały spędzają w różny sposób. John wylewa wielkie jak groch łzy i wciąż ma poczucie, że dopóki żyje musi pomagać innym, bo przecież to właśnie robi. Delacroix tresuje swoją cyrkową mysz, niezwykłego Pana Dzwoneczka, a „Dziki Bill” Wharton zatruwa wszystkim dookoła życie.

Kiedy przychodzi dzień, w którym każdy z nich przechodzi zieloną milę, ostatnią milę w swoim życiu, każdy z nich przebywa ją inaczej. Jednak tylko John Coffey, którego nazwisko brzmi jak napój, ale inaczej się pisze, przechodzi ją jako ktoś nieodmieniony, ktoś kim był od zawsze. To ON jest osobą, która odmienia życie innych, nie na odwrót. John Coffey jest ukazany w iście mesjańskim guście, ale nieprzesadzonym, dobrym tonie.

„Zielona mila” postawiła przede mną pytanie, na które wolę nie udzielać odpowiedzi: „Dokąd zmierzasz?” Tak już jest, że nie lubimy myśleć o tym, co nieuniknione, tkwiąc w codzienności, niczym pale w słonym morzu. Naiwnie wierząc, choć przecież nikt nie mówi tego wprost, że mi się uda, że to ja jestem nieśmiertelny. A przecież to totalna bujda. Kruchość naszych ciał i dusz jedynie to potwierdza. Przecież kiedyś wszyscy w końcu staniemy pośrodku zielonego linoleum i będziemy musieli odbyć naszą ostatnią podróż w życiu. Przebyć tę ostatnią milę. I jedno wiem na pewno - tylko od nas zależy, czy przejdziemy ją jako John Coffey czy William Wharton.

[Adres usunięty]

Paul Edgecombe to strażnik więzienny pracyjący wśród skazanych na karę śmierci więźniów. Tytułowa Zielona Mila to dywan, po ktorym skazańcy kroczą do pomieszczenia z krzesłem elektrycznym. Paul wiedzie zwyzajne życie do momentu, w którym w więzieniu nie pojawia się on. Olbrzymi i nad wyraz spokojny John Coffey aresztowany za gwałt i zabójstwo na dwóch dziewczynkach. John Coffey, który nie tylko wydaje się byc niewinny, skazany na śmierć przez pomyłkę, to na dodatek jest posiadaczem niezwykłych mocy...

Połowa lat 90 była dla Kinga jednym z najgorszych okresów literackich. Po świetnej "Dolores Claiborne" zaczął wydawać co raz gorsze pwoeiści z jedną z nasłabszych w swej karierze "Brzsennością" na czele. Tym bardziej cieszy więc fakt, że "Zielona mila" to taka zielona wysepka na tej pustyni twórczej posuchy (która potem ciągnęła się dalej w takich ksiązkach jak "Desperacja" czy czwarty tom "Mrocznje Wieży"). I to wysepka aż bijąca po oczach soczystą zielenią.

To co w "mili" stworzył Król, można śmiało nazwać jedną z najlepszych powieści w jego karierze, co przy jego ponad 50 tomowej bibliografi jest faktem znaczącym. Powieść kryjąca się pod tym tytułem to znakomicie i lekko napisana historia, pełna wzruszeń i emocji znanych z najbardziej cenionych dokonań Kinga. To nie jest horror, ba!, nawet fantastyki jest tam nie wiele, ale jak już wilokrotnie pisałem, siłą książek Stephena są wątki obyczajowe, a czymże innym jest "Mila..." jak nie powieścią obyczajwą? Powięścią stawiającą zarazem filozoficzne pytanie: Czy człowiek mógłby zabić kolejnego Mesjasza?

Nie brak więc dylemaótw moralnych i niewygodnych kwestii. Nie brak też sensacji i akcji, a i elementy grozy też znajdą dla siebie miejsce. Dostaejmy więc kolaż Kingowych motywów złożonych w smakowite danie, do którgo chętnie chce się wrócić. A na deser dostajemy pewną nowość w postaci praktycznie braku powiązań z innymi powieściami Króla.

Minusy? - zapytacie. Niestety są. A właściwie jest, bo mowa tu o jednym zasadniczym minusie: powtrókowości. Cała fabuła, jeśli dojść do jej sedna, to kopia "Skazanych na Schawshank", z takimi samymi rozwiązaniami fabularnymi (choć nie do końca). Taka sama, jaką dla "Misery" była "Gra Geralda". Ale cóż to za mnus na tle wspomnianych już plusów, prawda?

A co jeśli ktoś oglądał film? Co może mu zaoferować powieść? Może nie inne zakończenie, może nie masę zaskoczeń, ale na pewno mnóstwo emocji, które film spłycił i mnóstwo opowieści o innych więźniach (wcale nie mniej wzruszających), na które w filmie po prostu nie było miejsca.

I moja rada na koniec: kto nie czytał, niech żałuje i jak najszybciej nadrobi ten błąd. W końcu powieśc w wersji kieszonkowej (ponad 500 stron) można kupić za ok 15zł a to bardzo niska kwota. Szczególnie jak na taki tytuł.

Nikt chyba nie ma wątpliwości, że Stephen King jest jednym z najwybitniejszych współczesnych autorów. „Zielona Mila” natomiast jest jedną z jego najlepszych powieści. To historia, którą każdy powinien poznać. Ta książka przeczytana raz, zostanie z Tobą na zawsze.

Czy zastanawiasz się czasem nad słusznością kary śmierci? W czasach, gdy po świecie błąka się tylu potrzebujących, utrzymujemy dożywotnio gwałcicieli, pedofilów, morderców, terrorystów i całą masę innych potworów w ludzkiej skórze. Ci ludzie w więzieniu mają dostęp do wiedzy i edukacji, o której niektóre dzieci nawet nie śnią. Jednak skąd pewność czy popełnili czyny, za które ich osądzono i skazano. Więzienia są przecież pełne niewinnych.

Paul Edgecomb nie ma wątpliwości. Jest naczelnym klawiszem w bloku E w więzieniu stanowym w Cold Mountain. Nadzoruje więźniów w celach śmierci. Paul nie zadaje pytań. Wierzy w wymiar sprawiedliwości i system, dzięki któremu jego podopiecznym udowodniono winę. Paul nie ma więc żadnych wątpliwości, gdy sadza więźnia na krześle elektrycznym. Dopóki na blok E nie trafia John Coffey – wielki jak drzewo Murzyn o wiecznie załzawionych oczach.

„Zielona Mila” jest powieścią wielowarstwową. Porusza nie tylko kwestię kary śmierci, ale też dyskryminacji rasowej. W latach trzydziestych czarni częściej trafiają na krzesło niż biali. John Coffey został osądzony między innymi przez swój kolor skóry. Czy biały mężczyzna dostałby taki sam wyrok na podstawie tych śmiesznych dowodów? Hammersmith, dziennikarz, który opisywał jego sprawę porównuje Johna do kundla, który zaatakował jego syna. To chyba najlepiej opisuje stosunek białych do Afromerykanów. King wkracza też na trochę grząski grunt zadając pytanie: Dlaczego Bóg pozwala na te wszystkie straszne rzeczy, które spotykają dobrych ludzi? Paul nie znalazł na nie odpowiedzi. Ja też.

Świat jest pełen sprzeczności i niewytłumaczalnych zdarzeń. Są wśród nas ludzie, którym radość daje sprawianie innym cierpienia. Są też tacy, którzy z godnością traktują nawet myszy i morderców. John Coffey był jak gąbka, która wchłania ból całego świata. Jednak nawet tak duży człowiek jak ON nie mógł pomieścić aż tyle cierpienia.

Wszyscy czytelnicy książki piszą o filmie, choć jedno i drugie wywołuje calkowicie inne odczucia, dlatego ja nie będę porównywać filmu do książki lub odwrotnie. Nie będę też pisać co jest lepsze. Skupmy się zatem na książce. Po przeczytaniu książki "Zielona Mila" niespodziewanie zapragnąłem zamknąć się w pokoju, aby przezwycieżyć gniew i rozdrażnienie. Wywarła na mnie ogromne wrażenie i skłoniła mnie do refleksji.

Bohaterowie książki, to więźniowie oczekujący na wykonanie kary śmierci na krześle elektrycznym, oraz pilnujący ich strażnicy. Poruszył mnie bardzo moment śmierci, złej śmierci Eduardo Delacroix, Francuza z Luizjany. Widzę jeszcze oczami wyobraźni jego spaloną twarz i stopione, wypływające oczy oraz swąt spalonej skóry. Ta śmierć zapadła mi w pamięć i chyba na długo w niej pozostanie.

Po mistrzowsku opisane uzdrowienia ludzi przez Johna Coffeya, więźnia, o wiecznie załzawionych oczach obdarzonego niezwykłą mocą. Ta opowieść S. Kinga bardzo różni się od wszystkich innych. Opowiadanie nie należy do tych, które można łatwo ocenić tak, by nie zdradzać treści, więc polecam wszystkim, aby sięgnęli po książkę i sami przeżyli wszystko wraz z bohaterami "Zielonej Mili".

Jeśli oglądaliście film „Zielona mila” z Tomem Hanksem to pewnie, podobnie jak ja uważacie, że to jeden z tych kultowych obrazów, który każdy powinien choć raz w życiu obejrzeć. Ja pójdę jednak dalej, bo uważam, że książkę Stephena Kinga, na podstawie której film powstał również powinien przeczytać każdy z nas. W tej powieści Autor postrzegany jako mistrz grozy udowadnia, że potrafi równie mistrzowsko poruszać serca czytelników.

Autor zabiera nas do miejsca, do którego nikt z nas nie chciałby trafić, w którym każda minuta jest odliczaniem do śmierci. Do więziennych cel bloku E, w których osadzono skazańców oczekujących na egzekucję. I „Zielona mila” jest wstrząsającą, szalenie emocjonalną podróżą przez ten wyłożony zwykłym, zielonym linoleum korytarz śmierci. Podróżą, która uderza jak cios pięścią w żołądek, wyciska łzy, budzi gniew i paradoksalnie odrobinę nadziei. Autor, przeplatając elementy brutalnego realizmu z nutą nadprzyrodzoną, tworzy niezwykle poruszającą opowieść o dobru i złu, winie i niewinności, a także o tym, jak system sprawiedliwości może zawieść.

"Zielona Mila" pierwotnie ukazywała się w formie odcinków, co potęgowało napięcie wśród pierwszych czytelników. Dziś możemy pochłonąć całą historię naraz, lecz nie oznacza to, że emocje są mniej intensywne. Wręcz przeciwnie, od pierwszych stron zanurzamy się w surowy świat korytarza śmierci, a jego atmosfera towarzyszy nam do samego końca.

Narratorem powieści jest Paul Edgecombe, strażnik bloku E, człowiek obdarzony empatią nawet wobec tych, których inni nazywają bestiami. Jego spojrzenie wstecz jest pełne refleksji zarówno jako mężczyzny, który przez lata patrzył na wykonywanie kary śmierci, jak i starszego człowieka, który powraca do wspomnień. To sprawia, że historia ma niezwykły, melancholijny wydźwięk.

Największe emocje jednak budzi postać Johna Coffeya, olbrzymiego mężczyzny o umyśle dziecka, skazanego za gwałt i zamordowanie dwóch dziewczynek. Jego delikatność, prostota i niezwykłe zdolności sprawiają, że od pierwszych chwil czujemy, że jego historia jest bardziej skomplikowana, niż sugeruje wyrok. Sceny z jego udziałem są pełne smutku i wzruszenia. Jego wyjątkowość, ale i nieuchronny los sprawiają, że trudno pogodzić się z brutalnością systemu, w którym prawda i sprawiedliwość nie zawsze idą w parze.

W więzieniu spotykamy różnych skazańców. Od groteskowego Francuza Delacroix z oswojoną myszą Panem Dzwoneczkiem, po psychopatycznego Williama Whartona. Jednak to nie tylko więźniowie budzą emocje, równie wielkie napięcie wywołuje Percy Wetmore, strażnik, którego okrucieństwo i brak empatii sprawiają, że nienawiść do niego rośnie z każdą stroną. King pokazuje tym samym, że zło i dobro nie są przypisane do cel ani do stanowisk, a potwory można znaleźć zarówno w więziennym uniformie, jak i w nieskazitelnej strażniczej koszuli.

Ta powieść nie tylko obnaża to, co dzieje się za więziennym murem i ukazuje niehumanitarny, bulwersujący proces egzekucji, ale przede wszystkim opowiada o ludziach, ich słabościach, wyborach i o tym, jak czasem niesprawiedliwość może być silniejsza niż prawda. King buduje napięcie jak kat powoli ostrzący topór. Każda strona przybliża nas do nieuniknionego. Ale to nie samo zakończenie wstrząsa najbardziej, a świadomość, że ta historia zostanie w nas na długo, zostawiając moralnego kaca, którego nie sposób zagłuszyć.

Wg mnie najlepsza powieść Stephena Kinga. Ekranizacja jest świetna, jednak książka stoi na jeszcze wyższym poziomie. Szczególnie dzięki większej szczegółowości wątków. Sugestywność opisów, szczególnie tych makabrycznych, przerasta filmowe odwzorowanie. Komunikacja pomiędzy bohaterami w powieści także jest znacznie wyrazistsza. W filmie ocenzurowano lub pominięto niektóre zwroty, które na długo zapadają w pamięć. Bardzo ciekawa historia z wątkiem fantastycznym, jak to u Kinga. Czyta się doskonale, nawet gdy już widziało się wersję filmową. Moim zdaniem pozycja obowiązkowa dla każdego miłośnika współczesnej literatury popularnej.

Najlepsza książka jaką czytałam bardzo fajna polecam

Paul Edgecombe jest strażnikiem w więzieniu Cold Mountain na bloku E, gdzie umieszczona jest Stara Iskrówka - krzesło elektryczne, na którym zakończyło żywot wielu skazańców. Strażnicy swój blok nazywają Zieloną Milą. Nazwa wzięła się od zielonego linoleum, jakim wyłożona jest podłoga. Na blok E trafia wielki Murzyn o załzawionych oczach, John Coffey. Skazany został za morderstwo i gwałt na dwóch małych dziewczynkach.

Akcja powieści toczy się w XX wieku. Bohater opowiada o sobie, o tym, co go spotyka w teraźniejszości, ale częściej wraca do tego, co go spotkało kilkadziesiąt lat wcześniej. Paul Edgecombe poprzez pisanie próbuje uporać się z przeszłością. Przebywając w domu spokojnej starości Georgia Pines, opisuje historię Johna Coffeya. Robi rachunek sumienia, ciągle zadając sobie pytanie, czy dobrze postąpił, czy też zostanie za to przez Boga potępiony.

Powieść Kinga porusza wiele ważnych kwestii, obok których nie można przejść obojętnie. Poznajemy historię więźniów, skazańców, czekających na pewną śmierć na Starej Iskrówce. Ich zachowania są różne. Jedni cierpliwie i ze spokojem czekają na śmierć, inni próbują uprzykrzyć życie "klawiszom", dobrze się przy tym bawiąc. Podczas lektury musi pojawić się pytanie: czy kara śmierci jest dla nich odpowiednim wyrokiem? A co, jeśli ktoś zostanie stracony, choć jest niewinny? Jeśli straci życie za coś, czego nie zrobił? Czy da sie to zmienić? Tak właśnie jest z Johnem Coffeyem. Wszystkie fakty, które Paul odkrył, prowadząc prywatne śledztwo, wskazują, że nie zabił tych dziewczynek. Jak w takim razie wykonać na nim karę śmierci? Bo przecież nic nie można zrobić, wyrok został wydany, trzeba go wypełnić. Jak dalej z tym żyć?

Oprócz kary śmierci King porusza kolejny niełatwy temat, jakim jest rasizm. Ewidentnie widać, że Murzyn, którego posądzono o zbrodnie, nie ma szans aby mógł udowodnić swoją niewinność. Można odnieść wrażenie, że pośrednio to właśnie za kolor skóry John został od razu skazany. Być może gdyby na jego miejscu był biały człowiek, po interwencji Paula ponownie rozpoczęto by śledztwo aby wyjaśnić wątpliwości. Ale w przypadku Murzyna? Szkoda czasu.

Zielona Mila Kinga jest dziełem wyjątkowym. Jednak warto pamiętać, by w tym wypadku przed obejrzeniem filmu koniecznie sięgnąć po książkę! Odwrotna kolejność odebrać może odbiorcy część przyjemności z lektury i wpłynąć na ocenę obu dzieł. Szczególnie powieści Stephena Kinga.