„Hajda. Beskid bez kitu” został uhonorowany Nagrodą Literacką m.st. Warszawy, nagrodą literacką i wyróżnieniem graficznym w konkursie Książka Roku 2023 Polskiej Sekcji IBBY. Książka otrzymała nominacje do Nagrody Literacka Podróż Hestii 2023 oraz Nagrody im. Ferdynada Wspaniałego.
Trzecia część historii z Beskidem i jego wspaniałą przyrodą w tle. Tym razem akcja toczy się w okrutnych dla Łemków czasach przesiedleń i akcji „Wisła”. Maria Strzelecka splata losy ludzi i zwierząt w piękną, wzruszającą, niezwykle empatyczną i mądrą książkę, pełną przedstawionych z czułością detali życia beskidzkiej wsi lat 40. XX wieku.
„Strzelecka ZNOWU w formie! Ale tym razem w zacisze jej historii wkracza HISTORIA...” [Andrzej Stasiuk]
„Z całego beskidzkiego serca dziękuję za tę książkę. Wprowadza ona czytelnika w świat karpackiej przyrody, dzikość natury oraz człowieka. Jej ponadczasowy charakter sprawia, że powinien sięgnąć po nią każdy. Szczególnie mieszkańcy Beskidu Niskiego, bo tylko rozumiejąc i oswajając to, czego nie znamy i czego się boimy, możemy to skutecznie chronić i pokochać”. [Anna Czuchta]
„Maria Strzelecka znów nie wciska nam kitu o łemkowskim Beskidzie. Z jednej strony żałuję, że kiedy zaczęła publikować swoje teksty i rysunki, moje dzieci były już za duże na jej książki. Z drugiej strony, czytając „Hajdę”, mam poczucie, że ta wielogłosowa opowieść zwierząt i ludzi o naturze, kulturze i historii w tle jest także dla dorosłych. Włócząc się po lasach i pagórkach południa, zbyt łatwo zapominamy, że do czasu akcji „Wisła” we współczesnej pustce stały ogromne wsie
tętniące życiem. Tak więc – Hajda! W prawdziwe opowieści o Beskidzie”. [Max Cegielski]
Maria Strzelecka — doktor sztuk plastycznych, malarka, ilustratorka, autorka filmów animowanych, gitarzystka basowa i wokalistka zespołów punkowych, aktorka, absolwentka, a obecnie wykładowczyni warszawskiej ASP. Mama dwójki dzieci i opiekunka psa malamuta. Od ponad ćwierć wieku ma swój kawałek ziemi w Beskidzie Niskim, który jest jej samotnią lub miejscem spotkań z przyjaciółmi. Przemierzyła północne wybrzeże Norwegii sam na sam z rowerem. Przez cztery sezony stanowiła połowę dwuosobowej załogi jachtu wożącego naukowców lub turystów w trudno dostępne rejony Spitsbergenu. „Beskid bez kitu”, będący jej debiutem książkowym, otrzymał Nagrodę im. Ferdynanda Wspaniałego dla najlepszej książki dziecięcej wydanej w 2019 roku oraz nagrodę graficzną w konkursie Książka Roku 2020 Polskiej Sekcji IBBY. Tę samą nagrodę w 2022 roku, tym razem zarówno za tekst, jak i za ilustracje, otrzymała jej druga książka – „Beskid bez kitu. Zima”, nominowana do Nagrody Literackiej Miasta st. Warszawy, oraz zwyciężczyni plebiscytu Lokomotywa. Z kolei „Nikifor” (2022) znalazł się wśród stu najpiękniejszych książek świata wyróżnionych na wystawie 60. Międzynarodowych Targów Książki dla Dzieci w Bolonii.
Czy książka "Hajda. Beskid bez kitu" jest przeznaczona wyłącznie dla dzieci?
To dzieło o charakterze wielopokoleniowym, które angażuje zarówno młodszych czytelników, jak i dorosłych odbiorców poszukujących głębi. Choć forma graficzna i narracja są przystępne, poruszana tematyka historyczna oraz bogactwo opisów natury nadają jej uniwersalny, dojrzały wymiar. Autorka splata losy ludzi i zwierząt w sposób, który skłania do refleksji nad trudną przeszłością regionu Beskidu Niskiego. Książka doskonale sprawdza się jako lektura rodzinna, otwierająca przestrzeń do ważnych rozmów o historii, empatii i korzeniach. Jest to pozycja obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć duszę Karpat.
Jaką rolę w tej publikacji odgrywają autorskie ilustracje?
Warstwa wizualna stanowi integralną część opowieści, ponieważ Maria Strzelecka jest uznaną malarką, która osobiście stworzyła oprawę graficzną. Każda strona jest nasycona detalami oddającymi klimat beskidzkiej wsi z lat 40. XX wieku oraz surowe piękno tamtejszej dzikiej przyrody. Obrazy nie tylko dopełniają tekst, ale samodzielnie opowiadają o emocjach i codzienności bohaterów w obliczu nadchodzących zmian historycznych. Dzięki temu połączeniu publikacja zyskała liczne prestiżowe wyróżnienia graficzne, w tym nagrody Polskiej Sekcji IBBY. Estetyka książki pomaga lepiej poczuć specyficzną atmosferę opisywanego regionu.
Czy fabuła skupia się wyłącznie na suchych faktach historycznych?
Publikacja w mistrzowski sposób łączy rzetelne tło historyczne z literacką fikcją oraz niezwykle bogatymi opisami karpackiej flory i fauny. Opowieść koncentruje się na losach Łemków w cieniu akcji "Wisła", jednak robi to przez pryzmat relacji człowieka z naturą i zwierzętami. Czytelnik poznaje świat, w którym dzikość lasu i instynkty zwierząt są równie istotne, co dramatyczne wydarzenia polityczne tamtego okresu. Takie podejście pozwala na emocjonalne zrozumienie dziedzictwa Beskidu bez poczucia czytania wyłącznie podręcznika do historii. To żywa, tętniąca emocjami narracja o świecie, który bezpowrotnie przeminął.
Czy przed lekturą "Hajdy" konieczna jest znajomość poprzednich tomów serii?
Mimo że jest to trzecia odsłona beskidzkiej historii, stanowi ona zamkniętą i zrozumiałą całość, którą można czytać niezależnie od wcześniejszych części. Autorka osadza akcję w konkretnym punkcie dziejowym, skupiając się na nowych wyzwaniach, przed którymi stanęli mieszkańcy regionu w połowie XX wieku. Postaci oraz motywy przyrodnicze są wprowadzone w sposób czytelny dla osób, które nie miały wcześniej kontaktu z twórczością Marii Strzeleckiej. Znajomość poprzednich tomów z pewnością wzbogaca odbiór świata przedstawionego, ale nie jest warunkiem koniecznym do pełnego zrozumienia fabuły. Każda z tych książek stanowi autonomiczną opowieść o innym aspekcie Beskidu.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt trudna lub nieodpowiednia?
Pozycja ta może nie być odpowiednia dla najmłodszych dzieci ze względu na poruszanie bolesnych tematów przesiedleń, utraty domu i wojennej traumy. Choć autorka pisze z ogromną czułością, realizm historyczny wymusza konfrontację ze smutkiem, co wymaga od czytelnika pewnej dojrzałości emocjonalnej. Osoby szukające wyłącznie lekkiej, beztroskiej opowieści przygodowej mogą poczuć się przytłoczone ciężarem gatunkowym wydarzeń związanych z akcją "Wisła". Jest to lektura wymagająca skupienia i gotowości na zmierzenie się z trudniejszymi, melancholijnymi aspektami polsko-łemkowskiej historii. Rekomendujemy ją czytelnikom, którzy cenią autentyczność i nie boją się trudnych pytań.
