Pierwsza epopeja wolnej Ukrainy
Trzy kobiety. Ołena Dowhan, członkini UPA zabita przez stalinowską policję w 1947 roku. Jej historię, znajdując starą fotografię, odkrywa kijowska dziennikarka Daryna Hoszczynska i zafascynowana postacią zamierza stworzyć o niej dokument. I Władysława Matusewycz, przyjaciółka Daryny, malarka, która zginęła w wypadku samochodowym, a ktoś skradł jej obrazy. Ale czy jej śmierć była tylko nieszczęśliwym zdarzeniem? A może, jak w przypadku Ołeny to zabójstwo polityczne? Zaczynamy śledztwo i poznajemy historię każdej z kobiet. Co je łączy? Szukając odpowiedzi odkrywamy Ukrainę, jakiej nie znaliśmy, bo Muzeum porzuconych sekretów jest powieścią, jakiej nasz sąsiad wcześniej nie miał.
To monumentalna saga, powieść historyczna i kryminalna w jednym. Zwroty akcji, misterna konstrukcja, historia miłosna, świetnie rozpisane postacie oraz tajemnica, którą rozwiązujemy wraz z bohaterkami wędrując przez 60 lat ukraińskiej historii sprawiają, że od lektury nie można się oderwać. Wydana w 2009 roku powieść po Euromajdanie, okupacji Krymu i rosyjskiej inwazji, przypomniała, że jest ona świadectwem heroicznej walki o pamięć, spoiwem jednoczącym społeczeństwo, ale także przywraca należne miejsce kobietom w ukraińskiej narracji będąc bezlitosną krytyką patriarchatu, zaś czytelnikowi zagranicznemu pozwala lepiej zrozumieć skomplikowane wybory rodaków Zabużko.
Muzeum porzuconych sekretów zostało okrzyknięte wydarzeniem roku (Korrespondent 2010), książka zdobyła m.in. nagrodę BBC Ukraine (2010), Angelusa (2013), a szwajcarski dziennik Tages-Anzeiger uznał ją w 2020 za jedną z dwudziestu najważniejszych powieści XXI wieku.
Opinie o książce
Powieść na światowym poziomie literackim, w której pytania o człowieczeństwo i relacje między płciami przedstawione są w sposób historycznie konkretny i uniwersalny.
Achim Engelberg, NZZ News
Postanowiliśmy nagrodzić książkę niezwykłą, w której przenikają się historia i dzień dzisiejszy, rzeczywistość i magia, miłość, zdrada i śmierć.
Natalia Gorbaniewska, przewodnicząca jury Nagrody Literackiej Europy Środkowowschodniej Angelus 2013.
Wybitna pisarka, wybitna powieść.
Newsweek Polska
"Muzeum..." jest darem dla narodu ukraińskiego. Jest powieścią mającą ambicje być odnośnikiem do dyskusji o tożsamości, która została na nowo przedefiniowana po karnawale Pomarańczowej Rewolucji.
Tygodnik Powszechny
O autorce
Oksana Zabużko (ur. 1960) - wybitna ukraińska pisarska, poetka i eseistka, laureatka wielu nagród krajowych i zagranicznych. Stypendystka Fundacji Fulbrighta, wykładała literaturę w Stanach Zjednoczonych. Autorka m.in. zbioru opowiadań Siostro, siostro, powieści Badania terenowe nad ukraińskim seksem, esejów Kronika według Fortynbrasa i Planeta Piołun.
Jakie gatunki literackie łączy w sobie ta powieść?
"Muzeum porzuconych sekretów" to monumentalna saga rodzinna, która w unikalny sposób przeplata elementy powieści historycznej, kryminału oraz romansu. Fabuła prowadzi czytelnika przez sześć dekad ukraińskich dziejów, od walk partyzanckich UPA po czasy współczesne. Autorka wykorzystuje wielowarstwową konstrukcję, aby ukazać losy trzech kobiet połączonych tajemniczymi wydarzeniami z przeszłości. To idealna lektura dla osób szukających ambitnej literatury pięknej, która wykracza poza ramy jednego gatunku. Każdy z wątków jest dopracowany pod kątem faktograficznym, co nadaje całości charakteru epopei narodowej.
Czy ta książka jest odpowiednia dla czytelnika szukającego lekkiej lektury?
Nie, ta powieść nie jest przeznaczona dla osób szukających prostej i lekkiej rozrywki ze względu na swoją objętość oraz gęstą, wielowątkową strukturę. Oksana Zabużko operuje wymagającym stylem, który łączy fakty historyczne z głęboką analizą psychologiczną i społeczną. Lektura wymaga od odbiorcy dużego skupienia oraz gotowości na zmierzenie się z trudnymi tematami, takimi jak stalinizm czy brutalna walka o tożsamość narodową. Osoby preferujące szybką akcję i liniową narrację mogą poczuć się przytłoczone bogactwem szczegółów oraz nielinearnym prowadzeniem wątków. Jest to pozycja skierowana do świadomego czytelnika, który ceni literaturę o wysokim ciężarze gatunkowym.
Na czym polega wątek śledztwa w książce "Muzeum porzuconych sekretów"?
Wątek śledczy koncentruje się na dziennikarskim dochodzeniu Daryny Hoszczynskiej, która próbuje zrekonstruować życie Ołeny Dowhan, członkini UPA zamordowanej w 1947 roku. Poszukiwania prawdy o starej fotografii prowadzą do odkrycia kolejnych warstw ukraińskiej historii oraz niewyjaśnionej śmierci malarki Władysławy Matusewycz. Autorka mistrzowsko buduje napięcie, pokazując, jak prywatne losy bohaterek stają się częścią wielkiej, narodowej narracji. Śledztwo to nie tylko poszukiwanie sprawców, ale przede wszystkim proces przywracania pamięci o ludziach wymazanych z oficjalnych kronik. Rozwiązanie zagadki wymaga od bohaterki i czytelnika wędrówki przez skomplikowane meandry ludzkich losów i politycznych intryg.
Jakie okresy historyczne są przedstawione w tej opowieści?
Powieść obejmuje aż 60 lat historii Ukrainy, zaczynając od tragicznych wydarzeń z 1947 roku aż po czasy po Pomarańczowej Rewolucji. Czytelnik śledzi losy bohaterów w czasach stalinowskiego terroru, okresu radzieckiego oraz w realiach rodzącej się niepodległości. Tło historyczne służy tu jako fundament do zrozumienia współczesnych wyborów i postaw społeczeństwa ukraińskiego. Dzięki tak szerokiej perspektywie książka pozwala lepiej pojąć skomplikowane relacje wewnątrz regionu oraz procesy kształtowania się nowoczesnego państwa. Przedstawione wydarzenia są osadzone w konkretnych realiach, co czyni książkę cennym źródłem wiedzy o tożsamości naszych sąsiadów.
Jaka jest rola kobiet w narracji prowadzonej przez Oksanę Zabużko?
Kobiety stanowią centralny punkt tej epopei, a ich doświadczenia służą jako główna oś do opowiedzenia historii całego narodu. Autorka oddaje głos bohaterkom, które w tradycyjnej, patriarchalnej historii często pozostawały w cieniu mężczyzn lub były całkowicie pomijane. Poprzez postacie dziennikarki, malarki i partyzantki Zabużko dokonuje bezlitosnej krytyki patriarchatu i ukazuje siłę kobiecej perspektywy w walce o wolność. Jest to kluczowy element dzieła, który przywraca należne miejsce kobiecej narracji w ukraińskim dyskursie społecznym. Perspektywa ta pozwala czytelnikowi na głębszą empatię i zrozumienie osobistych kosztów wielkiej polityki.
