Klara i słońce

W obecnych czasach trudno jest o nawiązanie i podtrzymanie przyjaźni, szczególnie w ostatnim okresie izolacji i kontaktów zdalnych. Wymaga to czasu i zaangażowania, nie dając gwarancji powodzenia. Czy wizja Sztucznego Przyjaciela jaką roztacza w swojej najnowszej książce Kazuo Ishiguro wydaje się tak bardzo odległa? Czy gdybyśmy mogli pozyskać wiernego przyjaciela, bez żadnego wysiłku, a potem odstawić go w kąt gdy się znudzi, nie skorzystalibyśmy z takiego udogodnienia? Tylko czy na tym polega przyjaźń?

Klara czeka w witrynie sklepowej na dziecko, które wybierze ją na swoją Sztuczną Przyjaciółkę. Nie jest robotem najnowszej generacji, ale odznacza się dużą spostrzegawczością i empatią. Pewnego dnia dostrzega ją Josie, czternastoletnia, chorowita dziewczynka i zabiera ze sobą do domu.

Klara jest ciekawa świata zewnętrznego, chętnie poznaje i uczy się ludzkich emocji, przygląda się wszystkiemu co ją otacza i poddaje drobiazgowej analizie. Widzimy rzeczywistość jej oczami, jednak to co nam pokazuje dalekie jest od ideału. Począwszy od świata, w którym dzieci są „korygowane”, a status społeczny dorosłych określa przynależność do właściwego kręgu, a skończywszy na zawiłej, nieracjonalnej i często podszytej okrucieństwem naturze ludzkiej.

Czy sztuczna inteligencja, może okazać się bardziej empatyczna od człowieka? Czy człowiek kiedykolwiek byłby tak kochającym, oddanym i skłonnym do poświęceń przyjacielem, jakim okaże się Klara? Czy jednak, mimo wszystkich swoich zalet, Sztuczny Przyjaciel jest w stanie zastąpić człowieka?

To opowieść wypełniona emocjami, poruszająca kwestie etyczne i społeczne. Dotykająca problemu straty i żałoby. Zahaczająca o magię, której zdajemy się nie dostrzegać w codziennej gonitwie. A wystarczy podnieść głowę i wystawić twarz na dobroczynne działanie słońca by czerpać z jego środków odżywczych.

Piękna opowieść. Warto przeczytać ją z uwagą i zastanowić się choć chwilę nad poruszanymi w niej kwestiami.

Czy można nauczyć się kochać?

“Klara i słońce” to historia, w której łatwo się zaczytać. Z jednej strony książka porusza kwestie cenione i lubiane przez czytelników, z drugiej natomiast robi to w całkiem inny sposób, wprowadzając powiew świeżości i nowe spojrzenie. Spędziłam z tą powieścią zaledwie kilka godzin, ale mocno podziałała ona na moja wyobraźnię i bardzo mnie zauroczyła.

Historia zaoferowana nam przez Ishiguro opowiada o sztucznej inteligencji. Co ciekawe jednak, Klara wydaje się mieć więcej ludzkich uczuć, niż niejeden z nas. Autor bardzo realnie i przejmująco przedstawił swoją wizję świata, człowieka i maszyny na kartkach książki. I choć ten świat dość znacząco różnił się od naszego, to taka kreacja rzeczywistości przypadła mi do gustu. Już wcześniej przekonałam się, że autor dobrze radzi sobie z alternatywnymi światami. Tym razem również nie zawiódł mojego zaufania i pokładanych w nim nadziei.

Klara okazała się niesamowita. Polubiłam ją o wiele bardziej, niż ludzkie bohaterki, z którymi mam przecież do czynienia o wiele częściej. Sztuczna przyjaciółka, nauczona tego, by szanować dziecko, którym przyjdzie jej się zaopiekować. Bystra, spostrzegawcza i nieco naiwna, ale przy tym szalenie urzekająca. Autor fantastycznie poradził sobie ze zbudowaniem tej postaci, nadając jej wspaniałe i przekonujące cechy i pozwalając, by wiele razy nas zaskoczyła.

„Klara i słońce” to opowieść, która rozwija się w interesujący sposób. Wybór takiego tematu z pewnością dał pisarzowi duże możliwości i przyjemnie jest mi oznajmić, że wykorzystał jego potencjał. Akcja powieści dała mi do myślenia, a rozwój wydarzeń sprawił, że szybko i mocno zaangażowałam się w lekturę. Zupełnie nie spodziewałam się nie tylko tego, którą ścieżką podąży autor, ale także, jak zakończy swa historię.

Ale ta powieść to przede wszystkim historia o uczuciach. Głęboka, intensywna, poruszająca. Bo kochać można na wiele sposobów i na wiele sposobów można to okazać. I nie trzeba wcale być do tego człowiekiem. „Klara i słońce” jest w mojej ocenie przede wszystkim książką o miłości. Takiej, która potrafi przenosić góry i zaklinać słońce.

Nowa powieść Ishiguro to mądra historia z istotnym przesłaniem. Ważna treść schowana pod niepozorną okładką.

W swojej najnowszej powieści laureat literackiej Nagrody Nobla Kazuo Ishiguro bierze na tapet aktualny dziś temat sztucznej inteligencji. Autor nie straszy nas buntem maszyn, nie pisze o zagrożeniach jakie AI mogą stanowić dla ludzkości. Maszyny przedstawione w "Klarze i słońcu" robią dokładnie to czego od nich wymagamy, akceptując ciężar każdego, nawet niewygodnego działania. Ta wizja choć niepokojąca, ma w sobie coś pocieszającego i optymistycznego.

Kazuo Ishiguro przedstawia świat w którym automatyzacja zastąpiła pracowników, zanieczyszczenia przesłoniły błękit nieba, a rodzice podejmują ryzyko, by ich dzieci mogły stać się genetycznie doskonałe i tym samym miały większe szanse by osiągnąć w przyszłości sukces. Narratorem powieści jest Klara, Sztuczna Przyjaciółka (SP), która trafia do domu czternastoletniej Josie, cierpiącej na tajemniczą chorobę. Klara ma za zadanie chronić i opiekować się dziewczynką, czemu poświęca się z wielkim zaangażowaniem. Androidka postrzega rzeczywistość inaczej niż ludzie. Widzi otoczenie jako serię kwadratów, pudełek, tak że jej perspektywa jest wypaczona, nie rozumie też wielu rzeczy, ale jest nadziei i przekonania, że wszystko się ułoży. Przy swojej naiwności jest jednak bardzo spostrzegawcza i wyjątkowo inteligentna. Dostrzega rzeczy, których zwykły śmiertelnik nie jest w stanie zobaczyć, dzięki temu obserwując świat jej oczami, możemy bliżej przyjrzeć się ludzkim emocjom.

Pisarz w "Klarze i słońcu" poddaje analizie relacje rodzic- dziecko. Zastanawia po co mamy dzieci? Czy dzieci są celem samym w sobie, czy narzędziem do realizacji jakiegoś celu? Czy mamy prawo oczekiwać od naszych dzieci, że będą się nami opiekować na starość? W powieści Ishiguro rodzice są przekonani, że są kochający i oddani, ale zamiast tego stają się potworami. Dzieci są im wdzięczne i wybaczają, nawet jeśli wiedzą, że są zdane tylko na siebie.

Tematem przewodnim powieści jest jednak przede wszystkim miłość. Nadopiekuńcza, niespokojna, często samolubna i miłość otwarta, pełna życzliwości, odkupieńcza. Android jest bardziej ludzki, niż większość ludzi, można powiedzieć, że odznacza się nadludzkim człowieczeństwem. Wyposażając Klarę w umiejętność podejmowania trudnych moralnie decyzji, autor stawia przed nami ważne pytanie, co tak naprawdę świadczy o naszym człowieczeństwie? Czy już rodzimy się wyposażeni w nasze ludzkie przymioty czy może można nauczyć się być człowiekiem, odczuwać emocje?

"Klara i słońce" Kazuo Ishiguro jest opowieścią o kruchości naszego człowieczeństwa, o tym co znaczy być człowiekiem i nie-człowiekiem, o sile naszych uczuć i nadziei. I mimo że na co dzień się nad tym nie zastanawiamy, powinniśmy docenić to że mamy dla kogo żyć, że możemy kochać, tęsknić, zachwycać się światem. Możemy budować roboty, które będą nas zastępować w pracy, pomagać nam, przypominać nas samych, jednak nic nie jest w stanie zastąpić prawdziwych międzyludzkich relacji.

Jak wyrazić swoje odczucia i emocje o powieści wielowarstwowej, posiadającej mnóstwo znaczeń? Odpowiedź jest prosta - jedna recenzja to za mało!

I zapewne każdy z czytelników zinterpretuje ją na swój sposób. Gdybyśmy mieli odszukać wspólny mianownik na pewno będzie nim kwestia rozwoju technologii i konsekwencji z tym związanych

Tytułowa Klara to sztuczna przyjaciółka, stąd też skrót SP przewijający się na kartach powieści. Być może nie należy ona do najnowszej generacji, jednak może się poszczycić dobrą pamięcią, niezwykłą spostrzegawczością i empatią. Obserwując świat zza szklanej witryny czeka na dziecko, dla którego stanie się codzienną towarzyszką życia. Kazuo Ishiguro powoli i bez pośpiechu wprowadza nas w świat sklepowego wnętrza i zapoznaje z osobą Klary podkreślając jednocześnie jej niezwykłe umiejętności. Tak, to właśnie robot jest w tej książce jednocześnie i narratorem i główną bohaterką. Autor chciał w ten sposób podkreślić jego rolę i celowo postawił go na równi z człowiekiem. W nowym domu Klara nie będzie miała łatwej roli, dostanie pod opieką chorą, kapryśną dziewczynkę. Jak sobie poradzi w nowej roli? Wzorowo! Ale nie zdradzając więcej szczegółów odsyłam w tym miejscu do książki.

Jak sam tytuł wskazuje oprócz Klary mamy też słońce, które pełni w książce funkcję nadrzędną - daje życiodajne siły, a jego moc potrafi uzdrawiać. Gdy niebo zasnuwa się chmurami dzieją się złe rzeczy... Klara jako robot zasilana jest na baterie słoneczne i czerpie ze słońca energię, ale wykorzysta go również do innych celów. Nasuwa się tu wiele tematów, nad którymi można się pochylić - rola robotów w życiu ludzi, samotność i problemy nauczania zdalnego, zanieczyszczenie środowiska, trudne relacje rodzinne. Autor zmieścił te i wiele innych jeszcze problemów w jednej, prostej opowieści, zrobił to w wysublimowany sposób i jednocześnie nie przytłoczył nas ich nadmiarem.

Ta prosta i mało skomplikowana fabuła posiada - jak już na wstępie wspomniałam mnóstwo znaczeń. Kazuo spogląda w przyszłość, odchodzi od tradycjonalizmu tworząc prozę, która nie wpisuje się sztywno w ramy jednego gatunku literackiego. Klara i słońce to połączenie powieści futurystycznej z klasyką. To proza oszczędna w słowach, minimalistyczna zarazem i taka, która ma w sobie moc rażenia. Czy sztuczna inteligencja będzie w stanie zastąpić nam człowieka, członka rodziny? Czym jest człowieczeństwo? Co stanowi o wyjątkowości naszego gatunku? Dlatego jeśli lubicie przeżywać czytany tekst i zadawać przy ty mnóstwo pytań nie wahajcie się sięgnąć po Klarę.

GHOST IN THE SHELL

Kazuo Ishiguro, po sześciu latach od wydania poprzedniej książki i cztery lata po tym, jak zdobył literacką nagrodę Nobla, ten brytyjski pisarz japońskiego pochodzenia, serwuje nam swoje najnowsze dzieło. A my, ledwie dwa tygodnie po jego światowej premierze, możemy się nim cieszyć po polsku. I „cieszyć się” to jak najlepsze określenie, bo „Klara i słońce” to kawał świetnej literatury, niby fantastycznej, ale tak bliskiej człowiekowi i życiu, że usatysfakcjonuje każdego kto ceni dobre, ambitne i poruszające książki.

Klara to humanoidalna maszyna, Sztuczna Przyjaciółka, która ma zdolności poznawcze i empatyczne. Tkwiąc na wystawie skalpu, ma nadzieję, że chociaż nie należy do najnowszej generacji, ktoś w końcu ją kupi. I tak się rzeczywiście w końcu dzieje, ale Klara nie ma jeszcze pojęcia, co ją czeka jako towarzyszkę czternastoletniej Josie. Poza tym sam świat, jak i zaskakujący go ludzie mogą okazać się sporym rozczarowaniem…

Nie czytałem żadnego z poprzednich dzieł Kazuo Ishiguro – zdarza się, wszystkiego przeczytać się niestety nie da – nie mam więc porównania, ale „Klara i słońce” to dzieło, które dobrze, że poznałem. Dzieło naprawdę znakomite, zachęcające do poznania reszty twórczości autora i sprawiające, że człowiek żałuje iż poznał jego prozę dopiero teraz. I nie ważne, że Ishiguro wziął się tutaj za temat, który jest przecież ograny i wyświechtany, zrobił to w naprawdę wyśmienity sposób. A przecież tego typu dzieł było już wiele – od komiksów, zarówno tych stricte rozrywkowych („Chobits”), jak i mocno filozoficznych „(Ghost in the Shell”) zaczynając, na ambitnych powieściach (znakomite „Maszyny takie jak ja”) skończywszy.

To, co jest największą siłą „Klary i słońca” to połączenie ludzkiego wymiaru opowieści z niemalże poetycką nutą. Jest tu nuta filozofii, nuta zadumy nad światem i kierunkiem w jaki zmierza, jest też pewna nieodzowna w przypadku każdej fantastyki porcja czegoś niezwykłego, ale wszystko to jest ludzkie, bliskie nam. Przekonujące, bo chociaż obserwujemy czasy, które mogą nas czekać, zostały one ukazane w sposób, który przekonuje. Nie tylko prawdopodobieństwem tego, że rzeczywiście tak może być, ale i zaoferowaniem nam wizji, która przemawia do nas, jakby to była rzeczywistość. Nie brak przy tym wzruszeń, rozważań nad dotyczącymi nas wszystkich tematami i swoistego uroku, podszytego smutkiem.

Jeśli chodzi o styl, „Klara i słońce” to bardzo dobrze napisana powieść. Pióro Ishigury nie jest ciężkie i odrzucające. To, nawet można by tak rzec, literacko prosta historia, pełna dialogów sprawiających, że książkę pochłania się tym szybciej, a jednak mamy tu też pewne piękno, znakomite operowanie słowami i znakomity klimat. Wszystko to składa się na naprawdę świetną książkę, którą polecam gorąco każdemu, kto ceni ambitniejszą literaturę. Czy kochacie dobrą fantastykę z przesłaniem, czy mocne dramaty z wyższej półki, koniecznie „Klarę i słońce” powinien poznać. Bo to naprawdę dobra i skłaniająca do zadumy powieść.