Bajtel. Seria Kryminalny Śląsk. Tom 1

"Bajtel" Magdaleny Majcher to początek serii "Kryminalny Śląsk" - historii inspirowanej prawdziwymi wydarzeniami, która prowadzi czytelników do najmroczniejszych i najbardziej zapomnianych śląskich dzielnic.

W Szopienicach znika dziewczynka. Kilka dni później jej ciało zostaje odnalezione w pobliskim stawie. Podejrzenia padają na wujka dziecka, ale dziennikarz Borys Dyrda szybko odkrywa, że z biednych śląskich dzielnic zniknęło już wcześniej kilka dziewczynek, a ich ciał nigdy nie odnaleziono.

Akcja powieści rozgrywa się w latach dziewięćdziesiątych - czasie mojego dorastania na śląskiej wsi. Wspominam ten okres z pewnym rozrzewnieniem. Było prościej, biedniej, ale też mniej samotnie. Życie toczyło się wolniej i bardziej beztrosko, tak jak zapamiętuje się dzieciństwo. A jednak obraz Śląska pokazany w tej książce każe mi się zastanowić, czy rzeczywiście jest za czym tęsknić. Wszechobecny brud, szarość, ubóstwo, przemoc, bezrobocie i alkoholizm - tak wyglądała śląska rzeczywistość.

Magdalena Majcher porusza jeden z najbardziej bolesnych tematów - krzywdę wyrządzaną dzieciom. Bo czy można wyobrazić sobie większy ból niż śmierć dziecka? Chyba tylko brak odpowiedzi na pytanie, co się z nim stało. Niemożność przeżycia żałoby i życie w nieustannej niepewności. Bo przecież nawet najgorsza prawda bywa lepsza niż ciągła niewiedza.

Lubię styl autorki - umiejętność łączenia kryminału z mocnym tłem obyczajowym, poruszanie ważnych problemów społecznych i budowanie gęstej, dusznej atmosfery. A bohaterowie tej historii są tak wielowymiarowi, że trudno o nich zapomnieć.

"Inne bajtle się straciły, łona nie jest jedyna. To się zaś dzieje, to już było, ale tamtych bajtli żodyn nie znalazł"

Nie będę ukrywać, Magdalena Majcher potrafi pisać o Śląsku. Jak diabli. A jeśli ktoś ma jeszcze wątpliwości, to lektura "Bajtla" powinna je szybko rozwiać.

Dziennikarz Borys Dyrda zajmuje się tematem zaginięcia dziewczynki, Doroty Musiał, w katowickich Szopienicach. W przeciwieństwie do działań policji, decyduje się podążyć tropem innych zaginionych dziewczynek sprzed lat. Dziennikarskie doświadczenie i poczucie pewnego rodzaju misji doprowadzają go do historii rodzin, o których nie można zapomnieć.

„Czy można sobie wyobrazić gorszą stratę, większy ból niż ten spowodowany śmiercią dziecka? Cały świat staje na głowie, porządek życia zostaje odwrócony”.

Akcja „Bajtla” toczy się w głównej mierze w Katowicach, u schyłku lat 90. XX wieku, ale na horyzoncie czuć już nadchodzący XXI wiek. Nadchodzą zmiany, które dla jednych oznaczają nadzieję, dla innych przekleństwo. Pomiędzy centrum Katowic a dzielnicami peryferyjnymi rysuje się przepaść kulturowo - społeczna. Mieszkańcy Szopienic wcale nie wypatrują zmian czy procesów restrukturyzacji, bo dla nich oznaczają zwolnienia i jeszcze większą biedę.

"Miał wrażenie, że bieda i bezrobocie mieszały ludziom w głowach".

To smutno prawdziwy obraz społeczeństwa, w którym brak pieniędzy, alkohol i prawo pięści ustalają porządek życia. Wielu marzy o innym życiu, zwłaszcza dla swoich dzieci, ale chcąc nie chcąc wpadają w schemat powtarzania błędów rodzinnych. I chociaż Szopienice są uznawane za jedną z najniebezpieczniejszych śląskich dzielnic, to ich mieszkańcy tworzą zwartą grupę społeczną. Tam wszyscy się znają, wiadomo, kto jest przyjacielem a kto wrogiem, kto z kim i gdzie pije i czyja żona musi zadbać o maskujący makijaż. Te rzeczy wiedział każdy, tylko nie policja, która - delikatnie ujmując - nie cieszyła się zaufaniem.

"Im mniej chłop wie, tym słabiej bije".

I właśnie w takiej problematycznej scenerii autorka osadziła historię o zaginionych dzieciach. I ta warstwa kryminalna staje się mocno emocjonalna, bo przecież zniknięcie dziecka najbardziej dotyka tych, którzy zostali. Żałoba miesza się z nadzieją i rezygnacją a pytania, czy można było temu zapobiec, odbierają szansę na spokojny sen. Emocje wyniszczają rodziny, bo wyrwę powstałą po zniknięciu dziecka nie sposób załatać.

Autorka bardzo wnikliwie przygląda się trudnym relacjom na linii rodzice - dzieci a zwłaszcza matka - córka, chcąc pokazać, że istnieją różne życiowe scenariusze. I że bycie dobrym rodzicem wcale nie jest kwestią materialną. Nawet sam Borys Dyrda wie, jak bardzo różnie układa się w rodzinie i łatwiej coś zepsuć aniżeli posklejać.

Historie zaginionych dziewczyn były pretekstem żeby przyjrzeć się ziemi śląskiej, Katowicom sprzed ćwierć wieku. Magdalena Majcher z dużym wyczuciem, wrażliwością, ale też i surowością kreśli obraz rodzin i ich cichych dramatów. Ciemność goni za ciemnością, ale to nie był łatwy świat... To był świat, w którym ofiarami byli najmłodsi. Wstrząsająco prawdziwy jest „Bajtel” i przykuwa uwagę nie tylko klimatem Śląska, ale przede wszystkim emocjami.

Jakie znacie nietypowe słowo wynikające z regionu, w którym mieszkacie?

Rok 1998. W Szopienicach – zaniedbanej i uważanej za patologiczną dzielnicy – znika dziecko. Ciało dziewczynki zostaje znalezione w pobliskim stawie. Wszystko wskazuje na morderstwo, a podejrzenia dość szybko padają na jej wujka. Borys Dyrda, doświadczony dziennikarz rozpoczyna śledztwo. Badając sprawę, odkrywa, że w przeszłości bez wieści przepadło kilka dziewczynek.

Książka to powieść, która nie tylko dotyka tematu dziecięcej krzywdy. Ona uderza nim prosto w serce. Autorka wchodzi głęboko w realia Śląska, kreśląc przejmujący obraz świata, w którym przemoc, bieda i milczenie staje się codziennością. Zaginięcie dziewczynki z katowickich Szopienic uruchamia lawinę zdarzeń, a prowadzący dziennikarz śledztwo zaczyna podejrzewać, że to nie był pojedynczy przypadek. Zbrodnia staje się lustrem dla społeczeństwa, które zbyt długo odwracało wzrok.

Nie jest to klasyczny kryminał. Nie są najważniejsze tropy, zwroty akcji czy szybkie tempo. Najważniejsze jest tło. Duszna rzeczywistość familoków, rodzinnych dramatów i schematów przemocy przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Autorka pokazuje tę rzeczywistość bez patosu i oceniania. Daje czytelnikowi przestrzeń na własne emocje. Świat, w którym dzieci dorastały w poczuciu niewidzialności, a dramaty rozgrywały się po cichu.

Książka przeraża autentycznością i szczerością przekazu. Historia, która boli, nie daje ukojenia, ale jednocześnie nie pozwala o sobie zapomnieć. Czytając nie szukałam sprawcy, nie zastanawiałam się, kto będzie winny. Podążałam historią, której tło było dla mnie ważniejsze niż sprawca. Zakończenie, które sprawia, że chce poznać dalsze losy Borysa.

"Bajtel" Magdaleny Majcher długo zostaje w czytelniku po przeczytaniu ostatniej strony. Nie jest to lektura łatwa i przyjemna, ale bez wątpienia ważna i poruszająca. Autorka z wrażliwością i surowością kreśli obraz Śląska, który daleki jest od stereotypowych pocztówkowych widoków. To Śląsk naznaczony ciężką pracą, tradycją, ale i cieniem przemocy, która rozgrywa się za zamkniętymi drzwiami.

Jednym z najmocniejszych atutów powieści jest wyrazisty klimat Śląska. Majcher z dbałością o detale oddaje specyfikę regionu – język, obyczaje, mentalność mieszkańców. Czytelnik niemal czuje zapach kopalnianego pyłu, słyszy gwar familoków i czuje chłód ceglanych murów. Autorka nie idealizuje Śląska, pokazuje jego surowość i prostotę, ale jednocześnie ukazuje silne więzi społeczne i przywiązanie do ziemi. Gwary śląskiej nie ma tu zbyt wiele, jest podana w przyswajalnym dla nieznających jej czytelników przystępnie, ale duch regionu przenika każdą stronę, tworząc autentyczne i sugestywne tło dla dramatycznych wydarzeń.

Centralnym, a zarazem najbardziej wstrząsającym elementem "Bajtla" jest przemoc domowa. Majcher z odwagą i bez zbędnego epatowania brutalnością opisuje mechanizmy znęcania się, które niszczą psychikę. Widzimy, czujemy bezradność i lęk. Autorka pokazuje, jak przemoc zatruwa relacje rodzinne, jak rodzi traumę i jak trudno jest się z niej wyrwać. Nie ma tu łatwych ocen i moralizatorskich pouczeń, jest natomiast głębokie zrozumienie złożoności sytuacji ofiar i sprawców.

Majcher unika sensacyjności, skupiając się na psychologicznym portrecie bohaterów. Ukazuje, jak ciche dramaty rozgrywają się w czterech ścianach, jak wstyd i strach uniemożliwiają szukanie pomocy. Siła powieści tkwi w jej subtelności, w niedopowiedzeniach, które często mówią więcej niż dosłowne opisy. Autorka z dużą empatią podchodzi do swoich postaci, nawet tych, które budzą najwięcej negatywnych emocji, próbując zrozumieć motywy ich postępowania.

"Bajtel" to nie jest lekka lektura na jeden wieczór. To książka, która zmusza do refleksji, która budzi trudne emocje i zapada w pamięć.

"Historia zatoczyła koło, ugrzęzły w niej wszystkie – trzy kobiety rzucone w pełne brudu, nienawiści, agresji, alkoholu, biedy i zaniedbań miejsce."

Książka stanowi otwarcie nowej serii "Kryminalny Śląsk", w której autorka zabiera nas w specyficzny klimat Górnego Śląska lat 90. i tworzy fabułę inspirowaną prawdziwymi zdarzeniami. Brzmi ciekawie? Zapewniam, że jest nie tylko interesująco, ale również emocjonująco. "Bajtel" zmiótł mnie całkowicie pod tym względem. Ładunek trudnych emocji podczas czytania był tak duży, że momentami naprawdę chciało mi się płakać...

Śląskie dzielnice biedy, społeczne patologie, przemoc, alkohol, a w tym wszystkim dzieci. Bajtle wychowujące się niemal same, które nie mogą liczyć na wsparcie i muszą mieć twardą skórę. W takich warunkach nie trudno o tragedię. Po zaginięciu i znalezieniu w stawie ciała zamordowanej dziewczynki, rusza śledztwo, które prowadzi do innych tajemniczych zaginięć dziewczynek w podobnym wieku w ostatnich latach na Śląsku.

Uderzyły mnie wiernie oddane realia społeczne i autentyczne odtworzenie atmosfery lat 90., w których dorastałam. Beztroska swobodnego dzieciństwa miesza się z wieloma zaniedbaniami, biedą i rzeczywistością w której alkohol, przemoc i patriarchat są codziennością. Portret społecznych problemów w połączeniu z intrygującą fabułą, wpłynęły na moje głębokie zaangażowanie. Bardzo dobrze odnalazłam się w tym ciekawym połączeniu kryminału z doskonale dopracowaną warstwą obyczajową. Zastosowanie w dialogach śląskiej gwary było dla mnie dodatkowym atutem. Książka trzymała mnie w napięciu do samego końca, chociaż trudno mi się odnieść do zakończenia, którego w życiu bym nie wymyśliła.

Z przyjemnością sięgnę po kolejne tomy cyklu.