Lata rozłąki. Kroniki Cazaletów. Tom 4

Czy po wojnie naprawdę zaczyna się nowe życie? Czy raczej trzeba nauczyć się żyć z tym, co już nigdy nie będzie takie samo? I tym co na zawsze odcisnęło na nas swoje piętno?

„Lata rozłąki” Elizabeth Jane Howard to powrót do losów rodziny Cazaletów. Jest to seria, którą czytam zawsze w trybie uważnego czytania - nie dlatego, że dzieje się tu coś spektakularnego. Ale dlatego, że autorka z niezwykłą czułością i precyzją zagląda w pęknięcia codzienności. Akcja rozpoczyna się latem 1945 roku, w momencie, kiedy euforia po zwycięstwie aliantów szybko ustępuje miejsca szarej, powojennej rzeczywistości. Autorka pokazuje, że koniec wojny nie oznacza końca problemów, a powrót do „normalności” okazuje się znacznie trudniejszy, niż ktokolwiek mógł przypuszczać.

Rodzina Cazaletów i osoby z ich otoczenia próbują odnaleźć się w świecie, który zmienił się nieodwracalnie. Polly i Clary są już dorosłe, dzielą londyńskie mieszkanie i zadają sobie pytanie, czy życie kiedykolwiek stanie się prostsze. Louise tkwi w nieszczęśliwym małżeństwie i zbiera w sobie odwagę do decyzji, która może wywrócić jej świat do góry nogami. Rupert wraca z wojny, ale zamiast radosnego powitania dostaje ciszę, dystans i poczucie obcości we własnym domu. Hugh wciąż opłakuje Sybil, Edward planuje zdradę, a Zoe i Rupert traktują się jak ludzie, którzy kiedyś coś ich łączyło, ale teraz nie bardzo wiedzą co. To wszystko brzmi jak gotowy przepis na emocjonalny chaos - i go dostajemy. Tylko że chaos ten podany jest w bardzo subtelny, cichy, wręcz elegancki sposób.

Czytając, miałam wrażenie, że Howard nie spieszy się ani przez chwilę. Pozwala mi zajrzeć do głów bohaterów, zobaczyć ich wstyd, żal, zmęczenie i cichą nadzieję, że może jednak da się jeszcze coś poskładać. Bardzo podoba mi się to, jak autorka pokazuje powolny zmierzch starego porządku: brak służby, brak dawnych wygód, konieczność uczenia się życia „od nowa”.

To nie jest książka dla osób szukających szybkiej akcji czy dramatycznych zwrotów fabuły co kilka stron. To raczej spokojna, bardzo ludzka opowieść o konsekwencjach wojny, o wyborach, które ciągną się za bohaterami latami. I o tym, że czasem największe bitwy toczy się nie na froncie, tylko w czterech ścianach własnego domu. Dla mnie ogromną siłą „Lat rozłąki” jest właśnie ta codzienność - trochę bolesna, trochę cicha, bardzo prawdziwa.

Ocena: 9/10 - bo jeśli lubisz sagi rodzinne, historie o relacjach, które bardziej się przeżywa niż „pochłania”, i książki, które zostają w głowie na dłużej, to ta saga może być dla Ciebie dokładnie tym, czego szukasz.

Jeśli tak jak ja daliście się wciągnąć w losy rodziny Cazaletów w poprzednich trzech tomach, to „Lata rozłąki” będą dla Was jak powrót do domu po długiej podróży. Jeśli jeszcze ich nie znacie, koniecznie zacznijcie od „Lat beztroski”. Ciągłość wątków wymaga czytania chronologicznego, ale jak już wejdziecie do tego świata, nie będziecie chcieli go opuścić aż do ostatniej strony. A już wkrótce pojawi się tom piąty, „Czas zmian”, po który sięgnę z ogromną przyjemnością.

Elizabeth Jane Howard, wybitna brytyjska kronikarka ludzkich dusz, po raz kolejny udowadnia, że z olbrzymią wnikliwością i empatią dla słabości swoich bohaterów potrafi pisać o codzienności, która pod powłoką manier skrywa wielkie dramaty.

Ten tom odebrałam jako przełomowy zarówno ze względu na zakończenie wojny, jak i kluczowe decyzje w życiu bohaterów. Wojna w końcu dobiegła końca, ale pokój wcale nie przyniósł natychmiastowego szczęścia, a rodzina musi zmierzyć się z zupełnie nową rzeczywistością. Mniejsze i większe problemy Cazaletów, od braku służby i konieczności samodzielnego gotowania po bolesne zdrady, dzięki niezwykle intymnej narracji przeżywamy niemal jak własne.

To lektura, która momentami smuci, bo pokazuje, jak wiele lat bohaterowie stracili na milczenie w rodzinie, której podstawową zasadą było zamiatanie problemów pod dywan. Daje jednak nadzieję, że na szczerą rozmowę nigdy nie jest za późno. W tym tomie w końcu dostrzegamy pierwsze szczeliny w murze milczenia. Moment, w którym Zoe i Rupert decydują się na szczerość, jest dla mnie jednym z najbardziej poruszających w całej sadze. Serce bije też szybciej przy relacji Clary i Archiego, a Edward wreszcie decyduje się na rozstrzygające kroki.

Podczas gdy starsze pokolenie próbuje utrzymać dawny porządek, młodsze szuka własnej drogi, często wychodząc poza akceptowalne rodzinne schematy. Fascynujący jest manewr, który stosuje autorka - dzięki niemu te same zdarzenia lub ich rozwój możemy obserwować z różnych perspektyw. Czasami o czymś dowiadujemy się z pierwszej ręki, a innym razem z rozmów i plotek pozostałych członków rodziny.

Bardzo związałam się z tymi bohaterami. Z żalem żegnam niektórych z nich, z przyjemnością przyglądam się dorastaniu innych i mocno kibicuję ich losom. Podobnie jak im, tak i mi przy czytaniu towarzyszyła pewna nostalgia, bo trudno zaakceptować fakt, że świat, jaki znaliśmy, bezpowrotnie minął.