Waleczne z gór. Nieznane historie bohaterskich kobiet

Książka "Waleczne z gór" to moja pierwsza książka Pani Agaty Puścikowskiej, nie czytałam wcześniejszych, ale myślę że warto to będzie zrobić.

Czytałam ją niemal ciurkiem, wciągnęła mnie bardzo. Oczywiście trochę słyszałam o konspiracyjnej działalności w górach. Zwłaszcza o Marusarzach słyszeli niemal wszyscy, nazwisko to znane jest nie tylko z czasów wojny, ale i ze sportu.

"Helenka pomagała w polu. Podobno przyjezdni, turyści się dziwili, że taka sława, mistrzyni ciężko pracuje fizycznie: gwiazda, a wywija grabiami jak zwykła góralka."

Bardzo mnie ucieszył fakt, że kilka kobiet zajmujących się działalnością konspiracyjną miało na imię tak jak ja, czyli Helena. Były one nie tylko piękne i mądre, ale również bardzo odważne i waleczne. Nie wiem czy ja bym tak potrafiła w podobnej sytuacji. Mam nadzieję, że nie będę musiała o tym się przekonywać.

"Dziewczęta w domu Marusarzów traktowano na równi z chłopcami. Wolno było im szaleć w lesie, zjeżdżać zima po śniegu. Najpierw zresztą i one, i bracia używali do tego zjeżdżania... krzeseł."

"Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat."

To zdanie przyświecało wszystkim, którzy nie zgadzali się okupacją niemiecką. Autorka przybliżyła nam życiorysy oprócz niesamowitej rodziny Marusarzów, ale również historię kilkunastu innych góralek, które zrobiły bardzo dużo, oddały nawet swoje życie aby pomóc bronić naszego kraju. Kobiety, nawet zamknięte w więzieniach i torturowane, nie zdradziły nigdy swoich towarzyszy ani osób, którym pomagały.

"Modlitwę, wstrząsający wiersz, na ścianie katowni wyryła wybitym jej przez oprawców zębem."

W obecnych czasach tylko czytając o różnych sposobach na wyciągnięcie z uwięzionych jakichś informacji, nie wiem czy któraś z dzisiejszych kobiet dałaby rade przeżyć takie przesłuchanie. Z pewnością było o wiele więcej walczących i bohaterskich kobiet, ale pozostaną już tylko bezimienne, zbyt dużo lat minęło aby odnaleźć jakieś ślady w pamięci żyjących obecnie ludzi. Na takie bohaterstwo z pewnością duży wpływ miało wychowywanie dzieci w duchu głębokiej, prawdziwej wiary oraz nauka patriotyzmu, co obecnie jest bardzo spłycone.

"Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat. Katarzyna wychowywała siedmioro ukochanych dzieci. Dumna matka miała dla kogo być ostrożną, miała dla kogo przetrwać wojnę. Mimo to zgodziła się ratować innych ludzi - bezbronnych i prześladowanych."

Uważam, że powinno się więcej wspominać w naszym kraju o tych bohaterskich kobietach, które mimo tego, że tak wiele zrobiły dla wolności Polski, są pomijane przy wszystkich okazjach. Tak jakby to, że kobiety walczyły, oraz miały czasem nawet większe zasługi było jakąś ujmą na honorze dla naszych rządzących mężczyzn. Można to zauważyć w wielu dziedzinach gdzie sporadycznie są chwalone kobiety lub ich zasługi. Mężczyźni próbują zepchnąć znów kobiety tylko do rodzenia dzieci i do roli typowej kury domowej a robienie kariery zawodowej i politycznej zostawić wyłącznie niby mądrzejszemu gatunkowi człowieka, czyli panom..., oczywiście zostawić kilka wyjątków, aby parytet pasował i nikt się nie czepiał.

Powinniśmy dziękować wszystkim bohaterkom i bohaterom i nawet pokłonić się nisko za to, że dla naszej wolnej obecnie Polski, poświęcili swoje życie.

Książka ta zrobiła na mnie bardzo duże wrażenie i wywołała emocje, że nie potrafiłam dzisiaj czytać już żadnej lżejszej literatury. Zostanie we mnie z pewnością na dłużej.

Bardzo dziękuje Wydawnictwu Znak za egzemplarz recenzencki tej książki.

Każdy zna zapewne mężczyzn, bohaterów czasów wojennych. Potrafimy wymienić nazwiska i opowiedzieć o ich wyczynach. Są na trwale zapisani w naszej pamięci. Są bohaterami. Ale jak wielu z nas potrafi bez zająknięcia wymienić kilka nazwisk kobiet, który wytrwale i odważnie walczyły w czasie wojny? Które nadstawiały swoją dumną pierś, ratując życie rodaków? A kobiety nie mniej się przysłużyły swoim zachowaniem, działaniem w konspiracji i pomaganiem słabszym i potrzebującym takiej pomocy.

Waleczne z gór to znakomita opowieść o właśnie takich kobietach, które walczyły o wolną Polskę, o naszą rację bytu. Nikt i nic nie było w stanie ich przestraszyć. Niczego się nie lękały. Nie bały się okupanta zarówno niemieckiego, jak i rosyjskiego. Wiedziały, że każdego dnia ryzykowały swoim życiem. Dla nich to była normalność. Obowiązek wobec kraju. Ale swoim postępowaniem zasłużyły na nasz szacunek i podziw. Tak naprawdę wiele z nich, przeżywając wojnę i często pobyt w obozie koncentracyjnym, aż do śmierci żyło w ciszy i nie chciało, aby mianowano je bohaterkami. Skromne do śmierci.

To opowieść o kobietach z gór walczących w czasie II wojny światowej. Poznajemy historie piętnastu kobiet, w tym Helenę Marusarzównę, Helenę Błażusiak, Antoninę Tatar czy Genowefę Kroczek. Bohaterki były torturowane w zakopiańskich więzieniach, bite i głodzone. Aż trudno jest sobie dzisiaj wyobrazić, jakie wymyślne tortury i metody przesłuchań stosował okupant. Jak siłą wymuszano przyznanie się do czegoś, co nigdy nie miało miejsca. Wszystko po to, aby mieć powód do stracenia czy zesłania na wieloletnie prace w obozie koncentracyjnym. Ta powieść bardzo boli i przeraża. Szokuje rozmiar zła, jakie sprawiał jeden człowiek drugiemu człowiekowi. Niewyobrażalne i nieakceptowalne zachowania, zasługujące na największe potępienie.

„Jedno wiem na pewno: prababcia Katarzyna była wolna w czasach pełnych szykan i terroru – mówi Iwona. - Mogła odmówić pomocy, bo przecież miała swoje dzieci i miała obowiązek je chronić. Jednak dobre serce sprawiło, że nie zostawiła żydowskiej rodziny w potrzebie. Dokonała wyboru, za który zapłaciła cenę największą. My, współcześni, nie jesteśmy w stanie wyobrazić sobie tamtych czasów, wyborów i ich konsekwencji. Tamtemu bohaterstwu możemy przyglądać się z milczeniu i po prostu o nim pamiętać”.

Autorka wiele czasu poświęciła na zebranie tak dokładnego i rzetelnego materiału, przeprowadziła setki rozmów, spotkań i wywiadów. Analizowała skąpą dokumentację archiwalną, jak również rozmawiała z żyjącymi potomkami bohaterek. Tak wnikliwa analiza zasługuje na wielkie uznanie i pokłon.

Niesamowite opowieści, oparte na faktach, pełne informacji, o których nie mieliśmy dotychczas pojęcia. Znakomity obraz kobiet – bohaterek, które nie mniej odważnie walczyły i poświęcały się dla dobra innych, niż mężczyźni. Wytrzymywały upokorzenia i przemoc fizyczną, oddawały się w opiekę Panu. Ogromna wiara utrzymywała je przy życiu i dodawała otuchy w ostatnich dniach życia.

Polecam gorąco. Te historie powinien poznać każdy i odpowiedzieć sobie na pytanie, jakie wartości są w życiu najważniejsze ...

Od zakończenia wojny minęło już 76 lat, a historie wielu dawnych bohaterów pozostają nieznane nawet dla ich najbliższych. Czy to milczenie o swoim bohaterstwie nie świadczy najlepiej o tym, czym kierowali się ci ludzie? Nie ryzykowali wszystkiego dla sławy i poklasku, a za całą nagrodę wystarczyło mi poczucie spełnionego obowiązku obywatelskiego i "dziękuję" od osoby, której pomogli. O góralach mówi się, że to ludzie twardzi. Góry i trudne warunki życia w nich ich tego nauczyły. Czytając historie bohaterskich kobiet tylko się w tym przekonaniu utwierdziłam. W książce "Waleczne z gór. Nieznane historie bohaterskich kobiet" Agata Puścikowska opisała historie piętnastu kobiet żyjących w czasach wojny i biorących czynny udział w obronie swojego kraju.

Przed wojną były matkami, młodymi kobietami, dopiero wkraczającymi w dorosłość, sportsmenkami osiągającymi sukcesy. Krewnymi, sąsiadkami, żyjącymi własnym życiem, planującymi przyszłość. Wojna przekreśliła te plany, jak plany tysięcy innych. Trzeba było dostosować się do nowej rzeczywistości. I można było zrobić to na wiele sposobów. Były łatwiejsze drogi, którymi mogły pójść te kobiety. Skupić się na sobie i swoich bliskich, o ich dobro zadbać z całą mocą. One jednak potrafiły zaryzykować i poświęcić nawet własne życie, by ratować innych, pomóc im w ich walce, przekazać informacje, wesprzeć. Czytanie tych historie jest bardzo emocjonujące. Książka po prostu przekazuje informacje, historie pisane są prawie że w sposób chłodny, nie oceniający. Ale czytając takie rzeczy nie można reagować inaczej niż tylko smutkiem, jak ciężko doświadczone zostały te kobiety, złością na to, co człowiek może zrobić człowiekowi, i dumą, że tak wspaniałe kobiety były Polkami.

Jak można ocenić książkę, w której spisano historie prawdziwe? Chyba jedynie pod kątem ich dobrania i jakości zgromadzonego materiału. To oceniam jako bardzo dobre. Ani przez chwilę się nie nudziłam. Temat bohaterskich góralek bardzo mnie zainteresował i trudno mi było czekać z lekturą kolejnego rozdziału do następnego dnia. Historie te były wciągające, mocno zapadające w pamięć, wywołujące cały wachlarz emocji. Pokazywały też cały przekrój walecznych z gór. Były tu kobiety młodsze, starsze, mężatki, panny, matki. W różnych sytuacjach życiowych, na różnych etapach życia. Odpowiedzialne tylko za siebie albo też za innych. Ich działalność była różna. Inaczej zaczynały, i inaczej też kończyły się ich losy. Ta różnorodność losów kobiet - i ich sposobów na walkę z okupantem - dodatkowo wzbudzała zainteresowanie i kazała czytać dalej i dalej.

W książce zebrano ogromny materiał. Autorka wykonała ogromną pracę, docierając do rodzin bohaterek swojej książki, do miejsc, o których pisze, do dokumentów, które ocalały. Czasy wojenne i powojenne nie sprzyjały przechowywaniu tych historii. Wojenne bohaterki były prześladowane i musiały się ukrywać, milcząc o czasach wojny. Przez to wiele elementów ich historii zostało na zawsze zapomnianych. Na szczęście wielu krewnych tych kobiet dba o to, by ich historie nie zostały zapomniane. I to dzięki ich opowieściom, poprzez książkę, każdy może je poznać.

Ciężko mi się czyta wojenne książki. To zawsze lektura smutna i przygnębiająca. Ale "Waleczne z gór. Nieznane historie bohaterskich kobiet" wzbudziły we mnie poczucie dumy z tego, że to w moim narodzie były takie bohaterki. Każda ta historia daje nadzieję, że wierność, szacunek i miłość niczemu nie dadzą się pokonać. Nie mogę zakończyć tej recenzji inaczej jak tylko gorąco polecając wam książkę.

Agata Puścikowska "Waleczne z gór" Nieznane historie bohaterskich kobiet,

Najbardziej znaną góralką uczestniczącą w konspiracji podczas II wojny światowej była polska narciarka Helena Marusarzówna, siostra olimpijczyka i uczestnika mistrzostw świata w narciarstwie Stanisława Marusarza. Tylko jej historię spośród piętnastu przedstawionych przez autorkę, znałam wcześniej, z bardzo dobrej z resztą książki Dariusza Jaronia "Skoczkowie. Przerwany lot". To od niej zaczyna snuć swoją opowieść Agata Puścikowska, by następnie przejść do innych, o których często pamięta się jedynie lokalnie w miejscowościach, w których żyły, pracowały, podejmowały się działalności konspiracyjnej. Oddanie im pamięci, w społeczności szerszej aniżeli tylko lokalna, Podhala, Gorców czy Beskidów, uważam za bardzo ważne. Dzięki temu o ich czynach ma szansę usłyszeć więcej osób, nazwiska lokalnych bohaterek trafią również do innych ludzi, którzy interesują się wydarzeniami II wojny światowej.

Łączniczki, kurierki, sanitariuszki, gospodynie, nauczycielki, siostry zakonne. Wykształcone i proste, wywodzące się z domów o różnym statusie materialnym. Odważne, bohaterskie, współpracujące z różnymi organizacjami wojskowymi bądź w nich zaprzysiężone. Posiadające liczne rodziny, którym za ich czyny również groziły represje. Część z nich zginęła z rąk oprawców. Innym udało się przetrwać wojnę. To im poświęca Agata Puścikowska kolejne rozdziały "Walecznych z gór". W tle ujawnia się jeszcze jeden bohater, chłonący ofiary, mroczny, budzący strach, miejsce, w którym nadzieja umierała ostatnia. Jest nim Palace zwane katownią Podhala, przerobione z dawnego pensjonatu, komisariat Gestapo i więzienie, przez którego pomieszczenia przewijali się więźniowie: kobiety i mężczyźni, przesłuchiwani, bici, katowani. Wywożeni do obozów koncentracyjnych, rozstrzeliwani.

Książka posiada konstrukcję, za którą nie do końca przepadam. Historie kobiet zamknięte są w piętnastu biogramach, oddzielnych, zamkniętych opowieściach o każdej z bohaterek. To powoduje, że są uporządkowane, bohaterki wysuwają się bezsprzecznie na pierwszy plan każdego z nich, jednak sposób opowiadania o nich wydaje się być dość podręcznikowy. Powoduje, że trudniej jest poczuć emocje wynikające z jakby nie było wstrząsającej lektury. Być może wpływ na taką a nie inną narrację ma to, że czternastu z nich nie ma już na tym świecie, relacje z pierwszej ręki były zatem niemożliwe, chyba że panie pozostawiły po sobie spisane wspomnienia, wojenne życiorysy, a o ich wojennych osiągnięciach pamiętali potomni. Do dziś żyje tylko jedna z nich - Barbara Grocholska-Kurkowiak. Ona jednak urodziła się pod Warszawą, w Warszawie przeżyła powstanie, a pod ukochanymi Tatrami zamieszkała dopiero po wojnie. Tego typu książki doceniam zawsze za rzetelny rys historyczny i emocje, które ze sobą niosą. W przypadku "Kobiet z gór" poczucia tych drugich trochę mi zabrakło.

 Niewiele wiemy o udziale góralek w II wojnie światowej, o ich bohaterskich postawach, o ich waleczności czy o oddaniu Polsce. Dzięki Agacie Puścikowskiej, która na kartach książki „Waleczne z gór. Nieznane historie bohaterskich kobiet” przybliża nam sylwetki pań które były sanitariuszkami,  łączniczkami , kurierami i żołnierkami AK. Ponad to opiekowały się chorymi, kopiowały konspiracyjną prasę i biuletyny, niosły pomoc dzieciom i osobom rannym. Ich nazwiska są dla mnie zupełnie obce… Czytając zastanawiałam się jak to możliwe, że o większości z nich nigdy nie miałam okazji słyszeć?  Wydaje mi się to wręcz nieprawdopodobne, że o ich postawach wiedzieli tylko najbliżsi... Twarze tych kobiet niegdyś zapomniane, dzisiaj stanowią świadectwo. Świadectwo łez, bólu i poświęcenia dla ojczyzny.

Piętnaście kobiet i piętnaście historii których wspólnym mianownikiem jest odwaga i skromność. Naznaczone cierpieniem, ale jednocześnie skrywające ogromne pokłady siły i odwagi.  Dziś, kiedy od zakończenia wojny minęły kolejne już lata znaleźli się świadkowie, a właściwie ich bliscy, którzy widząc ich walkę do końca dali świadectwo.  Świadectwo, które może być inspiracją , które może być wzorem lub tak zwyczajnie po ludzku podstawą szacunku…

Polecam. Choć książka przepełniona bólem i cierpieniem warta jest przeczytania. Oddajmy pokłon kobietom, które dla innych nie bały się ryzykować utraty swojego życia…