Kuklany las

Las może być schronieniem, ale również pułapką. Gęste chaszcze ukryją cię przed ciekawskimi spojrzeniami, albo odetną drogę ucieczki. Do lasu zabiera nas Anna Musiałowicz w krótkiej powieści „Kuklany las”. Las przyciąga, mami i przeraża. W lesie dzieje się magia. Czy to złe czy dobre czary?

Fabuła opiera się na trzech filarach. Pierwszy z nich to pięcioletni Maciek. Tata zabiera go na męski dzień w lesie. Kiedy wracają do domu matka nie poznaje syna. Czy się rozchorował? A może coś wydarzyło się podczas wypadu z tatą?

Drugi ważny bohater ma na imię Paweł. Zrozpaczony zerwaniem z dziewczyną upaja smutki w alkoholu. Drogę do domu skraca sobie przez las. Zamroczony umysł nie potrafi jednak odszukać znajomych krzaków i zakrętów, a las nie planuje wypuścić mężczyzny.

Dwie ostatnie postacie są najbardziej tajemnicze. Upośledzona umysłów Natalka zajmuje się matką, będącą już jedna nogą w grobie. Kobiety mieszkają w rozpadającej się chacie pod lasem właściwie oderwane od życia, jakie je otacza. Jakby czas u nich zatrzymał się jakiś wiek temu.

Część recenzentów porównała „Kuklany las” do baśni braci Grimm. Ja tej baśniowości kompletnie nie czuję. Uważam, że najtrafniej określiła tę powieść Katarzyna Kmieć (znana na Instagramie jako @pani_ka_czyta): „Psychodeliczna, surrealistyczna, z gałgankowym voodoo (…)”[1]. Wkraczając do chaty zamieszkałej przez Natalię i jej matkę, czułam się, jakby przeniesiono mnie przynajmniej 100 lat w przeszłość na polską wieś. Wszystko stare, zbutwiałe i one, dwie kobiety – jedna upośledzona, druga niedołężna – próbujące przetrwać dzięki temu co las dał. Otoczone dziwą aurą, która odcina ich od świata. Naznaczone przeszłością, smutkiem, śmiercią i wzajemną miłością, która... No właśnie. Pozwólcie, że urwę myśl w tym miejscu.

Anna Musiałowicz napisała surrealistyczne cudeńko. Autorka mistrzowsko operuje snem i jawą, do tego stopnia, że czytelnik nie ma pojęcia, gdzie jest prawda, co się wydarzyło, a co było wyłącznie majakiem. Mnie oczarował również klimat książki – balansowanie między grozą, a spokojem. Podczas czytania kilkukrotnie oblewał mnie „zimny pot”, aby za kilka stron stwierdzić, że wszystko będzie dobrze. Ciężko jednoznacznie ocenić motywację sprawców opisanych wydarzeń i efektów ich działań. Bo czy bohaterowie są ofiarami? Przypisanie im tego miana byłoby przesadą. Czy las ich skrzywdził? Ta kwestia jest dyskusyjna. W przypadku jednej z postaci mamy wrażenie, że ją wyzwolił, inną się zaopiekował, ale jest wśród nich taka, która mogłaby mieć wybór, której coś zabrano i już nie będzie w stanie tego odzyskać. Las zadecydował sam, co będzie najlepsze dla jego gości. Nie pytał nikogo o zgodę.

Anna Musiałowicz jest – w moim odczuciu – jedną z ciekawszych polskich pisarek. Tworzy niewątpliwie oryginalny rodzaj literatury – coś na pograniczu literatury pięknej i horroru. Dla mnie jej prace są gwarantem wybornej uczty czytelniczej. A jakim daniem okazał się „Kuklany las”. Niepozornym surrealistycznym półmiskiem, który za gałgankową pokrywą skrywa niezwykłą, przerażającą i poruszającą opowieść.

[1] Cytat z opinii umieszczonej w: Anna Musiałowicz, „Kuklany las”, wyd. Stara Szkoła, Wołów 2021, s. 5.

„Kuklany las” to oniryczna baśń sprytnie połączona z wierzeniami ludów zachodnioafrykańskich.  Autorka hipnotyzuje czytelnika już od pierwszych stron, las przestaje być tu oazą spokoju, jawi się jako coś niepokojącego, bliżej nieokreślonego, ale mimo wszystko zachodzącego za skórę. Różnorodną plejadę bohaterów z wolna zaczynają łączyć niewidzialne nici. Każde wydarzenie ma swoje źródło w umyśle kobiety, którą od śmierci dzieli tylko krok, jednak nie odejdzie, póki nie wypełni sobie danej obietnicy. Do czego może posunąć się matka, chcąca zapewnić swojej córce szczęście? Odpowiedź znajdziecie w książce Anny Musiałowicz. Sposób użycia: najlepiej czytać w jakiś wybitnie ponury wieczór, kiedy za oknem wyje wiatr i leje.

"Kuklany las" Anna Musiałowicz

Marek po powrocie z wycieczki do lasu, zorganizowanej przez ojca, zachowuje się bardzo podejrzanie. Z kolei Paweł, znający las od podszewki, z każdej możliwej strony niespodziewanie gubi drogę. A w chatce przycupniętej pod lasem mieszka pewna kobieta...

"Kuklany las" jest historią niewielkich rozmiarów, cieniutką, idealną na chłodne zimowe wieczory. Ale jakże treściwą i emocjonującą! Autorka na mniej więcej stu stronach snuje niezwykle oniryczną, niepokojącą, a momentami przyprawiającą o dreszcz na plecach opowieść z pogranicza dwóch gatunków - grozy i baśni. Obydwie formy wydają się być od siebie odległe, jednak łączy je naprawdę wiele wspólnego i w tej oto książce to ujrzymy. Od razu mówię - nie mam tu na myśli baśni, które znamy z dzieciństwa...

Motywem przewodnim, jak wskazuje tytuł, jest las. A cóż takiego niewiarygodnego w tym lesie? Otóż wiele. Gdy tylko bohaterowie, którzy zostają nam przedstawieni na kartach powieści, zanurzają się w tych leśnych ostępach, dzieje się coś niewytłumaczalnego, coś dziwnego i irracjonalnego, kompletnie na przekór zdrowemu rozsądkowi. Czytelnikom owa atmosfera panująca w "Kuklanym lesie" udziela się cały czas, nie odpuszcza nawet na chwilę. Czujemy na sobie czyiś wzrok, słyszymy złowieszczy szum drzew i krakanie ptaków, a także kroki... Tutaj zapewne wielu z nas nasuwa się pytanie - czy straszy? Odpowiedź jest jednoznaczna, nie ma innej - historia, jaką Musiałowicz prezentuje czytelnikowi mocno niepokoi, wywołuje gęsią skórkę i dezorientację.

"Kuklany las" to jedna z książek, jakich nie da się podrobić w żaden możliwy sposób. Cechuje się ona swoimi indywidualnymi aspektami, których nie ma w sobie żadna inna pozycja. Autorce udało się wprowadzić nas w stan zagubienia, wcześniej wspomnianej dezorientacji; zastanawiamy się nieustannie, kto jest kim, jaką moc ma w sobie las zwany kuklanym i dlaczego miejscowi starają się go omijać szerokim łukiem.

Mimo to, że powieść Anny Musiałowicz urzekła mnie ogromnie to mam jedno małe "ale", a mianowicie przeszkadzał mi nadmierny chaos, który jak mniemam, w pewnym stopniu był zamierzony, jednak autorka posunęła się moim zdaniem o krok za daleko.

Podsumowując, "Kuklany las" jest jedyny w swoim specyficznym rodzaju. Ta opowieść sprawi, że poczujemy się, jakby sam las wołał do nas, przyzywał nas do siebie, a potem nie chciał wypuścić ze swoich silnych objęć. Historia klimatyczna, pokazująca, że w gatunku grozy można wytyczać nowe szlaki, a utarte schematy podporządkowywać sobie. Polecam.

⭐6/10

Za egzemplarz książki dziękuję Autorce

Lubicie horrory? Bo ja bardzo i zawsze z wielką chęcią po nie sięgam. Kilka dni temu przeczytałam powieść Musiałowicz i muszę przyznać, że jestem bardzo pozytywnie zaskoczona tym, co od niej otrzymałam. Nie znałam wcześniej jej twórczości, więc byłam bardzo ciekawa tej lektury. Moja ciekawość została zaspokojona w stu procentach. Dawno już nie czytałam tak dobrego, tak strasznego i tajemniczego horroru. Na samo wspomnienie tej historii mam ciarki. Autorka zadbała nie tylko o świetną fabułę, czy wspaniale wykreowała bohaterów, ale także wprowadziła tajemniczą, baśniową atmosferę. Jeśli chcecie się bać, to koniecznie dajcie jej szansę.

Złapałam za tę książkę zupełnie w ciemno. W ogóle nie wiedziałam co to jest. Po pierwszych trzech stronach pomyślałam, że to książka dla młodzieży. Odłożyłam ją, poszłam zaparzyć sobie kawę i z parującą filiżanką wróciłam do czytania. Kolejne strony pokazały mi, że to absolutnie nie jest książka młodzieżowa, a „Kuklany las” pochłania bez reszty. Ocknęłam się dopiero przy posłowiu. Kawa wystygła, za oknem ściemniało, lęk jednak wciąż we mnie tkwi.

Autorka stworzyła historię, która po prostu - powiem to kolokwialnie - ryje beret. Jeju, jakie to było chore! I dobre! Horror z elementami bardzo ponurej baśni to chyba najtrafniejszy opis, który mi przychodzi do głowy. Musiałowicz wciąga czytelnika w swój świat powoli, a potem nagle go w nim zamyka i nie pozwala wyjść. Takie książki chcę czytać!

Jak nie znoszę opisów, tak tutaj mnie zachwyciły. Ostatni raz z takimi spotkałam się u Kosińskiego w „Malowanym ptaku” - realistyczne, odpychające, uwierające wręcz, czasem obrzydliwe, a przy tym kompletnie pozbawione przesady. Ciarki przechodzą, kiedy się to czyta.

To było moje pierwsze spotkanie z autorką, ale na pewno nie ostatnie. „Kuklany las” będzie mocnym faworytem jeśli chodzi o moje książkowe zaskoczenie roku. Pozostaje mi tylko polecić każdemu, kto lubi się bać.