Wojna polska

Burzliwy wiek XVII w Rzeczypospolitej, znany Nam z lekcji historii i Trylogii autorstwa Henryka Sienkiewicza, powraca w chwale, dzięki prozie Wojciecha Dutki, a ściślej za sprawą fenomenalnej powieści historycznej pt. „Wojna polska”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Lira.

W siedzibie polskich arian - Rakowie, przychodzi na świat Michał Hieronim Dantyszek, światły i odważny reprezentant szlacheckiego rodu, którego horyzonty sięgają dalej niż granice Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Jego europejskie wojaże i spotkania z „wielkimi” tego XVII-wiecznego świata, jak Kartezjusz, kardynał Richelieu czy doktor Tulp robią na czytelnikach piorunujące wrażenie i czynią z historii jednego Polaka, opowieść sensacyjną - o jego losach i przyszłości Dantyszkowej ojczyzny.

Panowanie dynastii Wazów w Polsce widziane z perspektywy wiernego sługi Marii Ludwiki Gonzagi zdecydowanie robi wrażenie. Zręczne wykorzystanie faktów historycznych w konstrukcji narracyjnej „Wojny polskiej” sprawia, że dawne konflikty ze Szwecją, Kozakami i Moskwą, toczone przez armię Rzeczypospolitej odżywają na nowo, a my sami znajdujemy się w centrum tych chwalebnych i tragicznych w skutkach wydarzeń. Plastyczne opisy bitew, tajemnicze intrygi i zbrodnie dokonywane przez bohaterów ustępują jednak miejsca prawdziwej istocie powieściowego konfliktu - wojnie politycznej między obozem władzy a stronnictwem szlacheckim pod wodzą Jerzego Sebastiana Lubomirskiego, która porusza czytelnika do głębi.

Spędziłam równy tydzień w objęciach prozy Wojciecha Dutki, rozkoszując się opowieścią przedstawioną na kartach „Wojny polskiej”. Wspaniała, na wskroś przemyślana i spójna narracja pozwala Nam bowiem nie tylko poznać mentalność mieszkańców XVII-wiecznej Europy, ale również przeczytać o wydarzeniach, które ukształtowały polską historię. Jestem pewna, że lektura tej książki utrwali w Naszej pamięci więcej szczegółów z przeszłości niż moglibyśmy poznać na lekcjach tego przedmiotu.

Wyrazy uznania dla autora, którego śmiało możemy nazwać Sienkiewiczem Naszych czasów. Tak zajmująco powinno się pisać o historii Polski!

Recenzję zacznę od pytania? Kiedy i co ukaże się w najbliższym czasie Wojciech Dutka pisarz. Czytam i z każdą stroną czuję żal, że znowu trzeba będzie czekać na kolejną powieść tego ulubionego przeze mnie autora.

Tym razem sięgnął ze swoją książką bardzo głęboko do historii, bo do czasów arian, polskich braci, czyli do XVII wieku. Na kartach książki pojawiają się tak wielkie postaci jak nasi królowie z Wazów, Maria Ludwika Gonzaga, królowa, która marzyła o zmianie polskiego ustroju mającego ograniczyć nieograniczoną władzę szlachty na rzecz wzmocnienia monarchii i stworzenia dziedzicznego tronu. Pojawiają się także wielkie postaci jak Jan Sobieski, Jerzy Sebastian Lubomirski, Kartezjusz, kardynał Richelieu, Cromwell i wielu, wielu innych.

Napisanie książki historycznej, która wciągnie Czytelnika, w dzisiejszych czasach, to trudna sprawa. A co gorsze, to okres, kiedy wszystko się gmatwa, plącze, nie wiadomo, kto z kim i dlaczego. W zasadzie wiadomo, ale... Przypomina mi to wykład mojego prof. Włodzimierza Pająkowskiego na historii w UAM w Poznaniu obrazujący wielkie wędrówki ludów. Brzmiało to mniej więcej tak; z lewej Wizygoci, z prawej Ostrogocie, gdzieś tam Hunowie, a w środku wszystkiego jedne wielkie..., powiedzmy delikatnie totalny bałagan. Wojciech Dutka swoją a opowieść tak pięknie plecie, że trudno zgubić się w meandrach historii, o której snuje opowieść.

Będąc "młodym młodzieńcem" kochałem czytać powieści o Dzikim Zachodzie, no i oczywiście powieści Aleksandra Dumas. Lasso i rewolwer oraz płaszcz i szpada rozgrzewały moją miłość do historii i czytania. I uwierzcie mi, bez słowa przesady - "Wojna polska" osadzona w realiach historycznych, przez które prowadzi nas główny bohater, arianin Michał Hieronim Dantyszek, to powieść jak najbardziej wypełniająca wszystkie wymogi powieści płaszcza i szpady. Jest miłość, są tajne schadzki, są pikantne opisy miłostek, jest szpada w użyciu w treningu, pojedynku, na polu walki, są intrygi, tajni kurierzy, koterie, tajemnice i cała niemal Europa od Francji po Moskwę. Dzieje się oj dzieje, są nawet muszkieterowie gwardii kardynała Richelieu. A opisy krwawe z ból bitewnych i palonych wsi, grabionych przez Szwedów, Kozaków, Tatarów polskich ziem, przeszywają do głębi umysł, który nie jest w stanie pojąć skali okrucieństwa i bestialstwa. Powiedzmy, że my też nie byliśmy aniołami.

Czy ktoś się jeszcze waha, by sięgnąć po "Wojnę polską", która w finale opisuje wojnę domową skazaną na niepamięć, jako kłopotliwy wrzód na naszej historii? Jeśli ktoś się waha, to powiem mocniej, kto nie przeczyta, ten dopuści się grzechu zaniechania delektowania się dobrą książką!

W powieści jest sporo bardzo aktualnych odniesień do dzisiejszej polski, do polityki, do tego jak Polacy traktują się za granicą. Do głębi poruszył mnie jeden cytat, który muszę przytoczyć: "Bo Polacy są jedynym narodem w Europie, który odczuwa przyjemność z nienawidzenia samego siebie". Czy autor nie ma racji...

Skąd my to znamy. Temat zdecydowanie na czasie! A sam tytuł najnowszej powieści Wojna polska idealnie oddaje realia, tego co się dzieje na polskiej scenie politycznej. Jednak jest to powieść historyczna i nie nie będzie tu o współczesnej wojnie. Będzie zdecydowanie bardziej krwawo, a akcja lektury zaprowadzi nas w czasy nie tak bardzo odległe, bo do XVII wieku. Do czasów, gdy Polska znajdowała się w bardzo trudnym okresie swojej historii. Gdybym ja miał nadać tytuł tej powieści, to dodałbym zdecydowanie podtytuł — Ku upadkowi...

Do tej pory miałem przyjemność przeczytać trzy powieści pana Wojciecha Dutki. Była to trylogia o Antonim Mokrzyckim, polskim dyplomacie, ale też szpiegu. Ta powieść również była umiejscowiona w czasach historycznych (jak i cały cykl). Pan Wojciech jest historykiem i jego powieści w dużej mierze osadzone jest w różnych wiekach po starożytność, czy bardziej znane nam czasy schyłku PRL-u. Autor uważa się za człowieka spełnionego. Uwielbia wędrówki po górach, gdzie na szlakach czeka go przygoda. Gustuje w czerwonym winie wytrawnym, lubi obejrzeć dobrą sztukę teatralną. Uwielbia łączyć historię z powieścią sensacyjną, szpiegowską i przygodową. Wręcz miesza gatunkami w swoich powieściach, by były one jak najciekawsze dla czytelnika.

Zanim przejdziemy do powieści, musimy poznać jej kontekst. Połowa XVII wieku to czas Rzeczypospolitej Obojga Narodów i czas upadku militarnego kraju. To wiele wojen — ze Szwecją, z Rosją czy z Turcją. Mimo że nasze terytorium było jednym z największych w Europie, to niestety trudno było utrzymać silną armię. Szlachta miała obowiązek służby wojskowej, ale nie zawsze była na to gotowa, a do tego nieprzygotowana i często źle dowodzona. Do tego wszystkiego szlachcic miał szerokie prawo, w tym najbardziej znane liberum veto, które blokowały uchwały sejmu. Król zaś miał mało do powiedzenia, bo nie miał silnej władzy centralnej. To tylko ułamek tego, o czym powinniście wiedzieć na temat tego trudnego okresu w Polsce. Okresu, który doprowadził do rozbiorów w XVIII wieku...

Przenieśmy się zatem do XVII wieku. Głównym bohaterem powieści jest arianin, polski szlachcic Michał Hieronim Dantyszek. Znudziło go zgłębianie religii, chciał poznawać świat, a przesłanką to tego było spotkanie w karczmie starego żołnierza, wiarusa pułkownika Aleksandra Lisowskiego. To jego opowieści zakręciły dantyszkowym umysłem i ten postanowił postawić się ojcu i wyruszyć w nieznane. Co ów młodzieniec porabiał w Europie? Został najemnikiem i walczył we Francji, a także w angielskiej wojnie domowej. Zakochał się w pewnej kobiecie... Poznacie ją na kartach książki. Jego dzieje były bardzo burzliwe, warte przeczytania lektury.

Wojna polska to znakomicie opowiedziana historia rządów Jana Kazimierza Wazy, jego panowania, gdzie dzielnie walczył w wielu wojnach, a jednak przegrał walkę w kraju. To obraz polskiej szlachty, której nie po drodze było z królem. To znakomicie nakreślone postaci historyczne: wspomniany Jan Kazimierz, Maria Ludwika Gonzaga, francuska księżniczka, czy polski magnat Jerzy Sebastian Lubomirski.

I tu mała prywata. W powieści poznajemy pewne miasto we Francji, Nevers. Bardzo chciałbym tam pojechać i to nie ze względów historycznych, ale dwie rodzone siostry mojej babci mieszkały w tym pięknym mieście i tam zostały pochowane.

Fanom książek o tematyce historycznej z wątkami sensacyjnymi, przygodowymi i nutą romansu, bo trzeba tutaj wspomnieć o burzliwym zakochaniu się Dantyszka w księżnej Marii, nie muszę zbytnio naciskać, by przeczytali niniejszą powieść. Polecam serdecznie.