Codex Minor

Kiedy człowiek myśli, że w fantastyce raczej nie znajdzie już nic nowego - bo choć kocha znajome motywy, to wszystkie zdają się być już wykorzystane - nagle pojawia się Karo M. Nowak i mówi: „Tak? Patrz teraz!”. I właśnie tak powstał Codex Minor, fantastyczna opowieść o skrybie… ale czy tylko?

Okazuje się, że pod płaszczem historii o księgach i średniowiecznych skryptoriach kryje się wielowarstwowa, mroczna opowieść o władzy, wyzysku i cenie ludzkiej godności. To historia o pasji tworzenia, marzeniu o nieśmiertelności ale także o tym, jak łatwo złamać człowieka, gdy znajduje się w niewłaściwym miejscu hierarchii społecznej.

Autorka zabiera nas do roku pańskiego 1219, do świata, w którym przemoc jest codziennością, a status społeczny decyduje o wszystkim - o prawie do głosu, o wolności, a nawet o życiu. Punktem wyjścia fabuły jest wyprawa rycerza Hermanna von Radenberg und Wachau i jego giermka Zdeslava, którzy w poszukiwaniu nieśmiertelności trafiają do prastarej świątyni w delcie Nilu, a ich decyzja staje się iskrą zapalną dla wydarzeń prowadzących do powstania legendarnego manuskryptu Codex Gigas.

To, co szczególnie mnie uderzyło podczas lektury, to sposób, w jaki autorka pokazuje społeczne mechanizmy wyzysku. W świecie przedstawionym nierówność nie jest anomalią - jest normą, czymś sankcjonowanym przez prawo, religię i pieniądz.

Możni tego świata nie zastanawiają się nad moralnością swoich czynów, bo ich pozycja daje im poczucie naturalnej wyższości. Zdeslav jest wręcz modelowym przedstawicielem szlachty: zadufany w sobie, przekonany o własnej wyjątkowości, gotowy wymusić wszystko, czego zapragnie - siłą lub złotem.

To postać, która w mniej sprawnych rękach mogłaby się stać karykaturą złego pana. Tymczasem jest czymś gorszym: jest wiarygodna. Przekonany o własnej wyższości nad każdym nisko urodzonym, stosujący złoto tam, gdzie perswazja zawodzi, zadufany, okrutny, chciwy i egoistyczny - ale też normalny w realiach, które opisuje autorka. Właśnie ta normalność boli najbardziej. Zdeslav nie jest wyjątkowym potworem. Jest wzorcowym przedstawicielem swojej klasy, a świat wokół niego bez mrugnięcia okiem to potwierdza. Wyzysk jest tu chlebem powszednim, a godność domeną możnych.

Postać Skryby jest do niego niezwykle jaskrawym kontrastem - tragiczna, pełna ufności i dobroci. Człowiek pogodny, oddany swojej pracy, który wierzy w sens tego, co robi. I może właśnie dlatego tak bardzo boli obserwowanie, jak świat go doświadcza. Bo wokół niego nie brakuje ludzi okrutnych, głupich lub po prostu egoistycznych. Im lepsze serce ma bohater, tym więcej ciosów w nie trafia, autorka zna tę zasadę i bezlitośnie z niej korzysta…

Ta historia nie próbuje być wygodna dla czytelnika. Jej mrok i smutek przegryzają duszę na wskroś. Karo M. Nowak pisze o pasji i oddaniu pracy, o przyjaźni i zdradzie, o sprycie i zwątpieniu. Wplata w historię pytania o nieśmiertelność - w jej różnych wymiarach, bo przecież manuskrypt, rękopis, słowo zapisane na pergaminie to jedna z form życia wiecznego, o jakiej marzył człowiek długo przed epoką druku.

Książka jest wielowarstwowa, co należy traktować jako zaletę, ale też uczciwe ostrzeżenie: to nie jest lekka przygodówka z historycznym tłem.

To o czym przy recenzji Codex Minor trzeba bezapelacyjnie wspomnieć jest ogromny research, który popełniła autorka. Widać, ile czasu poświęciła, by dopracować nawet drobne detale: realistyczne przedstawienie pracy skryby, życia klasztornego, realiów epoki oraz procesu powstawania manuskryptów buduje niezwykle wiarygodny świat.

Ale równie istotna jest warstwa językowa. Stylizacja na dawne czasy została przeprowadzona konsekwentnie i z wyczuciem - autorka korzysta z archaizmów i dawnych konstrukcji językowych, ale robi to w sposób, który nie utrudnia odbioru tekstu. Wręcz przeciwnie - nadaje mu autentyczności i charakteru. To wymagające rzemiosło. Łatwo taką stylizację przesadzić i sprawić, że tekst staje się ciężki, sztuczny, trudny w odbiorze. Tu tego nie ma. Jest smak epoki, jest koloryt, jest patyna, a jednocześnie tekst płynie. To rzadka umiejętność i naprawdę warto ją docenić, bo u Karo od pierwszej do ostatniej strony czuć, że pióro ani na moment się nie omsknęło.

Podsumowując: „Codex Minor” Karo M. Nowak jest jak zadra, jak szept, który wraca w najmniej spodziewanych momentach. Mrok tej historii przenika głęboko. Smutek nie znika wraz z finałem. I nie można nie docenić tego, jak niezwykle dopracowana i przemyślana jest to opowieść.

Choć Codex Minor osadzony jest w świecie, w którym pojawiają się elementy nadnaturalne, nie jest to historia oparta wyłącznie na magii czy spektakularnych wydarzeniach. To raczej opowieść o ludziach i ich wyborach. O przyjaźni i zdradzie. O pasji i zwątpieniu. O tym, jak wiele jesteśmy gotowi poświęcić w drodze do celu…

Jestem zachwycona tą książką, choć nie jest to zachwyt lekki ani beztroski. To raczej podziw zmieszany z ciężarem emocji, które zostają w człowieku jeszcze długo po przewróceniu ostatniej strony.

Jeśli ktoś szuka historii mrocznej, dojrzałej, dopracowanej językowo i opartej na solidnych fundamentach historycznych, zdecydowanie warto po nią sięgnąć.

To nie jest historia, obok której można przejść obojętnie.

Za egzemplarz recenzencki dziękuję

Wydawnictwu Spisek Pisarzy

#współpracarecenznecka

#współpracabarterowa

#współracareklamowa