Połaniecka

„To był mord na wskroś ludzki, skalkulowany i chłodny jak zima, która stała się jego tłem”.

Grudzień 1976 roku.

Noc wigilijna.

„Bóg się rodzi” w środku zimy, a dla kogoś świat się zapalił – „zniknął w jednym, brutalnym rozbłysku bożonarodzeniowej nocy”. I nikt nie widział i nikt nie słyszał „jak rozpędzone sześć ton stali taranuje ludzi”. „Po prostu to się wydarzyło i nikt nie zwrócił na to uwagi?”

Wracający z pasterki mieszkańcy wsi na drodze między Porębą a Połańcem, znajdują skąpane we krwi ciała trzech osób – młodego mężczyzny, jego ciężarnej żony i chłopca oraz porzucony autokar. Lokalna milicja oraz prokuratura uznają to przerażające zdarzenie za nieszczęśliwy wypadek. Tylko ci miejscowi z takim uporem milczą, a kluczowe dowody w sprawie znikają w tajemniczych okolicznościach. Może właśnie dlatego, że to wszystko wygląda zbyt „idealnie”, po kilku miesiącach, niezależni śledczy próbują dotrzeć do prawdy, sforsować przerażającą zmowę milczenia, przedrzeć się przez kurtynę ciszy i zdemaskować lokalne układy.. Czy to oznacza, że będą zmuszeni „obudzić zmarłych”? Bo to, co kryją poplamione ludzkie sumienia tych jeszcze żywych – wymyka się rozumowi. A „granice ludzkiego okrucieństwa są znacznie większe niż jego zrozumienie”.

„Połaniecka. Najgłośniejsza zmowa milczenia w historii PRL” Grzegorza Wielgusa to mocna powieść oparta na faktach. Nie da się tu odciąć emocji i na chłodno przeczytać „coś”, bo wzburza, niepokoi, przeraża. Autor z premedytacją obnaża oblicza ludzkiej natury. Lata 70. i określony kontekst historyczny sprawy nadają całej historii charakteru.

To powieść o zbrodni, a nie o karze, o zemście, zawiści, manipulacji, strachu i sprawiedliwości, która jest tak bardzo zależna od perspektywy.

Polecam.

Ta książka wstrząsnęła mną bardziej niż niejeden najmroczniejszy thriller.

Motywem była zemsta. Poczucie władzy i przekonanie, że można stać ponad innymi, decydować o ich losie, upokarzać i karać za sprzeciw. Za tę pychę zapłacili życiem bardzo młodzi ludzie: 12-letnie dziecko, 18-letnia kobieta w ciąży oraz jej 25-letni mąż. Ta świadomość towarzyszy przez całą lekturę i sprawia, że trudno oddzielić emocje od czytania. A wszystko wydarzyło się w noc wigilijną…

To jedna z najstraszniejszych historii, jakie wydarzyły się w powojennej Polsce. I chyba właśnie to przeraża najbardziej świadomość,że ta opowieść nie narodziła się wyłącznie w wyobraźni autora. Jej fundamentem są prawdziwe wydarzenia z 1976 roku. Owszem, pojawia się tu fikcja literacka, zmienione nazwiska, dopisane postaci, ale rdzeń tej historii wydarzył się naprawdę.

Czytając kryminały, zawsze mamy w głowie bezpiecznik: „to tylko fabuła”. Tutaj tego bezpiecznika nie ma. Jest brutalność, która boli podwójnie, bo wiemy, że drugi człowiek naprawdę był zdolny do takiego okrucieństwa. Zabójstwa dokonane z zimną krwią, przemoc tak niewyobrażalna, że trudno ją objąć rozumem to nie jest literacka przesada, tylko echo realnych zdarzeń.

Najbardziej wstrząsnęło mną jednak coś innego. Świadkowie. Dziesiątki ludzi, którzy widzieli. Twarze przyklejone do szyb. Strach, który skutecznie zasznurował im usta. Groźby, wymuszane przysięgi, całowanie różańca, przypieczętowanie milczenia krwią. To właśnie ta zbiorowa cisza jest tu równie przerażająca jak sama zbrodnia.

Autor bardzo obrazowo prowadzi czytelnika przez kolejne etapy tej historii. Nie ma tu zbędnych ozdobników. Zdania są celne, mocne, momentami duszne. Czytając, naprawdę widzi się te sceny.

Mam ogromną słabość do klimatów PRL-u. Fascynują mnie te wszystkie absurdy, które z dzisiejszej perspektywy brzmią jak kiepski żart, a wtedy były normą. Kolejki „za czymś”, polowanie na rzucony towar, czy ta niemal religijna ekscytacja, gdy komuś udało się zdobyć pomarańcze na święta. Śmiejemy się z tego przy rodzinnych stołach, ale pod tą warstwą komizmu kryła się szara, często brutalna rzeczywistość. I właśnie w takim świecie osadzona jest ta historia. Małe miasteczko, sąsiedzi znający się od pokoleń, wspólne wigilie i plotki pod spożywczakiem. Sielanka kończy się w momencie potwornej zbrodni. Najgorsze nie jest jednak samo morderstwo, ale to, co dzieje się później. A raczej to, co się nie dzieje. Zapada cisza. Mur milczenia, którego nie da się przebić.

Autor nie bawi się w kaznodzieję. Wielgus nie ocenia, nie krzyczy na nas zza kartek. Wykłada karty na stół i zostawia nas z tym niewygodnym pytaniem: „A ja? Co ja bym zrobił/ła?”. Łatwo jest mówić o odwadze z perspektywy wygodnej kanapy w 2026 roku. Trudniej, gdy żyjesz w systemie, gdzie „niewychylanie się” było strategią przetrwania.

To nie jest fikcja. Fakt, że to wydarzyło się naprawdę, sprawia, że opisywany kontrast między „normalnością” (załatwianiem pralki spod lady czy słuchaniem Wolnej Europy pod kołdrą) a tragedią uderza ze zdwojoną siłą. Według mnie autor pisze prosto, konkretnie, bez literackiego zadęcia. Dzięki temu historia „niesie się” sama, a napięcie buduje się naturalnie, bez sztucznych sztuczek.

Jeśli czytacie w papierze przygotujcie się na momenty, w których trzeba odłożyć książkę i po prostu wyjść na balkon odetchnąć. Z kolei audiobook ma w sobie coś gęstego, jakby ktoś opowiadał wam tę mroczną tajemnicę prosto do ucha co sprawia, że podczas słuchania może trafić się tak ze poczujecie zimny dreszcz na karku. W pewnym momencie musiałam zatrzymać książkę bo miałam wrażenie że ktoś wszedł do domu, albo że ktoś wymówił moje imię. Creepy trochę to muszę przyznać. To nie jest tylko reportaż o zbrodni. To studium strachu, który potrafi sparaliżować całą społeczność. Jeśli lubicie wracać do czasów PRL-u, ale nie boicie się zajrzeć pod tę grubą warstwę nostalgii, żeby zobaczyć coś znacznie mroczniejszego bierzcie „Połaniecką” w ciemno. To jedna z tych lektur, po których długo siedzi się w ciszy. Polecam zajrzeć do aplikacji Audioteka i tam odsłuchać audiobooka.

Bardzo dobra opowieść - mroczna, ale potrzebna i ważna.

Mocna i tak poruszająca lektura, że aż trudno było się od niej oderwać.

„Połaniecka” to powieść oparta na prawdziwych faktach. Mrozi krew w żyłach niczym mróz w Wigilię w roku 1976, kiedy to dochodzi do wstrząsającego m0rderstwa pewnej rodziny. Zdarzenie to widzi aż 30 osób, które zmuszone są do milczenia. W jaki sposób strach zamknął usta całemu miasteczku? A co najgorsze świadkowie milczą do dzisiaj. Tego dowiecie się z tej wstrząsającej powieści.

Książka chociaż nie jest cienka to czyta się ją bardzo szybko. A wszystko to za sprawą wydarzeń, które skrywa na swoich kartach. Emocji potrafi dostarczyć wielu. Napięcie, strach, obudzenie i złość.

Czytałam tę książkę z pewnym niedowierzaniem jak w ogóle taka zmowa milczenia mogła zaistnieć. Niedowierzałam w ogóle z jakiego powodu w ogóle została popełniania ta zbrodnia. Książka ukazuje również realia panujące w PRL-u, które każdy wie jakie były.

Książka długo zostaje w myślach. Ciężko pozbyć się tego co w niej zostało napisane. Wstrząsa i to bardzo i zdecydowanie jest to lektura, dla tych co mają mocne nerwy.

Mocna, przejmująca i trudna do zapomnienia historia.

Trudno przejść obojętnie obok takiej lektury.

Ta książka otworzyła mi oczy na realia tamtych czasów. Wszystko było brudne, ciężkie i przytłaczające.

To jest na pewno warta uwagi powieść. Koniecznie przeczytajcie.

Zaskoczyło mnie, jak wiele można było ukryć na oczach tylu ludzi. Szokująca lektura.

Świetna pozycja dla fanów spraw kryminalnych opartych na faktach.

Przeczytałem tu o wydarzeniach, o których trzeba pamiętać i wyciągnąć z nich wnioski. Dobrze napisane.

Grudzień 1976 roku

Katarzyna Borecka, jej mąż Sebastian i dwunastoletni Michałek, brat Kasi wyszli wcześniej z Pasterki. Niestety, mimo próśb o podwózkę, żaden z kierowców autobusów stojących pod kościołem nie zgadza się, mimo iż Kasia jest w piątym miesiącu ciąży. Boreccy muszą wrócić do domu piechotą, niestety nigdy do domu nie dotrą, zginą pod kołami autobusu. Milicja i prokuratura uznają wydarzenia wigilijnej nocy za wypadek.

Porucznik Grewling z krakowskiego wydziału kryminalnego zostaje odesłany do Tarnobrzega, aby wspomóc miejscowych, bo miejscowi „Potrzebują człowieka z zewnątrz”. „Rozkazy przyszły z samej góry, co oznaczało, że o dyskusji nie było mowy.” Grewling zaraz po przyjeździe zostaje wprowadzony w sprawę „wypadku” na szosie pomiędzy Połańcem a Porębą przez prokuratora Jana Świerczyńskiego. Matka Katarzyny i Michałka, Wanda Balita upiera się „że jej dzieci zamordowano.” Grewling wraz z kapitanem Dębikiem i sierżantem Saganem rozpoczynają śledztwo, jednak natrafiają na mur milczenia. Żaden z mieszkańców wsi nie chce z nimi rozmawiać. Jednak gdy milczenie w końcu zostaje przełamane, śledczy odkrywają szokującą prawdę. Dlaczego zginęli Boreccy? I czy byli jedynymi ofiarami?

„Połaniecka” Grzegorza Wielgusa to kryminał oparty na prawdziwych wydarzeniach. I właśnie to uderza w tej historii najbardziej, to się wydarzyło. Ta książka to opowieść o zemście, o nienawiści między rodzinami i zmowie milczenia.

Jako, że akcja toczy się w latach 70-tych XX-wieku, kiedy w Polsce panował słusznie miniony ustrój komunistyczny/ socjalistyczny, obawiałam się, że Autor będzie czuł pokusę, aby lekko wygładzić „przaśność” wsi i ukryć niedostatki, z jakimi musieli się borykać mieszkańcy Polski Ludowej. Na szczęście Wielgusowi udało się w pełni oddać atmosferę PRL-u, w którym królowały układy i układziki, pokazać życie zwykłych obywateli, zarówno tych biedniejszych, jak i tych zamożniejszych.

Właśnie ta atmosfera „robi robotę” w tej powieści. Pokazuje, z czym musieli się mierzyć śledczy, jak łatwo można było ukryć zbrodnię i jak łatwo można było manipulować faktami. I tu dochodzimy do wstrząsających kulis tego morderstwa. Oczywiście nie zdradzę Wam, co było przyczyną, ale zapewne wielbiciele true crime i podcastów o tej tematyce już o tej sprawie słyszeli. Powód był tak błahy, że chyba trzy razy czytałam ten fragment, myśląc, że coś mi umknęło.

W tej powieści na pierwszy plan wybijają się determinacja śledczych, zwłaszcza Grewlinga, dla którego rozwiązanie tej sprawy to kwestia ambicjonalna i niemoc rodziny ofiar. Wyobraźcie sobie, wasze dzieci zostały zamordowane z zimną krwią, zostawione na skraju jezdni, a wy słyszycie „wypadek”. Kierowca był pijany. I odbijacie się od kolejnych drzwi, bo wszędzie słyszycie to samo. „To był wypadek, tragiczny, ale wypadek.”

Czy rozwiązanie sprawy było satysfakcjonujące, podobnie jak wyroki, jakie w niej zapadły. Z punktu widzenia biblijnego oko za oko, tak. Z punktu widzenia współczesnego prawa, bardzo surowe.

Wielgus nie koloruje, przedstawia rzeczywistość w sposób wyrazisty, plastyczny, ale bez upiększeń. Łatwo można się wczuć w emocje śledczych, osobiście mocno im kibicowałam i razem z nimi przeżywałam frustrację, gdy kolejne osoby, które mogłyby wnieść coś do śledztwa, nabierają wody w usta (czasami wręcz dosłownie).

Ta powieść wciąga, czytelnik jest ciekawy, dokąd to wszystko zmierza. I choć wydawać by się mogło, że skoro sprawa została rozwiązana, sprawcy ukarani, to powinniśmy odczuć satysfakcję, jednak zamiast niej pojawia się gorzki wniosek, że są ludzie, którzy na miano ludzi nie zasługują, a powód waśni, która pociągnie za sobą krwawe ofiary, może być banalny.

Książkę zdecydowanie polecam wielbicielom true crime i dobrych kryminałów. Uwaga: to mocna lektura, choć nie epatuje (za bardzo) okrucieństwem, to mocno siada na psychikę.

Ta książka wzbudziła we mnie ogrom emocji. Zdecydowanie warta przeczytania.

Świetna książka, zrobiła na mnie duże wrażenie.

Porażająca historia, która pokazuje, jak straszne mogą być ludzkie decyzje.

Rewelacyjna lektura, choć tematyka nad wyraz ciężka.

To już kolejna książka Grzegorza Wielgusa, która pochłonęła mnie bez reszty.

Ciekawa jestem serialu opartego na tej historii, który podobno powstaje.

Książkę czytało się szybko, a emocje, jakie mi towarzyszyły były naprawdę silne.

Kolejna bardzo solidna powieść Grzegorza Wielgusa.

Czytałem tę książkę z poczuciem, że widzę coś, co przez lata miało nie ujrzeć światła dziennego. Wstrząsające.

Bardzo dobra lektura dla osób lubiących prawdziwe, trudne historie.

Jak dla mnie to kryminał wart sięgnięcia. Polecam.

Początkowo byłam sceptyczna wobec tej historii, ale szybko zmieniłam zdanie i pochłonęłam całość.

Czytałam ją powoli, bo wiedziałam, że to nie jest lekka historia. Fakt, że to się wydarzyło naprawdę, dodawał dramatyzmu.

Świetnie napisany kryminał, konkretny i bez zbędnych ozdobników.

Byłem poruszony losem ofiar i bezradnością tych, którzy chcieli pomóc. To nie była zwykła, fikcyjna opowieść kryminalna, tylko najprawdziwszy dramat.

Najbardziej poruszyło mnie to, jak zwykli ludzie potrafili latami udawać, że nic się nie stało. Fascynująca historia.

To było smutne i bardzo prawdziwe. Warto przeczytać.

Czytałam z zapartym tchem, a świadomość, że to wydarzyło się naprawdę, robiła swoje.

Nie znałem wcześniej tej historii, więc książka poruszyła mnie bardziej, niż się spodziewałem.