Mój mały zwierzaku

16/52/2026

"Mój mały zwierzaku" Marieke Lucas Rijneveld Literackie #recenzja #współpracabarterowa #współpracarecenzencka

Monolog potwora

Czasem zdarzy się natrafić na takie książki, po lekturze których brakuje słów by napisać opinię. I tak jest w przypadku książki "Mój mały zwierzaku". Jest to monolog pedofila, który z swojej perspektywy przedstawia nam historię swojej chorej fascynacji 14 - letnią dziewczynką. Nie rozumiem tych peanów na cześć tej prozy. Bo naprawdę nie ma co tu podziwiać, nawet język, te metafory z użyciem zwierzęcych części ciała, czy weterynaryjnych zabiegów, mający być zapewne poetycki, nie poprawia odbioru tej książki. Autor zalewa nas, prócz obrzydliwych, wynaturzonych fantazji prawie 50 - letniego mężczyzny, które w dalszej części książki zaczyna spełniać, także swoją znajomością popkultury. Ogrom cytatów z książek, piosenek, ba nawet z Pisma Świętego przytłacza, z czego większość jest nieprzetłumaczona.

Książka ta obrzydza, nie wiem co w głowie ma autor, że zdecydował się na opisywanie pedofila, który pożąda małej dziewczynki, kreując to uczucie na miłość, i próbując tłumaczyć bohatera strasznymi przeżyciami z dzieciństwa. Ta książka odrzuca, przytłacza, prócz pedofilii, jest także wątek małej dziewczynki, która nie radzi sobie z żałobą po śmierci brata, z odejściem matki, pogrąża się w świecie dziwnych fantazji, w którym jej rozmówcami stają się Hitler i Freud, dziewczynka pozostawiona sama sobie staje się przez to łatwą ofiarą dla potwora skrywającego się pod fartuchem weterynaryjnym.

Dla działań Kurta nie ma usprawiedliwienia, rany z przeszłości nie dają taryfy ulgowej na takie zbrodnie, zawodzi także reakcja otoczenia, zbyt późna na to co dzieje się z dziewczynką i weterynarzem, powinni reagować od razu, nim doszło do najgorszego. Bohater jest manipulatorem, tak kieruje dziewczynką,by zaspokoić swoje żądze, wręcz przedstawia jej to tak by wyglądało, że wyraziła ona na to swoją zgodę, co jeszcze bardziej odrzuca czytelnika od książki. A zachowanie bohatera pod koniec historii, gdy brutalna prawda wychodzi na jaw, to ten mimo że sam miał przebłyski, że jest potworem, który zniszczył małą dziewczynkę, to podczas rozprawy wypiera się wszystkiego, tłumacząc się niepamięcią, wzburza czytelnika jeszcze bardziej.

"Mój mały zwierzaku" to książka obrzydliwa, oblepiająca brudem, odpychająca, pozostawiająca czytelnika w stanie wzburzenia i po jej lekturze, która jest trudną przeprawą, pragniesz jak najszybciej o niej zapomnieć. Osobiście nie polecam, dla wrażliwych osób to zbyt przygniatające doświadczenie.

Za egzemplarz do recenzji dziękuję wydawnictwu Literackie.

„Lolita” Vladimira Nabokova uznawana jest za klasykę literatury, a ja jej do tej pory nie czytałam, chociaż staram się mieć jakąkolwiek opinię o najsłynniejszych książkach świata. Akurat tą powieść omijam bardzo świadomie ze względu na temat. Czytanie, ma być przyjemnością, a... chyba sami się domyślacie. Właśnie dlatego, że czytanie ma być przyjemnością, przed wielkim dylematem postawiło mnie Wydawnictwo Literackie wydając drugą powieść holenderskiego pisarza Marieke Lucasa Rijnevelda „Mój mały zwierzaku”. Jego debiut - „Niepokój przychodzi o zmierzchu” - sprawił, że trafił u mnie na listę „must read”. Podekscytowana czytałam informację o jego kolejnej książce. Aż tu nagle zrzedła mi mina. „Mój mały zwierzaku” to strumień świadomości czterdziestokilkuletniego weterynarza zakochanego w czternastolatce. Czytać czy nie czytać? Przeczytałam, bo to Rijneveld. I powiem wam, że gość „pozamiatał”.

Jak już wspominałam książka jest strumieniem myśli, co nie jest obojętne dla formy. Zderzamy się tutaj ze ścianą tekstu. Będę szczera, nie lubię takiego pisania, jednak tutaj taki kształt powieści jest jak najbardziej uzasadniony. W takich wyzwaniach wychodzi kunszt pisarza (a pewnie i tłumacza) Marieke Lucas Rijneveld postawił sobie trudne zadanie. W słowotoku narratora płynnie przechodzi pomiędzy różnymi myślami, skojarzeniami. Czasami tworzy zdania, które ciągną się stronami. Brzmi to strasznie, pewnie nieprzystępnie, ale a autor w taki sposób formułuje treść, że przepływamy przez kolejne rozdziały. Jest w nim coś hipnotyzującego, dlatego owa ściana tekstu nas nie blokuje, a przyciąga, „paradoksalnie” zaprasza do zgłębiania książki.

Jednak to co ma robić – i robi – wrażenie to treść. Wchodzimy w głowę chorego człowieka, w której roi się uczucie, którego nie powinno być, które jest nieakceptowalne społecznie, które jest wręcz odstręczające. Autor książki wspaniale gra ową obrzydliwością. Balansuje pomiędzy pięknem – bo tak swoją miłość widzi narrator, który potrafi uroczo wyrażać się o swojej wybrance i mamić czytelników romantycznymi wyznaniami – a ohydą czynu. Do tego dochodzą nieco dziwne, ale pasujące do „okoliczności przyrody” weterynaryjne porównywania – czasami czułam się, jakbym oglądała „Niesamowitego doktora Pola” w akcji – oraz szerokie nawiązania do kultury (również tej popularnej), filozofii oraz biblii.

To wszystko tworzy oszałamiający, a nawet osaczający efekt i sprawia, że powieść „Mój mały zwierzaku” jest piękna w swojej obrzydliwości. Jest też to książka trudna, aczkolwiek Marieke Lucas Rijneveld swoim wyjątkowym talentem i pisarską intuicją tworzy coś co hipnotyzuje, porywa czytelnika. Ta powieść ma w sobie gros elementów, których w literaturze nie lubię, które uważam za zbędne „gwiazdorzenie”, ale tu są na swoim miejscu i bez nich powieść nie robiłaby tak oszałamiającego wrażenia.

Nie ma autora, który tak jak Marieke Lucas Rijneveld uprawiałby literacki masochizm na tak zaawansowanym poziomie. Niepokój przychodzi o zmierzchu do tej pory wywołuje u mnie ciarki na plecach i nie jest to tylko puste zdanie. Teraz dołącza do niej Mój mały zwierzaku.

Książka obrzydliwa, odpychająca, wulgarna i pełna makabry. Taka, gdzie w trakcie czytania zdajesz sobie sprawę, że nie masz już ochoty brnąć w to dalej, ale jednak przewracasz kolejną stronę, i kolejną. Jakby nie patrzeć - lubię taką literaturę. Od czasu do czasu chcę przeczytać coś co nawet nie tyle mierzi i wywołuje dyskomfort, ale uderza jak obuchem w głowę i jest nieprawdopodobnie trudne w odbiorze.

Relacja czternastolatki i prawie pięćdziesięcioletniego weterynarza jest obrzydliwa. Sposób w jaki mężczyzna tłumaczy swoje chore pragnienia i niczym pająk wabi ofiarę wprost na kupiony na szybko dwuosobowy materac wywołuje wstrzymany oddech, szybsze bicie serca, a czasami mdłości. Dodatkowo cała historia jest obserwowana przez nas z punktu widzenia mężczyzny, a długie zdania i jednolity tekst pozbawiony dialogów sprawia wrażenie jakby strumienia jego myśli. Wyjątkowo dziwnych myśli, gdzie niewinność czternastolatki miesza się z naturalistycznymi opisami zabiegów weterynaryjnych przeprowadzanych u zwierząt. Nie wiem co do końca o niej sądzić, wzburzyła mnie i mocno zdenerwowała. Relacja bohaterów jest wyprana z jakichkolwiek pozytywnych cech, a tłumaczenia mężczyzny, jego własne problemy i traumy, które doprowadziły do punktu, w którym się znaleźli są wstrząsające. Jeśli do tak okropnych i mocnych opisów dodamy przeplecenie tekstu odnośnikami wywodzącymi się z popkultury, zwłaszcza muzyki oraz cytatami z Biblii otrzymamy bombę, którą autor zrzuci na nasze głowy i z pewnością nie wyrzucimy tej książki z umysłu już nigdy.

Sięgniecie? Jeśli czujecie się na siłach to zachęcam. To książka, o której po raz kolejny będą dyskutować, niektórych obrzydzi i odrzucą ją od siebie. Dla mnie to coś zupełnie innego niż mam okazję czytać, zmierzenie się z ciężkimi i brudnymi emocjami, co czasem jest potrzebne.

Książka stanowiąca zdecydowanie wyzwanie. Autor jest moim zdaniem dość specyficzny, język powieści trudny. Ale z pewnością warto się zagłębić, dać szansę tej historii, ja nie pożałowałam! Książka chwytająca za serce, długo jej nie zapomnę... Opowieść miała być lekturą na zimowy wieczór, jednak okazała się poruszać bardzo trudny i ważny temat, nie była łatwa w "przetrawieniu". Po przeczytaniu mogę polecić wytrwałym czytelnikom, jednak muszą liczyć się z tym, że nie będzie to łatwa przeprawa. Jestem dalej pod wrażeniem...

Przewracam ostatnią stronę i wreszcie biorę głęboki oddech. Czuję się niczym po morderczym maratonie, okupionym bólem i zupełnym wyczerpaniem. Z jednej strony cieszę się, że dobiegłam do mety, bo opadam już z sił, ale z drugiej - żałuję szczerze, że owa lekkość, pchająca mnie nieustanie do przodu – teraz gdzieś uleciała, pozostawiając po sobie uczucie bezbrzeżnej pustki.⁣

⁣

Bo… W zasadzie ,,Mój mały zwierzak’’ to był maraton właśnie – mozolny, uparty, uciemiężony pęd, niemożliwy wręcz do zatrzymania; hipnotyczny rytm, a może po prostu trans, w który wpada ciało, gdy bieży się powolnie, resztką sił, nie myśląc wówczas o niczym konkretnym, prócz odpowiedniego wybijania kroków na twardym podłożu; ta chwila, kiedy cała uwaga skupia się na istnieniu jednej części ciała, odpowiedzialnej za pracę całego organizmu.⁣

⁣

To niezwykłe doświadczenie móc obcować z tak niesamowitą, magnetyczną i doniosłą prozą. Prozą, w każdym zdaniu, w każdej frazie, idealnie punktującą istotę wszechrzeczy; uderzającą w samo sedno bytności; rozpalającą, rozbudzającą, rozkochującą. Każącą zachwycać się misternością układanych słów; powalającą swą brzydotą, posępnością, gęstniejącym mrokiem; porażającą brudnym naturalizmem, gorączkową żądzą, z wolna postępującym szaleństwem. ⁣

⁣

Nie sposób mówić o powieści Rijnevelda banalnie i nie sposób ją komukolwiek polecać. Jest na to zbyt intensywna, zbyt dosadna, zbyt wyczerpująca, zbyt duszna i osaczająca; jednak czy to źle? ⁣

⁣

⁣

⁣

⁣

⁣