Nagroda Literacka Unii Europejskiej 2019
Niektórzy czekali na tę wojnę całe życie. Inni zdecydowali się walczyć, bo to sprawa rodzinnego honoru – ich dziadek także zginął za Ukrainę. Ktoś wyszedł po kłótni z domu, trzasnąwszy drzwiami, i już nie zdążył się pogodzić.
Gdy na wschodzie Ukrainy wybuchła wojna, chłopak Marty dostał wezwanie na front. Musiała szybko wejść w nową rolę – dziewczyny bohatera. A przecież Marta nie chce podzielić losu bohaterek wojny ojczyźnianej, które cierpliwie czekały na powrót mężów. Woli prowadzić takie życie jak dotychczas: malować usta, kupować krem na cellulit, publikować zdjęcia z wakacji w Tajlandii. Niechęć do oczekiwań stawianych przez patriarchalne społeczeństwo narasta w niej, aż w końcu – wybucha.
Za plecami to bezpruderyjna i zmysłowa powieść o wpływie, jaki wojna wywiera na mężczyzn i kobiety, na ich seksualność oraz role społeczne. Szyjan tworzy wielowymiarowy portret młodych Ukrainek i Ukraińców z całym bagażem współczesności, skomplikowanym stosunkiem do ojczyzny i tęsknotą za bezpieczniejszym i bardziej beztroskim światem.
„Gdy chłopak Marty wyjeżdża do Donbasu, ona kolejno: płacze, upija się i masturbuje. Czy osoba niezależna i daleka od patriotycznych uniesień może odnaleźć się jako kobieta żołnierza? I czy musi? „Za plecami” to książka wściekła i obrazoburcza w najlepszym znaczeniu tego słowa.” Emilia Dłużewska
„Jest to powieść nie tylko świetna stylistycznie i dojrzała, lecz także bardzo ważna, ponieważ umieszcza Ukrainę w uniwersalnym ogólnoludzkim kontekście. Autorka przenosi wojnę z bezpiecznej przestrzeni „gdzieś daleko, na dzikim Wschodzie” w niepokojący obszar „tutaj, w naszej wspólnej Europie”. Ponieważ ten konflikt naprawdę rozgrywa się tutaj, na naszym kontynencie, i dotyczy wszystkich Europejczyków.” Jury Nagrody Literackiej Unii Europejskiej
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna obca lub z serii Powieść
Czy powieść "Za plecami" skupia się głównie na opisach walk na froncie?
Powieść "Za plecami" koncentruje się przede wszystkim na psychologicznym i społecznym aspekcie wojny widzianej oczami kobiety pozostającej na tyłach. Zamiast opisów bitew, czytelnik śledzi wewnętrzne zmagania Marty z narzuconą jej rolą "dziewczyny bohatera". Autorka analizuje wpływ konfliktu zbrojnego na intymność, seksualność oraz codzienne wybory młodych ludzi w obliczu zagrożenia. To proza skupiona na buncie przeciwko tradycyjnym oczekiwaniom społecznym i poszukiwaniu autonomii w trudnych czasach.
Jaki styl narracji dominuje w tej nagrodzonej książce?
Książka charakteryzuje się odważnym, zmysłowym i bezpruderyjnym językiem, który oddaje współczesną wrażliwość młodych Ukrainek. Narracja jest dynamiczna i emocjonalna, celowo uciekając od patosu typowego dla klasycznej literatury wojennej. Czytelnik obcuje z bezpośrednimi opisami potrzeb fizjologicznych i seksualnych, co buduje niezwykle autentyczny obraz głównej bohaterki. Styl ten podkreśla niezależność postaci oraz jej świadomy dystans do narzucanych przez patriarchat wzorców zachowań.
Kim jest główna bohaterka i przed jakimi dylematami staje w trakcie akcji?
Marta to nowoczesna kobieta, która odrzuca archetyp cierpliwej i oddanej partnerki czekającej na powrót żołnierza z wojny. Bohaterka pragnie zachować swoje dotychczasowe życie wypełnione podróżami i dbaniem o siebie, co rodzi ostry konflikt z jej najbliższym otoczeniem. Jej postawa stanowi wyraz sprzeciwu wobec narodowej narracji o poświęceniu i konieczności rezygnacji z własnych potrzeb. Powieść wnikliwie ukazuje proces poszukiwania tożsamości w świecie rozdartym między nowoczesnością a brutalną rzeczywistością konfliktu.
Dlaczego warto sięgnąć po ten tytuł w kontekście współczesnej literatury europejskiej?
Pozycja ta otrzymała prestiżową Nagrodę Literacką Unii Europejskiej, co potwierdza jej wysoką jakość artystyczną i uniwersalne przesłanie. Autorka przenosi lokalny konflikt zbrojny do szerszego kontekstu wspólnej Europy, czyniąc go bliskim i zrozumiałym dla każdego czytelnika. Jest to jedna z najważniejszych współczesnych książek ukraińskich, która w sposób nowatorski opisuje kondycję młodego pokolenia w dobie kryzysu. Lektura pozwala na głębsze zrozumienie złożoności relacji międzyludzkich oraz ról płciowych w sytuacjach ekstremalnych.
Dla kogo książka "Za plecami" może okazać się zbyt kontrowersyjna lub nieodpowiednia?
Powieść nie jest polecana czytelnikom poszukującym klasycznej, patriotycznej opowieści wojennej lub lekkiego, przewidywalnego romansu. Ze względu na liczne opisy seksualności, wulgaryzmy oraz obrazoburcze podejście do tradycyjnych wartości, może ona budzić opór u osób o bardzo konserwatywnych poglądach. Książka konsekwentnie unika idealizacji bohaterstwa, co dla niektórych odbiorców bywa trudne do zaakceptowania pod względem światopoglądowym. Nie jest to lektura przeznaczona dla osób niepełnoletnich ze względu na dosadność opisów oraz poruszaną tematykę dorosłą.
