Mikołaj Gogol (1809-52) - rosyjski pisarz, poeta, dramaturg, autor m.in. powieści "Martwe dusze", cyklu opowiadań petersburskich (m.in. "Pamiętnik wariata, czy "Nos"), bodaj jednak największą sławę przyniosły mu dramaty, zwłaszcza "Ożenek" i przede wszystkim tłumaczony na kilkadziesią języków, grany w teatrach całego świata Rewizor. Jak pisze Antoni Semczuk (w Dziejach literatur europejskich) Intryga komedii oparta jest na komicznym qui pro quo: przygodnego podróżnika, młodzieńca z lekka głupawego, wzięto w małym prowincjonalnym miasteczku za tajnego rewizora ze stolicy. Ten, początkowo bez wyrachowania, później - dostrzegająć korzyści - świadomie wchodzi w tę rolę; miejscowy patrycjat zaś usiłuje go przekupić obnażając przy tym cały bezmiar swoich łajdactw. Pomyłka zostaje jednak wykryta i sztuka kończy się zapowiedzią przyjazdu prawdziwego rewizora. Anegdotę tę przekształcił Gogol w drapieżną satyrę na cały system biurokracji carskiej, a działalność fałszywego rewizora ukazał jako działalność rewizora prawdziwego - tylko odbitą w krzywym zwierciadle. Wielkość jednak tej sztuki polega na tym, że choć rzecz dzieje się w carskiej Rosji ma wymiar absolutnie uniwersalny. Takie rzeczy, takie zachowania mogą zdarzyć się w każdym społeczeństwie (zwłaszcza w społeczeństwach, państwach niedemokratycznych) i w każdym czasie.
W jakim stylu utrzymany jest utwór "Rewizor" Mikołaja Gogola?
"Rewizor" to klasyczna komedia pomyłek oparta na drapieżnej satyrze społecznej i politycznej wymierzonej w biurokrację. Autor wykorzystuje motyw qui pro quo, w którym przypadkowy podróżny zostaje omyłkowo wzięty za wpływowego urzędnika państwowego. Tekst obnaża mechanizmy korupcji, biurokracji oraz ludzkiej chciwości w sposób prześmiewczy, a zarazem niezwykle trafny. Dramat ten łączy w sobie lekkość formy scenicznej z głęboką krytyką systemów niedemokratycznych i biurokratycznych. Lektura pozwala zrozumieć, jak strach przed władzą potrafi zaślepić nawet najbardziej doświadczonych urzędników.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt wymagająca lub nieodpowiednia?
Dramat ten nie jest polecany najmłodszym dzieciom ze względu na skomplikowany kontekst historyczno-polityczny oraz specyficzny język epoki. Czytelnicy szukający lekkiej, współczesnej beletrystyki mogą poczuć się przytłoczeni formą zapisu dramatycznego z podziałem na role i didaskaliami. Zrozumienie wszystkich niuansów satyry wymaga od odbiorcy dojrzałości oraz podstawowej wiedzy o mechanizmach funkcjonowania państw niedemokratycznych. Osoby preferujące dynamiczną akcję przygodową zamiast dialogów i analizy postaw ludzkich mogą uznać tempo utworu za zbyt statyczne. Jest to pozycja wymagająca skupienia, aby w pełni docenić ukryty w niej komizm i ironię.
Czy tematyka poruszana w dramacie jest nadal aktualna dla współczesnego odbiorcy?
Tak, tematyka utworu posiada wymiar absolutnie uniwersalny, ponieważ skupia się na ponadczasowych wadach ludzkich i patologiach władzy. Mimo że akcja osadzona jest w XIX-wiecznej Rosji, mechanizmy lizusostwa, strachu przed kontrolą i korupcji występują w niemal każdym społeczeństwie. Współczesny czytelnik z łatwością odnajdzie analogie do dzisiejszych struktur urzędniczych oraz zachowań osób piastujących wysokie stanowiska. Gogol genialnie portretuje naturę ludzką, która nie zmienia się znacząco pod wpływem upływu lat czy granic geograficznych. Dzieło to pozostaje aktualnym ostrzeżeniem przed brakiem transparentności i moralności w życiu publicznym.
Czy język użyty w tym wydaniu książki "Rewizor" jest zrozumiały?
Przekład dramatu "Rewizor" zachowuje dynamikę oryginalnego dialogu, co sprawia, że tekst jest przystępny i czyta się go z dużym zainteresowaniem. Język postaci jest celowo zróżnicowany, co pozwala na błyskawiczne rozpoznanie ich statusu społecznego oraz dominujących cech charakteru. Choć w tekście pojawiają się archaizmy specyficzne dla epoki carskiej, nie utrudniają one śledzenia głównej intrygi ani zrozumienia komizmu sytuacji. Dzięki starannej redakcji, ta edycja pozwala w pełni cieszyć się błyskotliwymi ripostami oraz humorem słownym Mikołaja Gogola. Jest to doskonały wybór zarówno dla miłośników klasyki, jak i osób dopiero poznających literaturę rosyjską.
Czym wyróżnia się postać głównego bohatera na tle innych postaci utworu?
Główny bohater Chlestakow to postać z lekka głupawa, która staje się katalizatorem ujawniającym prawdziwe, zepsute oblicze lokalnych dygnitarzy. Młodzieniec nie jest wyrachowanym oszustem od samego początku, lecz po prostu sprytnie wykorzystuje nadarzającą się okazję do poprawy swojego losu kosztem innych. Poprzez jego interakcje z patrycjatem miasteczka, autor pokazuje, jak łatwo ulec pozorom i własnym lękom przed kontrolą z góry. Postać ta stanowi krzywe zwierciadło dla całego skorumpowanego systemu biurokratycznego, w którym strach przed karą odbiera zdrowy rozsądek. Obserwacja jego poczynań dostarcza czytelnikowi nie tylko rozrywki, ale i cennych spostrzeżeń socjologicznych.
