POLESIE – kraina omalże mityczna, a jednocześnie jeden z najbardziej skrwawionych obszarów Kresów Wschodnich.
Polaków mordowali tu nie tylko Rosjanie i Niemcy, ale podobnie jak na Wołyniu, również ukraińscy nacjonaliści. Podczas wojny, w imię „samostijnej” Ukrainy i na rozkaz Kremla, zginęło wiele tysięcy naszych rodaków. Jednak mimo silnych represji wymierzonych w polskość nie udało się jej wykorzenić z tych ziem.
Polacy bowiem nie wzięli się na Polesiu „znikąd”. Żyli tu od wieków, a ich „karczowanie” carscy oprycznicy rozpoczęli już w XIX wieku. Nie byli jednak w stanie „przerobić” Poleszuków, jak ich zwano, na Rosjan czy Białorusinów.
Autor przybliża głównie XX-wieczną historię regionu. Pomaga zrozumieć, dlaczego jest on tak ważny strategicznie i dlaczego właśnie tam wzniesiono słynną Twierdzę Brzeską. Przedstawia postać i działalność generała Bułak-Bałachowskiego, w którym Józef Piłsudski upatrywał białoruskiego Petlurę. Przypomina mroczną kartę Berezy Kartuskiej. Ukazuje trudności, jakie odrodzona Rzeczpospolita napotkała przy tworzeniu struktur administracyjnych, a także walkę władz z nacjonalizmami – ukraińskim i białoruskim – oraz komunistami. Podobnie jak tarcia ze sprzeciwiającymi się polskości tych ziem: „białymi” Rosjanami czy dominującymi ekonomicznie Żydami.
Niniejsza książka upamiętnia Polaków, którzy na Polesiu musieli zapłacić wysoka cenę za pragnienie, by pozostać Polakami.
Fragment rozdziału X Koniec Polski na Polesiu
Zbrodni dokonywano rzecz jasna nie tylko w powiecie pińskim. Szczególnie ostre wystąpienia antypolskie miały miejsce także w powiatach Drohiczyn Poleski i Kobryń. Działały tu liczne hordy Poleszuków, Białorusinów, Ukraińców, a także Żydów. Pochodzili oni z miasteczek Antopol, Motol i Horodec. Jak twierdzi Marek Wierzbicki: „Ich przywódcami byli tam dwaj Białorusini o nazwiskach Szwaraba i Kunicki”.
W rejonie Motola ofiarą zbolszewizowanych antypolskich band mógł paść znaczny odsetek zamieszkującej go ludności polskiej. To, co kilka lat później stało się na Wołyniu, miało miejsce na Polesiu już we wrześniu 1939 roku. Pod miasteczkiem znajduje się grób czy raczej dół śmierci, do którego mordercy zwalili około 800 ciał zamordowanych. Oczywiście są to liczby szacunkowe, ale dopóki nie zostanie przeprowadzona ekshumacja, trzeba je przyjąć za prawdziwe. Karolina Dominiakowa, nauczycielka z Motola, będąca świadkiem tej zbrodni, a której wypowiedź przytacza Wierzbicki, zapamiętała, że komunistyczny agitator przemawiał na rynku: „Nie powinniście się wstydzić i obawiać się czegoś, że tyle wymordowaliście w Motolu, bo my zabijali i będziemy wszystkich zabijać, co są nam wrodzy, są przeciwnikami komunizmu, aż wyczyścimy z korzeniami nasz teren”.
Pod Antopolem zrewoltowane bandy zamordowały około 200 Polaków, a pod wsią Kamień w powiecie kobryńskim kolejnych 600. Zbrodniarzom miał przewodzić niejaki Szysz. W pobliskiej wsi Kustowicze miał on kierować egzekucją polskiego nauczyciela, któremu wyłamano ręce i nogi, a następnie zakopano żywcem. W pobliżu tej wioski chłopi zamordowali leśniczego, któremu wcześniej zabito żonę i dziecko. Jak pisze Wierzbicki: „Świadkowie twierdzą, że mordercy dosłownie myli ręce we krwi ofiar”.
Skomunizowani chłopi mordowali też chłopów prawosławnych. Ukrzyżowali m.in. prawosławnego duchownego Żurawlewa, który przed wojną starał się być kapłanem lojalnym wobec państwa polskiego i do tego samego wzywał swoich parafian.
O autorze
Marek A. Koprowski - pisarz, dziennikarz, historyk zajmujący się tematyką wschodnią i losami Polaków na Wschodzie. Plonem jego wypraw i poszukiwań jest wiele książek, z czego kilkanaście ukazało się nakładem Wydawnictwa Replika. Za serię Wołyń. Epopeja polskich losów 1939–2013 otrzymał Nagrodę im. Oskara Haleckiego w kategorii „Najlepsza książka popularnonaukowa poświęcona historii Polski w XX wieku”. Jest też laureatem nagrody „Polcul – Jerzy Bonicki Fundation” za działalność na rzecz utrzymania kultury polskiej na Wschodzie.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia polski
Jaką tematykę porusza książka "Skrwawione Polesie. W walce z okupantem i nędzą" Marka Koprowskiego?
Publikacja koncentruje się na tragicznych losach Polaków zamieszkujących Polesie w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem okresu II wojny światowej. Autor szczegółowo analizuje represje ze strony okupantów oraz krwawe konflikty etniczne z ukraińskimi nacjonalistami i zbolszewizowanymi bandami. Treść przybliża strategiczne znaczenie regionu, historię Twierdzy Brzeskiej oraz działalność generała Bułak-Bałachowicza. To rzetelne studium walki o zachowanie polskości na trudnych terenach Kresów Wschodnich.
Czy autor książki posiada doświadczenie w dokumentowaniu historii Kresów Wschodnich?
Marek A. Koprowski jest uznanym historykiem i dziennikarzem, wielokrotnie nagradzanym za badania nad losami Polaków na Wschodzie. Jego dorobek obejmuje kilkanaście publikacji, w tym prestiżową serię o Wołyniu, która zdobyła Nagrodę im. Oskara Haleckiego. Autor opiera swoje prace na licznych wyprawach badawczych i relacjach świadków, co gwarantuje wysoką wartość merytoryczną. Dzięki jego wiedzy czytelnik otrzymuje rzetelny obraz skomplikowanych relacji narodowościowych na Polesiu.
Jakie aspekty społeczne Polesia zostały przedstawione w tej publikacji?
Książka wykracza poza opisy walk zbrojnych, analizując strukturę administracyjną i tarcia ekonomiczne między różnymi grupami etnicznymi. Czytelnik odnajdzie tu informacje o trudach budowania polskiej państwowości oraz relacjach z ludnością żydowską, białoruską i ukraińską. Autor przypomina również o mrocznych kartach historii, takich jak funkcjonowanie obozu w Berezie Kartuskiej. Pozwala to na głębokie zrozumienie specyfiki regionu, w którym polskość była systematycznie zwalczana.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt trudna w odbiorze?
Ze względu na drastyczne opisy zbrodni i brutalnych egzekucji, pozycja ta nie jest odpowiednia dla osób o dużej wrażliwości. Autor przytacza wstrząsające relacje świadków dotyczące wydarzeń z września 1939 roku, w tym opisy tortur i masowych grobów. Nie jest to lekka lektura beletrystyczna, lecz surowy i bolesny dokument historyczny o martyrologii narodu. Osoby szukające łagodnego obrazu historii mogą poczuć się przytłoczone szczegółowością opisanych tragedii.
Czy w treści znajdę informacje o konkretnych miejscowościach i powiatach Polesia?
Tak, autor precyzyjnie dokumentuje wydarzenia w takich miejscach jak powiat piński, drohiczyński, kobryński oraz miasteczka Antopol i Motol. Opisy zawierają konkretne nazwiska dowódców band, agitatorów oraz ofiar, co nadaje publikacji charakter niemal archiwalny. Dzięki przytoczeniu danych szacunkowych dotyczących liczby ofiar w poszczególnych wsiach, książka stanowi ważne źródło dla regionalistów. Pozwala to na dokładne prześledzenie skali antypolskich wystąpień w konkretnych punktach na mapie regionu.
