Patoedukacja. Co nie działa w polskiej szkole i jak to zmienić. Rozmowy

„Patoedukacja. Co nie działa w polskiej szkole i jak to zmienić. Rozmowy”

Wojciech Harpula (Wydawnictwo Literackie)

Książka otrzymana w ramach współpracy barterowej.

Wojciech Harpula przygląda się polskiemu systemowi edukacji i obnaża jego najbardziej absurdalne mechanizmy. Pokazuje, jak szkoła tłumi ciekawość, ogranicza rozwój uczniów i funkcjonuje według schematów rodem z minionych epok. W oparciu o rozmowy z nauczycielami, pedagogami i psychologami autor nie tylko diagnozuje problemy, lecz także proponuje realne kierunki zmian - bez politycznych sloganów, za to z naciskiem na rzetelną wiedzę i praktyczne rozwiązania.

Czytałem tę książkę dość długo, po trochu, ponieważ ciężko było przez nią przejść. Absolutnie nie dlatego, że jest to zła lektura - wręcz przeciwnie. Jest na tyle rewolucyjna, że momentami odbierała mi mowę i zmuszała do zatrzymania się oraz przetworzenia wszystkiego w swojej głowie.

„Patoedukacja” otworzyła mi oczy na wiele zagadnień i utwierdziła w przekonaniu, że w pracy z dziećmi najważniejsze jest bycie po prostu dobrym człowiekiem. Swoją praktykę w szkole zacząłem od budowania relacji z uczniami i nigdy nie rozumiałem, dlaczego tak wielu pedagogów traktuje dzieci w tak zły sposób. Bywały momenty, w których zastanawiałem się, czy obrane przeze mnie metody są właściwe, skoro byłem jednym z nielicznych działających w ten sposób. Chciałem jedynie dać uczniom odrobinę radości w codzienności, bo wiedziałem, że większość przekazanej wiedzy zapomną, ale nigdy nie zapomną tego, jak czuli się na mojej lekcji. W realiach polskiej szkoły często miałem jednak poczucie, że walczę z wiatrakami, nie wspominając już o sytuacjach, w których moja dobroć bywała wykorzystywana przeciwko mnie.

Wojciech Harpula przypomniał mi, co w tej pracy jest naprawdę najważniejsze. Utwierdził mnie w przekonaniu, że jestem na dobrej drodze, ale jednocześnie nałożył sporą presję, by starać się jeszcze bardziej i realnie coś zmieniać. Jako perfekcjonista wziąłem to bardzo dosłownie, co przełożyło się na stres i ciężar towarzyszący lekturze. Forma wywiadów okazała się strzałem w dziesiątkę, czyniąc z książki nie tylko niezwykle ważną pozycję, ale także przyjemną w odbiorze. Dodatkowym atutem są wypowiedzi samych uczniów - z różnych szkół i z różnych perspektyw - które znacząco wzmacniają emocjonalny przekaz całości.

Autor świetnie dobrał rozmówców i rzetelnie podszedł do omawianego tematu. Brakowało mi jednak większego nacisku na proste, praktyczne wskazówki dotyczące tego, jak zacząć zmianę od samego siebie. Rzeczywistość szkolna nie jest łatwa, a różne środowiska nie zawsze są gotowe na zmiany - szczególnie w pracy z naprawdę trudną młodzieżą. Trudno było mi też całkowicie wyzbyć się przekonania, że część opisywanych rozwiązań może mieć charakter utopijnych mrzonek.

„Patoedukacja” to bardzo ważna książka, która pokazuje, że można inaczej. Szkoła powinna się zmienić, nawet jeśli sama myśl o rewolucyjnych zmianach stresuje mnie jako nauczyciela. Mimo wszystko wierzę, że to możliwe. Nowość Harpuli oceniam na 8,5/10 w skali złamanych ołówków. Polecam ją nauczycielom, pedagogom, rodzicom oraz uczniom - w zasadzie wszystkim, bo wizja naprawionego systemu edukacji powinna przyświecać nam jednakowo.

Wrzesień dobiega końca. Nowy rok szkolny na dobre się rozkręcił, a uczniowie prawdopodobnie przywykli już do porannych pobudek. I choć szkoła jest dla wszystkich miejscem niezwykle oczywistym, bo mamy z nim do czynienia od najmłodszych lat, to nadal pozostaje przestrzenią licznych sporów. Każdy inaczej odpowie na pytanie, jak powinna wyglądać szkoła. Wśród ogromu pomysłów na system edukacji brak jednej konkretnej odpowiedzi, rozwiązującej wszystkie dzisiejsze problemy przestrzeni szkolnej. Refleksję na temat funkcjonowania szkolnictwa podjął Wojciech Harpula w książce o wymownym tytule - "Patoedukacja".

Nazwisko autora książki może w pierwszym odczuciu nie budzić zaufania potencjalnych czytelników. Wojciech Harpula jest bowiem dziennikarzem i nie ma nic wspólnego z edukacją. Zarzut ten, choć zgodny z prawdą, jest w tym kontekście bezzasadny. Trzeba tutaj podkreślić, że "Patoedukacja" nie jest wywodem Harpuli na temat szkoły idealnej, lecz zbiorem krótkich wywiadów z osobami, które na co dzień zajmują się dydaktyką. Harpula ograniczył swoją rolę do zadawania pytań i zachęcania czytelników do przemyśleń. Wypowiadają się tu różne osoby. Warto wspomnieć o profesorze Bogusławie Śliwerskim, którego nazwisko z pewnością jest znane wszystkim studentom pedagogiki. Profesor Śliwerski jest specjalistą w swojej dziedzinie, więc zdecydowanie trzeba docenić obecność jego wypowiedzi w książce Harpuli. Poglądy prof. Śliwerskiego na kwestię systemu oświaty są odważne i niezwykle ciekawe, dlatego zachęcam, żeby szczególną uwagę poświęcić temu fragmentowi książki.

Wśród licznych wypowiedzi znajdziecie osoby z tytułem naukowym doktora, lecz także głosy zwykłych nauczycieli, a nawet uczniów. Dobrze jest spojrzeć na daną kwestię z tak wielu różnych perspektyw, ponieważ dzięki temu zyskujemy szerszy ogląd sprawy i możemy wziąć pod uwagę rozmaite kwestie. Uświadamia nam to także, że "naprawienie" szkoły wcale nie jest łatwym zadaniem, a idealny system w zasadzie nie istnieje. Ta smutna diagnoza wcale nie wyklucza starań o to, żeby każdy członek społeczności szkolnej czuł się dobrze w tych szalonych okolicznościach.

Podsumowując, nie uważam, że "Patoedukacja" to tytuł bazujący na taniej sensacji (bo wszyscy narzekają na szkołę i łatwo się na tym wybić). Jest to książka, która stara się w pigułce zarysować dzisiejsze patologie edukacji oraz przedstawić możliwe rozwiązania. Moim zdaniem zamiast odgrzewanego kotleta mamy tu raczej zbiór propozycji i pretekstów do rozważań. Dlatego książkę polecam, zwłaszcza tym, którzy interesują się kształtem współczesnej szkoły.