To powieść o tym, że najtrudniejsze walki toczymy we własnej głowie.
Marie lubi dotykać nieznajomych. Intencjonalnie. „Kiedy kasjer daje mi resztę – wyznaje – przywieram palcami do jego dłoni, jakbym chciała się do niej przykleić”. Pcha się w kolejkach, siada w ścisku. Staje wśród czekających na metro lub tramwaj. „A kiedy jesteśmy już w środku, opieram się o nich, chwytam poręcz kilka centymetrów od cudzej dłoni, a potem pomału, pomalutku, po-ma-lu-sień-ku przysuwam swoją coraz bliżej i bliżej”.
Obawia się, że chyba nigdy nie była w pełni sobą. „Zawsze tylko pomieszkiwałam w światach innych ludzi. Wprowadzałam się do nich jak do cudzych domów”. Czuje się jak „rama bez obrazu. Szczotka bez szufelki. Półprosta. Nieskończone zda…”.
Środki lokomocji dają jej szansę na bliskość, zaś podróż koleją – możliwość rozmowy z samą sobą. Do wtóru stukotu kół wagonów, przy akompaniamencie rytmicznych dźwięków pociągu Marie snuje opowieść – o sobie, o rodzinie i słodko-gorzkim dzieciństwie, o poszukiwaniu sensu na warsztatach medytacji i kursach reiki, o siostrze, która niespodziewanie odeszła, i pustce, której nie sposób zasypać. O strachu przed nieistnieniem. A także o wszystkich, którzy dobrowolnie zdecydowali się na śmierć.
W myślach Marie wciąż powraca dziewczyna, która na miejsce ostatnich chwil swojego życia wybrała tory praskiego metra.
To konsekwentnie rytmiczna proza jak konsekwentny jest rytm jadącego pociągu. Pisarz Jáchym Topol powiedział, że jest pod wielkim wrażeniem książki – tego rytmu właśnie, jej dialogów i konstrukcji. W 2021 roku Śmierteńka zdobyła Nagrodę Literacką Unii Europejskiej. Czescy krytycy są zgodni: to jedna z najciekawszych czeskich powieści ostatnich lat.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna obca lub z serii Stehlik
Jaki styl narracji dominuje w nagrodzonej powieści "Śmierteńka"?
Powieść charakteryzuje się wyjątkowo rytmiczną, niemal hipnotyzującą prozą, która naśladuje stukot kół jadącego pociągu. Lucie Faulerová stosuje technikę strumienia świadomości, przeplatając retrospekcje z dzieciństwa z bieżącymi przemyśleniami głównej bohaterki. Taka konstrukcja sprawia, że czytelnik zostaje wciągnięty w intymny, wewnętrzny świat Marii, pełen niepokoju i poszukiwania tożsamości. To literatura eksperymentalna, która kładzie duży nacisk na formę i brzmienie języka, co docenią miłośnicy ambitnej prozy.
Jakie główne motywy porusza Lucie Faulerová w swojej książce?
Książka koncentruje się na tematyce żałoby, samotności oraz trudnych relacji rodzinnych w kontekście straty bliskiej osoby. Autorka analizuje mechanizmy radzenia sobie z traumą po samobójstwie siostry oraz potrzebę fizycznej bliskości z drugim człowiekiem. Wątki medytacji i kursów reiki służą ukazaniu bezowocnych prób odnalezienia spokoju wewnętrznego przez protagonistkę, która czuje się niekompletna. Całość stanowi głębokie studium psychologiczne osoby, która desperacko poszukuje sensu w rytmie codzienności.
Czy "Śmierteńka" to lektura o optymistycznym wydźwięku?
Utwór ma zdecydowanie melancholijny i egzystencjalny charakter, skupiając się na mrocznych aspektach ludzkiej psychiki. Dominują w nim emocje związane ze strachem przed nieistnieniem oraz poczuciem pustki, której nie da się łatwo wypełnić. Choć pojawiają się wspomnienia o słodko-gorzkim dzieciństwie, ogólny ton książki skłania do refleksji nad przemijaniem i dobrowolnym odejściem. Nie jest to pozycja nastawiona na szybką rozrywkę, lecz na głębokie przeżycie literackie wymagające od czytelnika empatii.
Dla jakich czytelników ta książka może nie być odpowiednim wyborem?
Powieść nie jest polecana osobom szukającym lekkiej literatury obyczajowej lub czytelnikom wrażliwym na szczegółowe opisy stanów depresyjnych. Ze względu na poruszaną tematykę samobójstw oraz głęboką analizę traumy, lektura może być obciążająca dla osób w trudnym momencie życiowym. Specyficzna, rytmiczna struktura zdań wymaga dużego skupienia, co może zniechęcić zwolenników tradycyjnej, liniowej akcji. Jest to pozycja wymagająca, skierowana do odbiorców ceniących nowoczesną literaturę piękną i eksperymenty formalne.
Co wyróżnia tę książkę na tle współczesnej literatury czeskiej?
Wyróżnikiem jest nowatorska konstrukcja dialogów i rytmika tekstu, za co autorka otrzymała Nagrodę Literacką Unii Europejskiej. Powieść unika typowego dla czeskiej literatury humoru, stawiając na surową szczerość i nowoczesną formę wyrazu, która zachwyciła krytyków. Książka doskonale wpisuje się w nurt prozy psychologicznej, która nie boi się trudnych pytań o granice własnej tożsamości. To idealny wybór dla osób śledzących najciekawsze zjawiska literackie u naszych sąsiadów oraz fanów twórczości Jáchyma Topola.
