Zabić wszystkich

W serii „True Crime” Wielkiej Litery ukazała się kolejna pozycja – „Zabić wszystkich”. To obecnie bardzo chętnie czytany gatunek – autorzy rekonstruują mniej lub bardziej słynne zbrodnie, zgłębiają życiorysy mrocznych postaci, starają się odpowiedzieć na pytania, które stawiał sobie cały świat. Gdy zerkniemy na półkę z bestsellerami TaniaK[Adres usunięty] to szybko przekonamy się, że znajdziemy tam kilka tytułów z tego nurtu, co tylko świadczy o popularności historii opartych na (makabrycznych) faktach.

Ryan Green tym razem przygląda się bliżej Carlowi Panzramowi. Co ukształtowało umysł tego przestępcy? Jak rozwijała się ta potworna osobowość? Autor stawia także pytania bardziej ogólnej natury – o zło i jego istotę w ogóle, o genezę negatywnych emocji, o siłę nienawiści.

Ciekawą kwestią wydaje się narracja „Zabić wszystkich” – autor dystansuje siebie i nas poprzez trzecioosobową narrację, ale jednocześnie obdarza narratora-reportera wszechwiedzą. Głos mówiący doskonale zna pragnienia i potrzeby bohatera, o którym się wypowiada. Wie, co Carlowi sprawia przyjemność, czym karmi swój chory umysł. Mało tego, narrator zna ludzkie myśli, czyta w człowieku (każdym) jak z otwartej księgi.

Przy tej okazji warto wspomnieć jeszcze o języku tej opowieści, bo i ten zdaje się nieco osobliwy. Jak na książkę o bestii i morderstwach, gdzie na okładce już przestrzega się wrażliwych czytelników, styl autora (trudno powiedzieć, jak duży wkład miała tłumaczka) jest zaskakująco swobodny. To, rzecz jasna, mogłoby być do zaakceptowania, gdyby to jednak Panzramowi oddać głos i obserwować wszystko z jego perspektywy. Ale jeśli autor wybrał obiektywnego narratora, ta przesadna lekkość i wręcz potoczność wypowiedzi nieco zgrzyta. Zastanawia mnie dlaczego zdecydowano się na mowę pozornie zależną – sprawia ona, że tym bardziej nie możemy czytać „Zabić wszystkich” jak poważnego reportażu. A przecież chyba o to chodzi, by jak najbardziej się do niego zbliżyć?

Nie dają mi też spokoju nieuzasadnione wulgaryzmy („Carl dusił nafciarza do nieprzytomności, jednocześnie go pieprząc”) oraz dziwne komentarze odnarratorskie (odautorskie?) – np. gdy Carl obawiał się, że zabierano go do „malarni”, by uczestniczył w zajęciach plastycznych, narrator skwitował: „niepotrzebnie się martwił”. Bo chodziło „tylko” o to, że strażnicy będą tam „naprawiać” jego rzekome zapędy homoseksualne (chłosta nagiego ciała, ręcznik namoczony solą, specjalny pasek itp.).

Sama historia Panzrama jest wstrząsająca i tu z kolei pochwalę autora za mnóstwo detali. Trudno orzec, czy wszystko, co czytamy ma odzwierciedlenie w faktach, czy to zaledwie domysły Greena. Jednak szczegółowe opisy sprawiają, że ta literacka biografia potrafi wywołać duże emocje.

Można zacząć od truizmu, że wszyscy rodzimy się jako biała karta. Carl także nie przyszedł na świat jako potwór. Ale z pewnością trudne doświadczenia, mające źródło już w okresie dziecięcym, naznaczyły jego osobowość. Aż trudno nam, współczesnym, uwierzyć, jakie piekło mogło przechodzić dziecko – zaledwie godziny snu na dobę, obowiązkowa nauka, a reszta czasu spędzona na pracy w domowym gospodarstwie. Takie funkcjonowanie kilkulatka szybko doprowadziło do problemów fizycznych, które nasiliły tylko te o naturze psychicznej. Biedni rodzice nie byli w stanie pokryć leczenia Carla, toteż ojciec wziął sprawy w swoje ręce – nożem usuwał źródło infekcji i „odkażał” małe ciało wrzątkiem. To zaledwie początek koszmarnych doświadczeń Panzrama. Green w tym zdarzeniu upatruje narodzin zła w swoim bohaterze. Jest zdania, że ojciec uszkodził mu mózg podczas swojego „zabiegu”.

Młody Carl chętnie wszczynał bójki, wpadł w towarzystwo pijaków. Green kolejny raz usprawiedliwia Panzrama – jego picie miało być zapomnieniem od trudnego życia. Nazywa poczynania chłopaka [Adres usunięty]. kradzież i włamanie – „dziecięcymi wybrykami”. One zapoczątkowały serię zatrzymań Carla w rozmaitych ośrodkach. W poprawczaku zetknął się z homoseksualizmem i pedofilią. To tu puściły jego hamulce. Nienawiść, zemsta, próba zabójstwa, podpalenia. Potem było już tylko gorzej…

„Zabić wszystkich” to książka o zbrodniach i zbrodniarzu oraz narastającej nienawiści, napędzanej żądzą zemsty. Co z opowieści Greena jest wierne faktom, a co stanowi domysły autora? Nie wiadomo. Książka nie zawiera przypisów ani choćby krótkiej notki od autora, poza mglistym odnotowaniem, że źródłem wiedzy są notatki Panzrama. Miłośnicy reportażu z pewnością poczują tu spory niedosyt i konsternację. Ryan Green skupia się na makabrycznych szczegółach – nurza się we wszelkich przejawach zła. Pieczołowicie opisuje [Adres usunięty]. tortury w ośrodkach poprawczych.

Historia Carla pokazuje jak ważne jest kształtowanie młodego człowieka. To przerażające, jak krzywdy doznane w dzieciństwie mogą rzutować na późniejsze życie. Postać Panzrama wywołuje wiele emocji i budzi grozę. Nie rozumiem wyczuwanej fascynacji autora swoim bohaterem, a może nawet usprawiedliwianie jego czynów (moim zdaniem osoba zgwałcona wcale nie chodzi potem i gwałci innych, bo jej to się stało…). Wątpliwości budzi też niekonsekwentna narracja i wstawki typu „niestety” na informację, że Carlowi nie udało się wykonać jakiegoś zwyrodniałego planu. Takich przykładów jest więcej. Skończyłam tę książkę z mieszanymi uczuciami. Chyba Green skutecznie wybił mi z głowy powieści z gatunku true crime. I choć jestem rozczarowana, to zachęcam to wyrobienia sobie własnej opinii.

"Przecinał życie niczym rekin morskie głębiny, nie zostawiając na powierzchni najdrobniejszej zmarszczki". Działał tak, jakby otaczały go wyłącznie inne drapieżniki, czyhające, by go dopaść. Dlatego to on musiał dopaść pierwszy. Bo w życiu to "silni żerują na słabych", a kłamstwo może doprowadzić dokądkolwiek tylko zechcesz...

.

Carl Panzram- potwór w ludzkiej skórze, odznaczający się wyjątkowym okrucieństwem w swoim morderczym procederze podpaleń, gwałtów i zabijania. "Zabić wszystkich" nie jest jednak reportażem. To fabularyzowana powieść, oparta na wspomnieniach Panzrama spisanych w celi śmierci, stanowiących rodzaj jego spowiedzi- zawierającej opis wszystkich zbrodni, prezentację filozofii życiowej oraz etapy jej kształtowania się, począwszy od wczesnego dzieciństwa. Fabuła w całości oparta jest o życiorys Panzrama. Jego sylwetka szokuje i przeraża. Ilość ofiar oraz szczegóły dotyczące poszczególnych gwałtów i zbrodni to obrazy, które ciężko przyswoić, tym bardziej zrozumieć. Autor stara się wykazać, że część winy za ukształtowanie się wynaturzonej osobowości mordercy ponoszą jego osobiste przeżycia. Ale dla oceny zbrodni Panzrama to myślenie może być tylko i wyłącznie jedno - to zło w najczystszej postaci.

.

Autor serwuje nam drastyczne opisy przemocy, w tym seksualnej. Dostajemy także obrazy wymyślnych tortur ludzi. Panzrama miały złamać, a doprowadziły go na skraj szaleństwa, wściekłości i chorobliwej chęci zemsty. Warstwa językowa jest prosta, momentami pozbawiona emocji i - paradoksalnie- to sprawia, że tych emocji u czytelnika jest jeszcze więcej. Podobało mi się to, w jaki sposób Autor nakreślił tło dla życiorysu Panzrama. Początek XX w. to konfrontacja marzeń o amerykańskim śnie z rzeczywistością. Dostajemy garść informacji o sposobie funkcjonowania amerykańskiego więziennictwa, a także amerykańskiego wędrownego stylu życia bezdomnych (np. Kasiarze i ich Angeliny). "Siła i wściekłość" to zawsze zabójcza mieszanka. To ona umożliwiła Panzramowi realizację swojej "kampanii terroru". Przeraża i zostaje w głowie. Autor dosyć często posiłkuje się wyobraźnią, ubarwiając fabułę. Warto jednak przeczytać. Bardzo mocne.

Po tytule i tylko pobieżnym spojrzeniu, że jest to prawdziwa historia seryjnego mordercy i gwałciciela nie zdziwi was, gdy napiszę że jest to książka o bezbrzeżnym złu, które wylewa się praktycznie z każdej strony. I to nie tylko zadawane przez Carla Panzrama.

Po jej skończeniu miałam chwilę, by usiąść i zastanowić się nad tym, że moje spojrzenie na przetrwanie najstraszniejszych tortur za sprawą woli życia, napędzaną miłością czy nadzieją na lepsze jutro musi zostać poważnie zrewidowane. Historia Panzrama pokazała mi jak tę wolę życia można czerpać tylko z najgorszych uczuć i przetrwać sytuacje, które są niewyobrażalne, by po podniesieniu się z kolan, samemu zadawać podobne cierpienia. Okropnie mroczny, a wręcz zaklęty krąg zła, który nie kończy się w życiu Carla tworząc z niego naprzemiennie ofiarę i kata.

Książka dla lubiących tematy true crime, chociaż autor zastosował tutaj bardziej fabularną niż reportażową narrację. Z początku trochę nie wiedziałam ile w tym prawdy, a ile narracji, bo brak w tej książce jakichkolwiek odniesień do źródeł, z których autor czerpał swoją wiedzę. Z resztą to mi w niej najbardziej przeszkadzało, bo jak nawet pod koniec pada w fabule przyczyna tak dokładnie spisanej historii Carla Panzrama to nadal uważam, że wypadałoby podać wszelkie źródła zaczerpniętych wiadomości. Niemniej odłączając ten element, który jest ważny i oczywiście, że wpływa na moją ocenę, to sama historia była poprowadzona w sposób wciągający i nie owijający w bawełnę.

Sama dewiza życiowa Carla od pewnego momentu brzmiała „obrabować ich wszystkich, zgwałcić ich wszystkich i zabić ich wszystkich”, więc możecie się domyśleć jak mocny kaliber jest w tej historii. Kończąc po raz kolejny nie mogę uwierzyć, że jeden człowiek może znieść tyle zła i oddać je z powrotem w tak ogromnej ilości morderstw i gwałtów.

Macie czasem tak, że bardzo czekacie na jakąś książkę, przebieracie nogami na myśl o zaczęciu z nią przygody, a jednocześnie nie chcecie jej przeczytać, bo wiecie, ze was emocjonalnie sponiewiera? Ja wiem, że to są sprzeczności, ale właśnie one towarzyszyły mi przy tej książce. Z jednej strony górę brała ciekawość kolejnej historii, a z drugiej świadomość, że to nie wytwór wyobraźni autora, a prawdziwe wydarzenia wywoływały ciarki. Carl Panzram to człowiek zepsuty do szpiku kości. Okradał, gwałcił mężczyzn, jak i małych chłopców oraz zabijał. Przyznał się do 22 morderstw i ponad 1000 gwałtów. Czy takiej bestii można współczuć? Przyznam, że to nie mieści się w głowie, ale tak. Dlaczego? Trzeba poznać jego historię, to jak inni ludzie, często mający nad nim władzę złamali go jako człowieka. To, co przydarzyło mu się w życiu, ukształtowało bezwzględnego potwora, dla którego przemoc była sensem istnienia. Wielką i niechlubną w tym rolę odegrali duchowni. Mam na temat tej książki wiele przemyśleń, ale jedno jest pewne, Carl to człowiek wyjątkowy w swoim okrucieństwie i braku empatii.

Jak myślicie, istnieją ludzie-z gruntu- źli? Tacy, którzy pierwiastek nienawiści posiadają już w genach? Czy może jest to efekt wychowania, środowiska, traumatycznych przeżyć?

Carl Panzram od najmłodszych lat sprawiał problemy wychowawcze. Kradł, pił, bił.. decyzją sodu trafił do domu poprawczego. Po wyjściu i chwilowej tułacze zaciągnął się do armii, zatajając swój faktyczny wiek. I znowu za kradzież, trafił do wojskowego więzienia. Tortury jakie na nim praktykowano, próbując go złamać, spowodowały tylko jeszcze większą zawziętość, hardość i chęć odwetu.

Po opuszczeniu więzienia, Carl rozhulał się na dobre. Zaczął gwałcić, mordować, podpalać. Satysfakcję sprawiało mu tylko krzywdzenie innych.

We wszystkich tych miejscach, w których miał być zresocjalizowany, nikt mu nie pomógł w pracy nad sobą. Wręcz przeciwnie, jedyne czego doświadczył to wstyd, upokorzenie, poniżenie, tortury. Za każdym razem wychodzi z takiego miejsca pełen nienawiści do świata i ludzi. Warto zaznaczyć, że rzecz dzieje się na początku XX wieku. System resocjalizacji w więzieniu nawet nie raczkował.

Mam mieszane odczucia względem głównego bohatera. Nie mogę odpędzić się od myśli, że to ludzie, którzy mieli obowiązek mu pomóc, zawalili sprawę. Przez całą lekturę w głowie kołatały mi się myśli, że gdyby dzieciństwo Panzrama wyglądało inaczej, zaznałby choć trochę empati, poczucia bezpieczeństwa, byłby zupełnie innym człowiekiem. Niemniej nie umniejsza to w żaden sposób, jego win. Nie sposób zliczyć ofiar psychopaty jakim stał się Carl. Okrucieństwa jakich sie dopuszcal w stosunku do innych były makabryczne. Krew w żyłach mrożą opisy bestialskich upokorzeń jakich się dopuszczał. Niemniej odrażające, koszmarne i dramatyczne zostały ujęte wszystkie tortury stosowane na Carlu. Wierzcie, że to czemu został poddany też mężczyzna, nie mogło trwale nie uszkodzić jego psychiki.

Lektura o tyle przerażająca, że prawdziwa. Właśnie tego typu historie najdosadniej potrafią uświadomić, że największe potwory to te w ludzkiej skórze.

Opis na okładce dotyczact treści, w żadnym razie nie jest przesadzony. Natomiast jeśli lubujecie się w true crime to ta książka jest jak najbardziej dla was.

Zapewniam, że długo o niej nie zapomnicie.

Współpraca z wydawnictwem @wielkalitera