Rana pełna ryb

Książka zdecydowanie nie dla każdego. Na początku nie mogłam się przyzwyczaić do języka, ale nie lubię zostawiać książek zaczętych i nieprzeczytanych. Z każdą stroną można się z językiem coraz bardziej oswoić i nawet polubić. Przez to nie da się jej przeczytać za szybko, "odklepać" ale to dobrze, bo porusza tematy, które zasługują na zastanowienie się nad nimi dłuższą chwilę. Dotyka problemów porzucenia i odmienności, strachu przed biedą i przemocą. Zdecydowanie nie połyka się jej przy okazji jazdy autobusem tylko raczej czyta się powoli, w czasie samotnych wieczorów z herbatą w ręce. Chwilami miałam ciarki na plecach. Coś dla tych, którzy nie chcą uciekać od niewygodnych tematów.

SEP

23

„Rana pełna ryb” – Lorena Salazar Masso

Wczesnojesienne nowości w TaniejKsiąż[Adres usunięty] obfitują w naprawdę bardzo dobre historie! Taka niepozorna Rana pełna ryb – piękna, nastrojowa okładka sugeruje prozę niespieszną, być może czerpiącą z zasobów poetyckich. I poniekąd tak jest.

Lorena Salazar Masso hipnotyzuje. Oddaje głos bezimiennej narratorce. Wiemy o niej tylko, że jest białą kobietą, wychowującą ciemnoskórego chłopca. Trzy rzeczy, które ją definiują. I naznaczają.

Rana pełna ryb jest powieścią drogi. Zmierzamy wraz z bohaterami rzeką Atrato (kolumbijska „autostrada”) – „Atrato łączy rynki i dzieli osoby (…). Rzeka nikogo nie wyróżnia: błogosławi i topi”. To długa podróż. W trakcie poznajemy historię narratorki i jej syna. Gawędząc z nowopoznaną kobietą, narratorka zwierza się z rozmaitych spraw oraz oddaje wspomnieniom. Właściwie byle drobiazg jest w stanie uwolnić w jej pamięci zapadki i wyciągnąć na światło dzienne to, co przez lata usiłowała głęboko zakopać w czeluściach swojego ja.

To drobiazgowa narracja. Bohaterka pamięta o wszystkich szczegółach, przede wszystkim tych, które odcisnęły piętno. Wielokrotnie przywołuje obrazy z czasów szkolnych – ich wspólnym mianownikiem jest wykluczenie. U Masso mamy do czynienia z dyskryminacją białej dziewczyny, wychowywanej wśród innych ras. Nietypowy punkt widzenia – tak mało książek pokazuje problem nietolerancji z tej perspektywy.

Bycie kobietą dodatkowo nie ułatwia. Ale narratorka jest też matką, choć i ta relacja jest dość skomplikowana. Wychowuje bowiem „Chłopaka”, którego biologiczna mama porzuciła. Ich podróż jest właśnie wędrówką do Giny. Chłopiec musi poznać rodzicielkę. Ich spotkanie bardzo przeżywa narratorka. Obawia się, że zostanie sama. Masso wiele mówi o macierzyństwie, o więziach, obowiązkach. Kim jest matka? Czy macierzyństwa można się nauczyć? Jak dziecko wpływa na kobiecość matki? Podobnych pytań jest bardzo dużo.

„Ma”, bo tak nazywa narratorkę syn, jest opiekunką i przyjaciółką. Dużą wagę przywiązuje do lekcji tolerancji i otwartości. Pielęgnuje w chłopcu ciekawość świata i zachwyt nad jego pięknem. A nie łatwo być samotną matką nieswojego dziecka. „Bycie mamą oznacza, że masz oczy dookoła głowy” – jest w wyznaniach kobiety sporo oczywistości, dzięki którym buduje więź z czytelnikiem, ale jest też dużo głębszych spostrzeżeń, które nas zatrzymują na nieco dłużej. „Posiadanie dzieci oznacza nieustanne poszukiwanie sposobów na wyjaśnienie świata. Nadanie nazw rzeczom okropnym, cudom, przeczuciom”. Jednak jest coś, czego nie sposób wytłumaczyć dziecku. Ani sobie. I nikomu innemu – „dlaczego tamten człowiek ma w ręku broń”…

Masso sporo pisze o przemocy różnego typu i jej różnorodnych przejawach. Także o bólu niematek pragnących dziecka, o stracie i niemożności poradzenia sobie z nią, o ciężkiej pracy (kobiet) i ciemiężeniu. O poświęceniu siebie (własnej tożsamości) dla rodziny.

Tę powieść wyróżniają także świetne i celne obserwacje dotyczące dziecka i jego uniwersum (które najczęściej samo sobie stwarza). Szczególnie mocno autorka skupiła się ukazaniu traum dziecka, które odbijają się potem wyraźnym echem w dorosłym życiu.

Wspomniana szczegółowość opisu służy także czemuś głębszemu. Nie tylko tworzy kontekst, ale zdradza stany emocjonalne bohaterki. Kryją się w nich niepewność, pragnienia, bezsilność, potrzeba akceptacji, strach, miłość czy poczucie odpowiedzialności, a nawet i ból istnienia.

Kolumbia z prozy Masso to miejsce niebezpieczne i niezwykle surowe. Między słowami pisarka mówi [Adres usunięty]. o porachunkach i wyzysku rozmaitych (samozwańczych) karteli. Opisane zdarzenia są odbiciem prawdziwych – tych z maja 2002, nazwanych „Masakrą w Bojayá”.

Powieść Masso mówi więc o mniejszościach, o wyobcowaniu, nie tylko ze względu na rasę. Przede wszystkim jednak o ogromnej sile matczynej miłości, o przywiązaniu, o kwestii wyboru i powinnościach.

Rana pełna ryb to kołysząca nas w takt żałobnych pieśni narracja o smaku dojrzałego mango. To powieść, w którą wsiąkamy bardzo powoli i dość niechętnie, by w finale nie móc (i nie chcieć!) się od niej uwolnić. Opowieść kończy się ciosem dla bohaterów oraz dla czytelnika. Trudno pogodzić się z ostatnimi wydarzeniami. One rozdzierają od środka i pozostawią pustkę…

Podróż od matki do matki. Podróż wyzwalająca wspomnienia. Podroż człowiekoznawcza. Takie mam skojarzenia z podróżą kolumbijską rzeką Atrato, jaką odbywają biała matka i jej czarny syn, centralne postacie powieści Loreny Salazar Masso „Rana pełna ryb”. Wraz z autorką zapraszam i was do tej podróży. Wsłuchajcie się w szum wody i w ludzkie historie z dalekiego zakątka świata.

Lorena Salazar Masso, z bardzo niewdzięcznej formuły, stworzyła coś bardzo wdzięcznego. To nie jest coś co lubi masowy czytelnik. Jest to właściwie zlepek wspomnień narratorki i ludzi, których spotyka na swojej drodze. Przypadkowy, chaotyczny, ale łączy je – a raczej wyzwala je – rzeka. To co jest cudowne to, ile emocji autorka zawarła w zdaniach, które napisała. I było to dla mnie wyjątkowo uderzające, bo nie uważam się za osobę szczególnie wrażliwą. Do tego ja czytam szybko. Raczej nie kontempluję słowa, dając ponieść się pierwszemu wrażeniu. W przypadku „Rany pełnej ryb” już od pierwszych stron zaczęłam bardzo mocno doświadczać uczuć bohaterów. Złapałam się nawet na tym, że umyka mi treść, ale emocje bardzo silnie na mnie oddziałują.

Powiecie pewnie, że utożsamiłam się w jakimś stopniu z główną bohaterką. Szczerze mówiąc to nie. Ani w szczegółowym kontekście (o którym za chwilę), ani w ogólnym. Sytuacja w Kolumbii różni się diametralnie od tej w Polsce – przynajmniej a przedstawiona w powieści. Bieda, strach o życie są przytłaczające, a przy tym bije od tych ludzi jakaś radość, żyją oni we wspierających się wspólnotach, dzięki czemu wydaje się, że jakoś to będzie.

Przyjrzyjmy się jeszcze głównej bohaterce. Patrząc na jej wspomnienia wyłaniają się dwie „nitki”. Pierwsza to macierzyństwo. Bardzo wzburzyło mnie zdanie: „Nie zawsze udaje mi się być silną i dzielną, jak prawdziwe mamy.”1 Już chciałam się rzucić na nią z pytaniem, co rozumie przez określenie „prawdziwa mama”. Po chwili dotarło do mnie, że to wyznanie to wyraz wielkiej miłości do syna. Przyznanie się do tego, jaka niepewna jest w macierzyństwie, jak niedoskonała się czuje, może nawet niewarta jego przywiązania. Nie będę tu opisywać genezy tego macierzyństwa. Co prawda Lorena Salazar Masso dość szybko nam ją przybliża, jednak ja chcę podsycić waszą ciekawość i zachęcam was do sprawdzenia co połączyło białą matkę i czarnego syna.

Kolejny problem poruszony w „Ranie pełnej ryb” to przynależność. I jest on przedstawiony w interesujący sposób. Uważny czytelnik wyłapał, że mocno podkreślam, iż narratorka jest biała. Tak porównuje się ona do koleżanek ze szkoły: „Obserwuję je w lustrach: mają błyszczącą skórę, a ja wyglądam przy nich jak duch.”2 Biała kobieta, biała dziewczyna w świecie czarnych. Teoretycznie zaakceptowana przez kolegów i koleżanki – „Gdy byłam mała, dziewczynki żartowały z mojego ciała, ale nigdy nie chodziło o odrzucenie, wręcz przeciwnie włączyły mnie do swojego kręgu, nauczyły tańczyć (…) – jednak nigdy nie czująca się jedną z nich. Czująca się gorsza przez swoją inność, pomimo że ma świadomość, że to jej rasa jest uprzywilejowana. „Nigdy nie uda nam się wynagrodzić cierpienia czarnoskórych.”3 mówi w pewnym momencie. Widać tutaj interesujący paradoks. Mniejszość, która tłamsi większość. Reprezentantka wygranych, która ubolewa, że nią jest.

„Rana pełna ryb” to debiut Loreny Salazar Masso. Debiut dojrzały i wspaniały. Jest to jedna z tych książek, po które sięgałam niepewnie, z obawa o przerost formy nad treścią, a odkładałam ja zachwycona. Powieść nostalgiczna, spokojna, ale kipiąca emocjami. Emocjami znanymi i obcymi, jednak wszystkie są za sprawą słów bardzo mocno wyczuwalne.

1 Lorena Salazar Masso, „Rana pełna ryb”, przeł. Katarzyna Sosnowska, wyd. Mova, Białystok 2022, s. 64.

2 Tamże, s. 28.

3 Tamże.

"Rana pełna ryb" to literacki debiut Loreny Salazar Masso, ale za to jaki! Przepiękny poetycki język, jakim posługuje się autorka zasłużył na największe pochwały, chwilę zadumy i docenienie. Enigmatyczna opowieść snuje się zgodnie z nurtem rzeki, a ukołysane z czułością myśli to prawdziwa literackie ukojenie zmęczonej duszy.

Przewrotna i subtelna historia o macierzyństwie i miłości, tej natychmiastowej i tej, której dopiero trzeba się nauczyć, skłania do refleksji i wielu rozważań. Kim jest matka? Co daje nam prawo nazywania się mamą?

Autorka wsadza kij w mentalne mrowisko, uczy postawy pełnej pokory wobec tej emocjonalnej części życia, jaką jest wychowanie i troska o dziecko. Poruszone są tu także aspekty różnic między ludźmi, w tym koloru skóry, a także bardzo plastycznie zostało ukazane życie samotnej matki z dzieckiem, które nie jest jej. Każdy jej oddech, każde uderzenie serca było zadedykowane temu chłopcu...

Ta książka napełniła mnie smutkiem i gorzkimi łzami. Roztrząsałam każde słowo, przeżywałam każdą stronę, płakałam na zakończeniu. Niezwykle dojrzała, bolesna i łamiąca serce historia, którą stworzyła Lorena Salazar Masso, zadziwia, ale także zdziera osłonę milczenia z aktualnych wydarzeń w dalekiej Kolumbii.

Autorka kreuje swoją opowieść w sposób wysublimowany, poetycki, rażąco brutalny i bardzo bliski mojemu sercu. Z czułością mówi o macierzyństwie, kreuje bohaterów realistycznie, z nutą nostalgii i mnóstwem ludzkich przywar.

"Rana pełna ryb" to 192 strony czystych emocji. To jeden z tych tytułów, które wzbudzają w człowieku chęć pokazania się z jak najlepszej strony w obliczu cierpienia i bólu. Obdziera ze złudnego poczucia bezpieczeństwa w nowoczesnym świecie, łamie serca i kołysze jak rzeka niezwykłym poetyckim językiem.

Lorena Salazar Masso stworzyła jeden z lepszych debiutów literackich, jakie miałam okazję czytać.

Idealna pozycja dla fanów literatury pięknej, polecam ❤️

,,Rana pełna ryb" Loreny Salazar Masso to jedno z tych wydań, które jest niezwykle nietuzinkowe pod względem opisywanej treści. Jest to jedna z tych lektur, które czyta się całkiem sprawnie, gdyż nie jest obszerna pod względem treści. Autorka stopniuje napięcie w idealny sposób, więc odbiorca dopiero stopniowo dowiaduje się w jakim celu odbywa się cała ta wyprawa. Nic nie stoi na przeszkodzie, by w pełni móc się z nią zapoznać w kilka dłuższych chwil. Nie sposób nie wspomnieć także o pięknej oprawie graficznej, która otwiera każdy kolejny rozdział w przypadku tego wydania. O czym jest ,,Rana pełna ryb" Loreny Salazar Masso?

Nie sposób opisać tego jednym słowem. na pewno jest to powieść o poszukiwaniu siebie, wspomnieniach, odszukiwaniu biologicznych rodziców, wyśmiewaniu, życiu, płynięciu na spotkanie, ale także tych ostatnich odejściach. Jego głównymi bohaterami są biała kobieta i czarny chłopiec. Nie od dziś było wiadomo, że to własnie ona nie jest jego biologiczną matką. Koledzy wyśmiewali się z chłopca z powodu tego, iż miał inny kolor skóry niż jego opiekunka. Z tego powodu bohaterka nazywana Ma postanowiła wybrać się z nim w podróż, podróż ku prawdziwemu przeznaczeniu i powrotowi do jego korzeni. Czy jednak dla chłopca i jego matki miała być to szczęśliwa wyprawa?

Książka ,,Rana pełna ryb" Loreny Salazar Masso została napisana przez młodą studentkę jako praca zaliczeniowa. Dzięki wsparciu profesorów i najbliższych udało jej się wydać tę pozycję, która opisuje także prawdziwe wydarzenia z Kolumbii naszych czasów. Nie chcę jednak tutaj za dużo zdradzać, gdyż są to dopiero końcowe sceny tego wydania. Dzięki temu, że pisarka umiejętnie stopniowała napięcie odbiorca w żadnym przypadku nie może być przygotowany na to, że właśnie w taki sposób zakończy się ta historia. Swoją drogą, ostatnie sceny są jeszcze tym bardziej wzruszające i takie mistyczne, biorąc pod uwagę to, co właśnie przed chwilą miało miejsce. Warto mentalnie przygotować się na poznanie tej historii.