Z posłowiem Małgorzaty Gralińskiej
Przepełniona nostalgią opowieść o schyłku Mitteleuropy. Elegijny portret czasu i miejsca skreślony ręką austriackiego mistrza modernizmu.
„Piękne chwile z przeszłości można nosić w sobie niczym ukryty klejnot albo można wlec je za sobą niczym żelazną kulę na łańcuchu skazańca” – pisze Rezzori i przywołuje obrazy z dalekiej przeszłości, a nas, czytelników, włącza w ów strumień czasu i przywraca to, co wydawało się bezpowrotnie stracone.
Przywołując w Niegdysiejszych śniegach historyczny moment upadku Cesarstwa Austro-Węgierskiego, von Rezzori pisze o rozkładzie prywatnego świata, o rozpadzie rodziny, życiu nomady między domami matki i ojca na Bukowinie, domem dziadków w Wiedniu oraz szkołami i internatem. Kreśli portrety bliskich, którzy wywarli wpływ na jego życie: matki o nerwowych skłonnościach, ojca przytłaczającego wszystkich brutalną witalnością, przedwcześnie zmarłej siostry, „dzikiej” opiekunki Kasandry i białowłosej guwernantki, z którą przyjaźń utrzymywał aż do końca jej życia.
Rezzori zdaje się nie wierzyć w możliwość napisania autobiograficznej, wiernej prawdzie i czasowi, chronologicznej opowieści. Wybiera metodę poruszania się między fikcją a faktem, a ich wzajemne oddziaływanie staje się częścią jego refleksji.
O książce
„Niegdysiejsze śniegi” wprowadzają nas w świat bezpowrotnie utracony: jego wartości zmiotła I wojna światowa, a jego dobrobyt zniszczyła inflacja lat dwudziestych. […] A zatem mocny temat. Von Rezzori śledzi historię swojej rodziny bez cienia ckliwości, z pasją, gorzkim poczuciem humoru i zmysłem obserwacji, który potrafi wychwycić najdrobniejsze niuanse w miłości i obojętności, w języku, krajobrazie i zachowaniu własnej klasy społecznej. Tej książki nie napisał młodzieniec (ani moralista). Jest to dzieło głęboko poruszające. Wśród jego meandrujących, ironicznych fraz nie ma ani jednego zbędnego zdania.
Robert Hughes, „Time”
Gregor von Rezzori w lirycznej, erudycyjnej prozie kreśli portrety bliskich osób, tworząc opowieść, która jest jednocześnie autobiografią i obrazem minionej epoki […]. „Niegdysiejsze śniegi” ukazują bogatą wyobraźnię autora, jego niemal fotograficzną pamięć, dar opisywania postaci za pomocą anegdot zabarwionych wspomnieniem […]. Jego książka jest zarówno elegijnym hołdem dla znikającej przeszłości, jak również świadectwem ocalającej siły pamięci – albumem z rodzinnymi fotografiami, pięknie przełożonymi na słowa.
Michiko Kakutani, „The New York Times Book Review”
Jedna z tych rzadkich, wspaniałych książek, które wymykają się jakimkolwiek kategoryzacjom. Fikcja i autobiograficzna opowieść splatają się tu w precyzyjnej i wysublimowanej prozie, w zamiłowaniu do detalu, zdobywając serca czytelników.
Alan Furst
Czy książka "Niegdysiejsze śniegi" to klasyczna biografia autora?
"Niegdysiejsze śniegi" to literacka hybryda łącząca autentyczne wspomnienia z elementami fikcji artystycznej. Gregor von Rezzori świadomie rezygnuje z chronologicznego zapisu faktów na rzecz subiektywnych obrazów i anegdot. Autor skupia się na oddaniu emocjonalnej prawdy o minionej epoce zamiast tworzenia suchego kalendarium wydarzeń. Taka konstrukcja pozwala czytelnikowi głębiej zanurzyć się w atmosferę schyłku dawnego świata i zrozumieć proces rozpadu tożsamości.
Jakim stylem literackim posługuje się Gregor von Rezzori w tej publikacji?
Autor operuje liryczną, erudycyjną prozą pełną ironii oraz niezwykłej dbałości o detal. Tekst charakteryzuje się meandrującymi frazami, które precyzyjnie kreślą portrety psychologiczne członków rodziny autora. Rezzori unika ckliwości, zastępując ją gorzkim poczuciem humoru i niemal fotograficzną pamięcią do miejsc oraz nastrojów. Lektura wymaga skupienia, odwdzięczając się wysublimowanym językiem i głęboką refleksją nad ocalającą siłą pamięci.
W jakich realiach historycznych osadzona jest fabuła tego utworu?
Opowieść koncentruje się na okresie upadku Cesarstwa Austro-Węgierskiego i realiach międzywojennej Bukowiny. Czytelnik śledzi losy bohatera przemieszczającego się między Wiedniem a wielokulturowym pograniczem, obserwując powolny rozkład starego porządku społecznego. Książka ukazuje świat, którego wartości zostały zniszczone przez I wojnę światową oraz inflację lat dwudziestych. To elegijny portret Mitteleuropy, uchwycony w momencie jej bezpowrotnego znikania z mapy Europy.
Którzy członkowie rodziny autora odgrywają kluczową rolę w narracji?
Rezzori buduje narrację wokół wyrazistych portretów bliskich, w tym neurotycznej matki i apodyktycznego ojca. Na kartach książki pojawiają się także postacie opiekunek: "dzikiej" Kasandry oraz oddanej, białowłosej guwernantki, z którą autor utrzymywał kontakt przez lata. Twórca analizuje skomplikowane relacje rodzinne oraz wpływ, jaki te osoby wywarły na jego postrzeganie świata. Każda z tych postaci staje się symbolem innej części utraconego dzieciństwa i minionej klasy społecznej.
Dla jakiego typu czytelnika ta lektura może okazać się zbyt wymagająca?
Książka nie jest odpowiednia dla osób poszukujących wartkiej akcji lub tradycyjnej, liniowej fabuły. Ze względu na swój eseistyczny charakter i meandrujący styl, pozycja ta może zniechęcić czytelników oczekujących prostych rozwiązań fabularnych. Nie jest to również podręcznik historyczny, lecz subiektywna, literacka wizja przeszłości oparta na emocjach i detalach. Dzieło to docenią przede wszystkim miłośnicy literatury pięknej i prozy kontemplacyjnej o wysokim poziomie trudności.
