Płuczki. Poszukiwacze żydowskiego złota

Paweł Piotr Reszka Płuczki Poszukiwawcze żydowskiego złota, to reportaż, który zwala z nóg, wstrząsa dogłębnie, by potem na długo jeszcze osadzić się w pamięci. W dodatku, jakby dla przeciwwagi, rozmówcy autora o długoletnim procederze rozkopywania w Sobiborze i Bełżcu mogił setek tysięcy ofiar mówią w sposób spokojny, naturalny, jakby nic wielkiego się nie stało. Wypierają z siebie wręcz, że to były ludzkie ciała, nazywając grzebanie w zwłokach przeszukiwaniem żużlu czy węgla.

W poszukiwaniu złota kopali rodzice, ich dzieci, sąsiedzi, wszyscy chodzili na Kozielsko, by potem dołożyć do życia, kupić sobie sweterek, cukierki bądź alkohol. Zupełnie jakby nie potrafili odróżnić dobra od zła. I trudno jest usprawiedliwić ich biedą czy ciężkimi powojennymi czasami. Kościół lokalny pozostawał bierny i raczej nie ingerował, milicja tylko trochę ganiała, bez większych jednak konsekwencji, państwo przez lata nie wygrodziło ani nie oznaczyło terenu, gdzie spoczywały prochy zamordowanych Żydów, nie mówiąc już o postawieniu pomnika upamiętniającego ofiary, który ustawiono dopiero po latach.

To bardzo ważna, dla niektórych prawdopodobnie niewygodna lektura, wstrząsające świadectwo niewiarygodnego procederu, który miał miejsce przez lata. Trzeba przeczytać.

To nie jest łatwy temat. Uważam, że nie powinno się tego oceniać. My z naszej perspektywy nigdy nie zrozumiemy biednych, głodnych ludzi, zobojętnionych przez wojnę. Nie moją intencją jest usprawiedliwiać ten proceder, ale też nietaktem jest zadawać tendencyjne pytania o moralność ludzi czasów, których się nie przeżyło. Książka bardzo ciekawa, ale nacechowana pytaniami o dobro i zło a nie jestem pewna czy to na miejscu. Lata 60-te i element buszujący i szukający zębów nie jest tym samym co rok 45 i bieda ludzi skrzywdzonych wojna.. Nie porównywałabym tych dwóch zjawisk, a autor zmieszał te wątki w jeden.

Mentalność Polaków się zmienia. Dowód? Proszę bardzo. Kiedy w roku 2011 Jan Tomasz Gross wydał "Złote żniwa", wielu rodakom zrobiło się gorąco. Swoje oburzenie i krytykę wylewali na forach internetowych. Nie dopuszczali do siebie myśli, że okupacyjna historia Polski jest skalana chciwością rodaków. Dokumenty, w tym fotografię ludzi stojących nad pobielałymi szczątkami ciał, próbowano interpretować na wiele sposobów. Autor książki "Płuczki. Poszukiwacze żydowskiego złota" tłumaczył tę sytuację np. ekshumacjami mogił czerwonoarmistów, za czym oczywiście nie przemawiały żadne dowody, jednak skutecznie mąciły w głowach ówczesnym czytelnikom "Rzeczpospolitej".

8 lat później powstaje książka "Płuczki", w której Paweł Reszka w końcu zgłębia temat. W końcu! O dziwo, przez te osiem lat coś się zmieniło, bo dziś już nikt nie krytykuje tematu, wręcz przeciwnie, wszyscy zachęcają do lektury. Chciałoby się napisać, dob*a zmi*na, ale nie będę wywoływać kaczki z jeziora ;)

Autor skupia się głównie na desakralizacji miejsc spoczynku ofiar byłych obozów zagłady w Sobiborze i Bełżcu. Pozycja cenna głównie ze względu na zapisane rozmowy, wspomnienia ludzi blisko związanych z tą szczególną przestrzenią , stąd połowa książki to prosty język, który momentami może nieco drażnić.

"Trafiały się miejsca, gdzie były ciała. To cięli je łopatami i na bok, i na bok. Wytrwały człowiek musiał być, aby tak kopć. Różowa masa, między tym kości, głowy. Mówili na to rąbanka. Łopatami i na bok. Człowiek to jednak jest straszne stworzenie. Gdybym był większy, to też bym kopał".

Czasami za znalezione złoto rodzina stawiała dom, czasem kupiło się tylko cukierki lub sweterek na niedzielną mszę świętą. Początkowo nikt nikogo nie ganił. Zadziwiające jest to, że swoje pierwsze, jawne oburzenie wystosowała młodzież, wtedy to postawiono ogrodzenie. Proceder trwał do lat 80. Możemy się zastanawiać, jak to możliwe, że człowiek dopuścił się takich rzeczy. Nie jesteśmy w stanie odpowiedzieć na to pytanie. Wojna odczłowiecza. Nie zezwierzęca, ODCZŁOWIECZA. To kolosalna różnica.

Zabrakło mi w tej książce kilku pytań, np. o zdrowie ludzi, którzy grzebali w tych trupach, tak analizuję wszystko po lekturze "Patologów". Mimo to książkę polecam. Pamiętajcie pamiętać o przeszłości.

IG @angelkubrick

W ubiegłym miesiącu miałem ogromną przyjemność uczestniczyć w spotkaniu autorskim, na którym Paweł Piotr Reszka promował swoją najnowszą książkę „Płuczki. Poszukiwacze żydowskiego złota”. Dzisiaj chciałbym Was serdecznie zaprosić do zapoznania się z moją opinią na temat tego reportażu.

Paweł Piotr Reszka urodził się w 1977 r. Ukończył historię na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie i podyplomowe dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim. Pracuje jako dziennikarz w lubelskim oddziale „Gazety Wyborczej”. Był dwukrotnie nominowany do nagrody Grand Press w kategorii reportaż prasowy. W 2016 został laureatem Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za Reportaż Literacki za książkę „Diabeł i tabliczka czekolady”.

Płuczki to doły na bagnach, w których ludzie, którzy szukali złota w masowych mogiłach Sobiboru przemywali wodą wydobyte kości ofiar, żeby łatwiej dostrzec złoto.

Książka podzielona jest na sześć rozdziałów. W pierwszym z nich autor zawarł wspomnienia osób, które zajmowały się szukaniem żydowskiego złota. Jest to najbardziej wstrząsająca część tego reportażu, ponieważ zdecydowana większość rozmówców Pawła Piotra Reszki nie widziała nic złego w tym, że brała udział w tej makabrycznej „gorączce złota”. Straszne jest to, że uzasadniali to tym, że nie było żadnej tabliczki, która by tego zabraniała. Bo przecież byli to tylko Żydzi. „Jest złoto, to trzeba wykopać, bo jak ja nie wykopię, to wykopie ktoś inny”. Przerażające jest to, że nie były to marginalne incydenty, ale udział w tym haniebnym procederze brały czasami całe rodziny, a nawet niemal całe miejscowości. Naturalne było to, że jeżeli ktoś nie mógł znaleźć normalnej pracy, to chodził „na Icki”. Koszmarne jest to, że ludzie ci kopali w grobach sześć dni w tygodniu, ale nigdy nie robili tego w niedzielę, bo jest to dzień święty. Szokuje również to, że udokumentowane są przypadki cmentarnych hien jeszcze w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku!!!

„Ja: - A czy może pani zapytać mamę, czy jej zdaniem szukanie tam złota to było coś złego?

Córka: - Mamo! A to było coś złe czy dobre?

Matka: - Gdzież dobre?! Śmierdziało!”

W kolejnych rozdziałach autor przedstawił obojętność władz i duchowieństwa wobec tego problemu. Jeżeli ktoś już został złapany na gorącym uczynku, to czasami dostawał karę w wysokości zaledwie kilku miesięcy pozbawienia wolności. Jednak częściej kończyło się na nakazie wysprzątania posterunku milicji. Również księża pozostawali bierni. Tylko jeden ksiądz apelował o „niechodzenie na cmentarz”.

„Włosy, ręce, palce, całe głowy. Smród niesamowity, ino na teren się weszło. Widziałem wykopany dół, wyciągali trupa, jeszcze żywe ciało. Jeden ręką za włosy trzymał i rydlem, znaczy szpadlem, walił w szyję, żeby głowę obciąć, bo jeszcze się trzymała korpusu. To właśnie było rąbanka. Bo rąbali. Potem szczękę wyłamał i do kieszeni. Po ząbku przecież nie wyjmował.”

„Płuczki” to rewelacyjna, a zarazem bardzo wstrząsająca lektura, po której długo dochodziłem do siebie. Ogromnym plusem tego reportażu jest dla mnie to, że mogłem dzięki niemu uzupełnić swoją wiedzę w temacie, który bardzo mocno mnie interesuje. Pomimo tego, że odwiedziłem obozy w Bełżcu i Sobiborze, a także przeczytałem kilka książek o tych miejscach, to nigdy wcześniej nie słyszałem o kopaczach. Zaryzykuję stwierdzenie, że większość z Was również o tym fakcie nie miała pojęcia, dlatego zachęcam Was bardzo mocno do przeczytania tej książki. Warto również w tym miejscu zaznaczyć, że chociaż Paweł Piotr Reszka odkrywa w „Płuczkach” ciemne karty z naszej historii, to trzeba przyznać, że nie osądza w żaden sposób swoich rozmówców. I za to duże brawa, bo ja kompletnie nie jestem w stanie zrozumieć tych ludzi.

Opinia pochodzi z mojego bloga: [Adres usunięty]

Historia wydarzeń, które miały miejsce przez kilkanaście lat po wojnie na terenie masowych grobów pozostałych po niemieckich obozach koncentracyjnych w Bełżcu i Sobiborze. Mieszkańcy pobliskich miejscowości rozkopywali groby w poszukiwaniu złota przeoczonego przez Niemców. Rozkopywano miejsca składowania prochów z pieców krematorium, jak i masowe groby z rozkładającymi się zwłokami. Znajdowano biżuterię, monety, koronki stomatologiczne. Płuczkami nazywano doły wypełnione wodą gdzie przepłukiwano kości by łatwiej było dostrzec blask złota. Ten proceder trwał całe lata. Kopali mężczyźni, kobiety i dzieci. Czy to bieda zmuszała do tego procederu? Czy chciwość i pazerność? Czy brak szacunku dla szczątków Żydów? Autor rozmawia z ludźmi, którzy kopali, z ich dziećmi i wnukami. Nie oskarża, nie wydaje wyroków, ale też nie usprawiedliwia "kopaczy".

Lektura trudna i chwytająca za serce, zmusza do przemyśleń. Czy można jednoznacznie ocenić hieny cmentarne? Czy coś tłumaczy ich postawę? Nie wiem, ale jest mi wstyd, że robili to moi rodacy.

Trzeba przeczytać.