Polska krwawi. Polska walczy. Jak żyło się pod okupacją 1939-1945

Książka Andrzeja Chwalby "Polska krwawi. Polska walczy. Jak Żyło się pod okupacją 1939-1945 trochę musiała poczekać, zanim po nią sięgnąłem, bo nie jest to lektura do zimowej herbatki i mruczącego kota na kolanach. To książka z tych, której czytanie trzeba zaplanować i wyciągnąć ze swojego życia parę godzin, by poświęcić się lekturze bez zbędnego odrywania się do domowych 'pierdół".

Jest to wyjątkowa książka na rynku wydawniczym. Bo mimo że dokumentuje, to jednak bardziej opowiada o życiu codziennym nie tylko Polaków, ale i innych nacji pod okupacją niemiecką, ale także rosyjską, ukraińską, litewską czy estońską oraz słowacka. Bo nie wielu wie, że w czasie wojny nie tylko Niemcy byli tymi, którzy dopuszczali się prześladowań innych nacji, nie wyłączając nas Polaków. Wspomniałem, że opowiada, tak, bo jest to dość lekka narracja o wszystkich elementach życia codziennego napisana przez historyka, ale bez całego bagażu narzędzi przypisanych do literatury naukowej, czy popularnonaukowej w postaci, chociażby przypisów. Nic nie odrywa nas od narzuconej narracji autora, bo nie ma przypisów, które często zaburzają odbiór tego, co chcą nam przekazać autorzy książek.

Publikacja opowiada losy oporu zbrojnego, ale także tego cywilnego, o tym, że życie toczyło się dalej, bo ludzie kochali się, żenili, walczyli o swoje rodziny, zaglądali do teatrów, kawiarni, czytali książki i się uczyli. Musieli jednak żyć w innej rzeczywistości i to czasami bardzo różnej w zależności od woli zaborcy. Bardzo mocno autor skupia się na wciąż nierozwiązanych i bardzo zawiłych stosunkach polsko-ukraińskich, wspomina o żydowskich pogromach, w których Polacy brali czynny udział, zastanawia się nad Powstaniem Warszawskim i to wszystko w konwencji opowieści, bo chce przekazać swoją wiedzę nie ex cathedra, ale w rozmowie przy rodzinnym stole, w formie pogadanki na spotkaniu z okazji rocznicy wydarzeń. To także opowieść, która jest łatwo przyswajalna dla dzisiejszego pokolenia elektroniczno-internetowych dzieci.

Okazuje się, że historię można opowiedzieć, tak by nią zainteresować. To pierwszy krok, a wiem, że gdyby nie to, że z wykształcenia jestem historykiem, sięgnąłbym po odpowiedzi w źródłach na kilka tematów szczególnie tych bolesnych i drażliwych.

Mnie szczególnie bardzo w tej książce przerażał fakt, że okupanci byli bardzo okrutni bez względu na narodowość. Pierwsze oznaki radości wynikające z ucieczki Niemców i nadejścia wyzwolicieli spod Czerownej Gwiazdy szybko przekształcały się znowu w strach. Bo żołnierze w walonkach i pepeszami na sznurkach za wyzwolenie kazali sobie płacić polską krwią, zniszczeniami domostw, gospodarstw i fabryk oraz gwałtem na kobietach bez względu na wiek. Cierpienie nie zmieniało się, ale doznawane było z rąk innych szubrawców.

Znakomita lektura do bibliotek szkolnych, ale także materiał dla tych, którzy chcą popularyzować historię, jak napisać książkę blisko 600 stronicową, którą się połyka, jak powieść, a nie odkłada na półkę.

Wychowana na książkach autorstwa Andrzeja Chwalby, w których zaczytywałam się w trakcie studiów i po które sięgam nadal w pracy zawodowej, nie mogłam oprzeć się lekturze najnowszej pozycji tego historyka pt. „Polska krwawi. Polska walczy. Jak żyło się pod okupacją 1939-1945” z oferty Wydawnictwa Literackiego, ukazującej nieco odmienne, bo społeczne oblicze II wojny światowej na ziemiach polskich. O trudach życia codziennego mieszkańców kraju zdominowanego przez okupantów, Chwalba opowiada tak ciekawie, że niemal na Naszych oczach powraca obraz tamtych wojennych dni.

Dzięki tej wartkiej narracji czytelnicy przyglądają się wojnie oczami swoich przodków. I tak, z perspektywy cywilnej śledzimy wybuch światowego konfliktu, poznajemy kulisy życia pod okupacją, by wreszcie przyjrzeć się z bliska najważniejszym wydarzeniom tamtych czasów, w których Nasi rodacy przelewali krew. Ten złożony portret społeczeństwa ogarniętego wojną momentami przyprawia o dreszcze, wywołuje współczucie, ale przede wszystkim wzbudza podziw wśród czytelników zdumionych tym, jak wiele cierpienia przeżyły poprzednie pokolenia.

Wydawać by się mogło, że o tym konflikcie napisano już wszystko. Chwalba udowadnia jednak, że nadal mamy w tej kwestii wiele do powiedzenia. Historyk pochyla się nad mało znanymi epizodami z tamtych czasów jak słowacka i litewska okupacji ziem polskich, prowadzi rozważania nad położonymi z dala od Westerplatte miastami, gdzie zaczęła się wojna obronna Polski i, bazując na specyfice opisywanego obszaru, przestawia charakterystyczne zjawiska z okupacyjnej rzeczywistości. Robi to tak zręcznie, że sami nie wiemy, kiedy Nasze myśli wędrują do tamtych chwil a ich bohaterowie stają się Nam tak bliscy, jakbyśmy znali ich od dawna.

„Polska krwawi. Polska walczy” to kompletna, oparta na źródłach, wieloaspektowa opowieść o wojennej codzienności skierowana do szerokiego grona odbiorców, która ma w sobie wiele z naukowych narracji Chwalby. Jest intrygująca i pouczająca zarazem. Przyciąga treścią i poraża skalą ludzkiego cierpienia. Z pewnością zachwyci, nie tylko miłośników historii II wojny światowej.

Na temat losów Polski i Polaków w czasie II wojny światowej napisano już niejedną książkę. Jedne były lepsze… Inne były gorsze… Jednak tak przekrojowej i wielopłaszczyznowej publikacji jeszcze na rynku wydawniczym nie było. Prof. Andrzej Chwalba podsumowuje w niej dzieje Polski w czasie wojny i okupacji. Autor równoważy historię militarną i polityczną nie zapominając o gospodarce i historii społecznej.

Wojna to nie tylko bitwy… Potyczki… Wrogie armie...To też tragedia zwykłego człowieka. Jego łzy... Codzienny strach… Trudy dnia naznaczone niepewnością jutra… Ogarnięci szałem nienawiści zbrodniarze nie liczyli się ze zwykłym człowiekiem. Szczególnie z narodami podbitymi. My, Polacy tego doświadczyliśmy na własnej skórze. Znaleźliśmy się pomiędzy dwoma totalitaryzmami. Oba chciały zniszczyć nasz naród… Przez to czas wojny i okupacji był dla nas wyjątkowo ciężkim przeżyciem, który można porównać do prawdziwego piekła.

Autor niniejszej książki pokazuje wojnę ze strony militarnej i polityki, ale nie zapomina o zwykłym człowieku. Nie zapomina o gospodarce, która ma niebagatelny wpływ na jego życie. Czytając ją miałam wrażenie, że tak naprawdę w centrum książki był zwykły, szary człowiek. I książka skupiła się na pokazaniu jego życia, które znalazło się pod butem okupantów. Pokazała walkę zbroją, ale także walkę o kolejny dzień. Pokazała zmiany, jakie zachodziły w prawodawstwie skierowanym w Polaków i innych narodowości zamieszkujących okupowaną Polskę.

Polska walczy. Polska krwawi. Jak żyło się pod okupacją 1939-1945 to książka ważna i potrzebna. Może po nią sięgnąć każdy. To idealna lektura dla każdego, kto wie już, co nie co na temat naszej historii. Dzięki niej może nie tylko usystematyzować swoją wiedzę, ale dowiedzieć się czegoś nowego. To także książka dla tych, którzy dopiero zaczynają przygodę z poznawaniem rodzimej historii. Książka nie przynudza, ale napisano ją w sposób ciekawy. Dlatego serdecznie polecam ją każdemu.