Skarb pana Arnego

Czy gdyby bohaterowie zaufali omenom wszystko potoczyłoby się inaczej? Czy tragedii i jej następstw dało się uniknąć?

Selma Lagerlöf przenosi czytelnika do pokrytego śniegiem i lodem XVI wieku. Aura jest mroczna, w centrum znajduje się zbrodnia, a realizm magiczny przyozdabia całość w drobny grozy. Zabrane katolickim klasztorom srebrniki przynoszą zgubę mieszkańcom plebanii, potem złodziejom, a każdy krok bohaterów prowadzi do tragedii. Gdzieś pomiędzy pojawia się naiwne uczucie, nagła miłość, ale musi ona doprowadzić do zdrady — ukochanego lub rodziny.

„Skarb pana Arnego“ jest opowieścią o zbrodni i karze, ale z udziałem nadprzyrodzonego. Klasycznym tekstem, który łączy romans, kryminał i grozę. Robi to subtelnie, wszystko spowija mgiełka, a zdania zdają się zimne. Uczucia bohaterów są ważne, ale opisane zostały w sposób nieco oschły, nieco poetycki. Jest to mikropowieść naznaczona chłodem.

Jednak ciekawsza od samego tekstu jest autorka — pierwsza kobieta nagrodzona Literackim Noblem. Zupełnie zapomniana na naszym rynku, w końcu doczekała się ponownego przedstawienia czytelnikom. Nie wiem, czy jej proza to proza mojego serca, ale na pewno czas spędziłam z nią przyjemnie i jestem zaintrygowana resztą jej twórczości.

przekł. MagdalenaLandowska

Literacka Nagroda Nobla

Te z wersją "ugrzecznioną" na potrzeby dzieci czy mroczne historie np. spod pióra braci Grimm?

Długo, długo myślałam, że baśnie to właśnie te historie, gdzie wszystko kończy się szczęśliwie. Wychowałam się na bajkach Disney'a. Później, przy okazji szkolnego konkursu z języka niemieckiego miałam okazję przeczytać pierwotne wersje opowiadań słynnych braci Grimm. Choć nie brak im makabry to jednak są jeszcze ciekawsze, a to jak oddziałują na wyobraźnię to mistrzostwo świata.

Skarb pana Arnego to właśnie taka baśń dla dorosłych z mroźnym, surowym, wprost ścinającym krew w żyłach klimatem. To klasyczna historia, pełna realizmu magicznego, gdzie zło zawsze musi zostać ukarane, a zmarli błąkają się po świecie dopóki ich ofiara nie zostanie zadośćuczyniona. Wyobraźcie sobie tylko, takie realia - ścięte lodem wybrzeże Norwegii, dookoła statki uwięzione w lodzie i makabryczna zbrodnia jaka została dokonana na plebanii. Tytułowy skarb zabrano, a zbrodniarze rozpłynęli się jak we mgle. Według mnie to połączenie Dziadów Adama Mickiewicza i klimatycznych powieści skandynawskich sprzed lat. Idealna do przeczytania w tym czasie, końca października, a początku listopada, gdy świat zmarłych wydaje się znajdować za znacznie cieńszą zasłoną niż zazwyczaj. Szybciej zapadający zmierzch, huczący na dworze wiatr - to wszystko z pewnością sprawi, że lektura tej krótkiej, bo zaledwie 141-stronnicowej powieści wywoła jeszcze większe dreszcze grozy i niepokoju.

Co ciekawe, powieść została stworzona na podstawie prawdziwych wydarzeń, kiedy to 15 lutego 1586 roku w okolicach Soldberga został zamordowany na plebanii pan Arne. Natomiast jeśli chodzi o autorkę - Selmę Lagerlöf to jest ona laureatką Nagrody Nobla, ale też autorką Cudownej podróży. Pamiętacie Nils'a, który podróżował na gęsi po Szwecji? No właśnie, ja też wcześniej nie wiedziałam, że te dwie historie wyszły spod tego samego pióra.

Luterański duchowny Pan Arne zostaje zamordowany wraz ze swoją rodziną i służbą, a jego kosztowności zostają skradzione. Z napadu ocalała jedynie młoda dziewczyna Elsalill sierota, adoptowana przez księdza i jego rodzinę. Ponieważ sroga zima uniemożliwia trzem zbiegom opuszczenie Szwecji, muszą pozostać w okolicy, czekając na stopienie lodów. Niespodziewanie los Elsalill i zabójców ponownie się splata. Nie wiedząc o tym zakochuje się w jednym z nich.

„Skarb Pana Arnego” to niezwykle dramatyczna opowieść o morderstwie, kradzieży, oszustwie, miłości z góry skazanej na porażkę ale i zemście z za grobu. Całość jest utrzymana w konwencji realizmu fantastycznego, a co istotne osnuta na kanwie prawdziwych wydarzeń. I choć historia może wydawać się momentami wyjątkowo mroczna to przypomina współczesne kryminały utrzymane w klimacie noir, które wyróżniają się ciemnością i surowością. Panuje tu nastrój pełen złych przeczuć i grozy, a rozwiązanie powieści jest również doskonałe i prawdopodobnie pozostawi czytelnika bez tchu, gdy ostatnie, nieuniknione elementy wpadną na swoje miejsce.

Warto zauważyć, iż całość idealnie pokazuje jak ludzie nie wierzą w swoją intuicję. Jak ignorują znaki czy przeczucia ale i jakie to niesie za sobą konsekwencję. Autorka pokazuje również konflikt wewnętrzny między rodzącym się uczuciem, a lojalnością wobec rodziny i przyjaciółki. Decyzja nie jest łatwa, a poświęcenie własnego szczęścia jest trudną decyzją. Momentami opowieść przybiera kształt mieszaniny baśni i fantazji, przesądów i religii. Do tego została napisana pięknym językiem, dzięki czemu czyta się ją niezwykle szybko i z dużą przyjemnością.

W ramach ciekawostki wspomnę tylko iż autorka jako pierwsza kobieta otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury.