Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym

Łatwo osądzać nam inne osoby, ale prawda jest taka, że wiele osób swoje decyzje podejmuje w sytuacjach ekstremalnych. O tym właśnie traktuje ta książka. Może warto postawić się na miejscu tych osób, jakie są wspomniane w tej opowieści, żeby móc zrozumieć ich postawę - dlaczego postąpili tak a nie inaczej. Jako historyk mogę powiedzieć, że powstanie takich książek mnie niezmiernie cieszy, ponieważ sprawia to, że nie tak łatwo (i dobrze!) zapomnieć o tym, co złe wydarzyło się w czasie II wojny światowej.

Jakub Szymczak podjął się bardzo trudnego i obskurnego tematu, czyli Żydów polskich współpracujących z hitlerowskim aparatem opresji. Żydowski Sąd Społeczny nie był sądem, jaki rozumiemy obecnie - nie wymierzał kar ani nie nakładał sankcji prawnych. To był sposób na ujawnienie prawdy, zapewnienie sprawiedliwości i oczyszczenie społeczności żydowskiej. Taki Sąd Moralności. Autor pochyla się nad kilkoma przykładami osób, którym zarzucono kolaborację i po ludzku, z emocjami, opisuje każdy z nich. Bardzo ciekawa, choć trudna lektura. Polecam każdemu zainteresowanemu historiami zwykłych ludzi postawionych w sytuacji niczym z horroru.

Jest to niezwykle "mocny" reportaż Jakuba Szymczaka w mojej opinii opowiadający o wyrównywaniu porachunków z kolaborantami działającymi na szkodę społeczności żydowskiej. Cenię reportaże za dozę przedstawienia nieznanych mi dotąd faktów i historii opowiedzianych przez postronne osoby, jak i samych bohaterów zdarzeń. Niemniej uważam, że ten reportaż jest ciężki w odbiorze dla czytelnika choćby ze względu na niepotrzebnie przewijające się tło wydarzeń, które miało pewnie zamysł przybliżyć historie poszczególnych "skazanych", a wprowadziło w mojej opinii niepotrzebny chaos.

Książka na pewno nie jest łatwa w odbiorze. Daje do myślenia. Tym bardziej, że porusza bardzo ważny temat, którego w żaden sposób nie można bagatelizować. Lata mijają, a o zagładzie Żydów nie da się w żaden sposób zapomnieć. Jednak ta książka nie o tym mówi, ale odnosi się do tego w sposób pośredni. Ważniejsze są wyroki, jakie są tutaj omawiane. Pan Szymczak podchodzi do tego w sposób niezwykły. Nie osądza i nie karze. Każe za to czytelnikom samodzielnie wyrobić sobie opinię na ten właśnie temat.

Z wykształcenia jestem historykiem, nietrudno więc zgadnąć, że literatura historyczna znajduje się w centrum moich literackich zainteresowań. Zwłaszcza jeżeli dotyczy ona kwestii jaką jest druga wojna światowa. Zagadnienie rozliczenia kolaborantów to sprawa delikatna, która nie znalazła jeszcze należytego wyjaśnienia historycznego. Dlatego praca Jakuba Szymczaka jest nieoceniona w tym zakresie. Porusza on wiele nieznanych dotąd wątków. Pracę oceniam jako wartościową i wnoszącą wiele w badania historyczne.