Ciała

“Ciała” to dla mnie w dużym stopniu kronika kobiecego doświadczenia. To opowieść o wydarzeniach, które mogłyby spotkać każdą z nas. To swego rodzaju rozliczenie z przeszłością. Zadawanie kontrowersyjnych pytań i szukanie odpowiedzi wewnątrz siebie.

Zbiór Annie Ernaux zdecydowanie nie jest lekką i przyjemną lekturą. Trudny do przeczytania, niełatwy do opisania. Autorka porusza w nim wiele skomplikowanych tematów i analizuje dużo aktualnych, mimo upływu lat, zagadnień. Z jednej strony ktoś mógłby powiedzieć, że to wszystko już było, a Ernaux przerabia znane kwestie. Z drugiej jednak strony każda taka publikacja ma ogromną wartość i niezwykłe znaczenie.

Zaskoczyła mnie i poruszyła odwaga autorki. O swoich losach opowiedziała przecież całemu światu. Dojrzale, otwarcie i szczerze. Z dużą pewnością siebie. W sposób nie tylko pytający ale też wyzywający. Jakby chciała się przekonać, czy w jej czytelniczkach również tkwi odrobina odwagi do rozliczenia się z przeszłością. Podczas lektury przed oczami pojawiały mi się kadry z minionych lat. Siłą rzeczy zauważałam podobieństwa w niektórych z przedstawianych sytuacji. Przywoływałam nieprzyjemne wspomnienia i chwile upokorzenia, ale patrzyłam na nie w sposób inny niż przed laty.

Ernaux pokazała mi różne sprawy z własnej perspektywy, pozwalając, by jej uczucia i refleksje stały się również moimi. Zapożyczyłam się w jej emocjach, głęboko zanurzając w lepsze i gorsze momenty dziewczyny, którą mogłabym być. Autorka dzieli się z czytelnikami swoimi wzlotami i upadkami, opowiada o smutkach i radościach, łamie tabu. A przede wszystkim bardzo odważnie opisuje i przedstawia wydarzenia, w których brała udział.

Nie boi się tupać nogą, krytykować i przeklinać. Zadaje pytania, znając już jednak odpowiedzi. Próbuje wywołać w nas reakcję. Skłonić do myślenia. Szukać podobieństw. Dorastałam w nieco innych czasach niż Ernaux, ale jak każda młoda dziewczyna poznałam wady i zalety nastoletniego seksu, wiązałam się z nieodpowiednimi mężczyznami, ponosiłam konsekwencje podejmowanych decyzji i mierzyłam się z opinią innych. Część tej przeszłości we mnie została, ale czy potrafiłabym przejść nad nią do porządku dziennego?

Ernaux bez wątpienia i bez wahania potrafi zmierzyć się z sobą i z innymi. Perspektywa upływających lat i zebranych doświadczeń wpływa na jej dojrzałość i odwagę. Byłam pod ogromnym wrażeniem, w jaki sposób potrafi opowiadać o tym, co ją spotkało. Mocne słowa, emocjonalne opisy, trudne zagadnienia. Opowiadanie o sobie dla większości z nas nie jest prostą rzeczą. Ale Ernaux nie ma z tym absolutnie żadnego problemu. I robi to naprawdę fantastycznie. Z wielką przyjemnością poznawałam jej historię, rozkoszując się przy tym pięknym, kobiecym i mądrym stylem.

Rzadko sięgam po publikacje podobne do „Ciał”. Wielka szkoda. Nie chcę myśleć o tym, ile interesujących tytułów, ważnych tekstów i potrzebnych tematów mogło mnie ominąć. Tymczasem jednak serdecznie polecam Wam ten zbiór. Przeczytajcie. Dla siebie.

Jak każda książka Annie Ernaux, tak i ta mnie znokautowała. Trzy opowieści, trzy epoki w życiu kobiety.

Annie z lat sześćdziesiątych to przerażona studentka, która jest w ciąży. Francja nie jest gotowa na takie rzeczy. Moralności kobiet strzegą rodzice, Kościół, prawo. Aborcji można dokonać tylko nielegalnie.

"Zdarzenie" jest wstrząsające - czytelnik towarzyszy każdemu dniu Annie, każdemu objawowi niechcianej ciąży, chaotycznemu poszukiwaniu, które pozwoli pozbyć się problemu, ukrywaniu prawdy przed rodziną, sprowadzeniu siebie do roli zabawki dla mężczyzn, bo przecież jest "latawicą" i to, co jej się przydarzyło, to wyłącznie jej wina.

"Pamięć dziewczyny" to właściwie początek "Zdarzenia" - nastoletnia Annie, dziewczyna z małego miasteczka, surowo wychowywana trafia na letnie kolonie jako wychowawczyni. Naiwna, egzaltowana i pełna kompleksów próbuje dostosować się do pozostałych wychowawców. Zapłaci za to. Ta opowieść jest próbą przepracowania tego, co wtedy się stało.

I wreszcie "Młody mężczyzna" - rozwódka, matka dorosłych synów, nauczycielka francuskiego i student młodszy od niej o prawie trzydzieści lat. Czy to dobry pomysł? Dla niego czasy jej dzieciństwa i młodości to niemal historia, której nie jest w stanie zrozumieć. Ona czuje się obco wśród jego rówieśników. Czy wzajemnie się wykorzystują? Dlaczego starsi mężczyźni, którzy biorą sobie partnerki w wieku swoich córek, nie budzą sprzeciwu, a kobiety w takich przypadkach są krytykowane?

Lektura bolesna, poruszająca, przerażająco prawdziwa, która uświadamia, jak wiele jest jeszcze do zrobienia. I nie mam tu na myśli feminizmu, tylko zwykłą sprawiedliwość, która nie dzieli płci na lepszą i gorszą. W "Ciałach" jesteśmy obecne wszystkie. Annie Ernaux, dokonując wiwisekcji własnego życia, oddaje nam głos.

Książka zamiast kwiatka