Rudowłosa z Auschwitz

Świadectwa ocalonych z Holocaustu nie mogą i nie powinny podlegać ocenie. To zapisy piekła na Ziemi, jakie Niemcy zgotowali swoim ofiarom. Jest jednak w tych wspomnieniach niebywała wola życia i pokłady nadziei, które pozwoliły przetrwać ów czas mroku. Nechama Birnbaum, autorka książki pt. „Rudowłosa z Auschwitz. Historia prawdziwa” z oferty Wydawnictwa Poradnia K zgromadziła w swej powieści wspomnienia ukochanej babci Racheli Grinstein, posiadaczki tytułowych włosów w płomiennym kolorze, by ocalić pamięć o przeszłości przodków i raz jeszcze przypomnieć czytelnikom, że „Auschwitz nie spadło z nieba”.

Historia młodej dziewczyny jest poruszającą opowieścią o losie więźniarki nr A-13488, będącej uniwersalnym symbolem cierpienia i niezłomności. Autorka nie tworzy klasycznej powieści historycznej, raczej splata intymne wspomnienia z historycznym tłem, pozwalając czytelnikowi zbliżyć się do bohaterki w sposób niemal osobisty. Rachi to córka, wnuczka, uzdolniona tancerka, obdarzona marzeniami, charakterem i emocjami. Jej historia nie zamienia się w statystykę, lecz pozostaje żywym świadectwem tamtych czasów.

Opisy obozowej codzienności, głodu, strachu i wszechobecnej śmierci są surowe, ale nie epatują okrucieństwem. Zamiast tego autorka skupia się na drobnych gestach, chwilach solidarności i pamięci o tym, kim było się przed obozową bramą. To właśnie te fragmenty najdotkliwiej uświadamiają skalę dehumanizacji, jakiej doświadczyli więźniowie.

„Rudowłosa z Auschwitz” to nie tylko zapis losów Racheli, lecz także akt miłości wnuczki, która bierze na siebie odpowiedzialność za ocalenie rodzinnej historii. Ta opowieść udowadnia, że trauma nie kończy się wraz z wojną, trwa w opowieściach, w milczeniu, w pytaniach kolejnych pokoleń.

W czasach, gdy coraz częściej podejmuje się próby relatywizowania historii, głos taki jak ten brzmi szczególnie donośnie. „Rudowłosa z Auschwitz” przypomina, że za wielkimi wydarzeniami historycznymi stoją zwykli ludzie oraz że obowiązkiem współczesnych jest pamiętać. Nie po to, by oceniać, lecz by nie dopuścić do powtórki z historii.

Trudna powieść o trudnych czasach napisana w iście epickim stylu. Koncentruje naszą uwagę wokół silnych emocji i nie wypuszcza z ramion na długo po zamknięciu ostatniej strony.

Trzeba przyznać, że spośród obozowych książek powyższy tytuł wskakuje na wyższy poziom. Do tej pory czytaliśmy bowiem o wszechobecnej tragedii, o smutku, rozgoryczeniu i bezsilności, i owszem, to wszystko jest tutaj obecne, ale autorka w mrokach przeszłości doszukała się również tych bardziej budujących, motywujących przesłanek. Na bazie kreacji głównej bohaterki zakreśliła siłę oraz determinację, postawiła przed nami wzór do naśladowania, jednocześnie pisząc książkę, która przenika do serca i rozumu w zaskakująco szybkim tempie.

Obserwujemy losy osiemnastoletniej Rachie, która w roku 1944 za sprawą bezwzględnych nazistów szybko uczy się jak przetrwać. Wyrwana z przyjemnego życia, które znała trafiła do prawdziwego piekła na ziemi. I nic nie wskazywało na to, że będzie lepiej. A jednak silą woli, przez przekonanie do prawa życia jak każdy zwyczajny człowiek, młoda bohaterka podjęła wyzwanie, jedno, drugie, wszystkie po kolei, by mimo niepewnego jutra zawalczyć o swoje miejsce na ziemi.

Fabuła jest poruszająca, ponieważ oparta na prawdziwych wydarzeniach. Birnbaum czerpiąc inspiracje z doświadczeń swojej babci odwzorowała z dokładnością wszystkich szczegółów serdeczność żydowskiej rodziny, więź wytworzoną przez wzajemne zaufanie oraz miłość a także panujące w ich domu zwyczaje. To zbliża do nich czytelnika i jeszcze mocniej wstrząsa, gdy wkracza pomiędzy nich śmierć. Sielanka szybko ustępuje miejsca obozowej rzeczywistości opisywanej z subiektywnej perspektywy młodej bohaterki, która przeszła przez okrucieństwo trzech obozów, doświadczyła bólu marszu śmierci i pożegnała przyjaźnie, które w sercu dramatu dawały siłę do dalszej walki. Nie była to zatem łatwa przygoda, ale nie żałuję ani jednego przeczytanego słowa, ponieważ tak wiele nauczyłam się na bazie losów Rachie i jej wielkiej charyzmy, że powrócę do tej książki zapewne jeszcze nie jeden raz.

To opowieść o nierównej walce z demonem w ludzkiej skórze. Człowiek człowiekowi zgotował los jakiego nikt się nie spodziewał i chyba ten przełamany kontrast w przypadku fabuły wywołuje największy szok. Jednak należy przyznać, że Nechama Birnbaum wykazała się wielką delikatnością, zaskoczyła emocjonalnym i szczerym stylem a także zatrzymała mnie na dłużej świadomością, że wszystko o czym pisała było poparte prawdziwym życiem. Na ponad trzystu stronach obozowa lektura zmieniła się w obraz horroru w jakim nikt nie chciałby brać udziału będąc największą przestrogą, by nigdy nie powtórzyć czegoś podobnego.