Jaskółczym szlakiem

Od dłuższego czasu poznaję twórczość Marii Rodziewiczówny. Miło jest wiedzieć, że i na polskim podwórku literackim była kobieta, która pisała powieści obyczajowe. A w tej chwili są już zaliczane do klasyki.

„Jaskółczym szlakiem” jest powieścią z motywem wędrówki. Wędrówki do ojczyzny w sensie fizycznym, ale i emocjonalnym. Kostuś wraz z rodziną mieszka na plantacji w Algierii. Po kolejnym jego wyskoku ojciec postanawia, że pojedzie do Polski znaleźć żonę. Wyrusza z nim ciotka, panna Felicja, która chce odwiedzić dawno niewidziane ziemie. Przemawia przez nią nostalgia i tęsknota za ojczyzną. Kostuś natomiast nie jest tym wyjazdem zachwycony. Jednak nieoczekiwanie w pociągu spotyka młodą kobietę z dzieckiem i się w niej zakochuje.

Nie myślcie tylko, że Kostuś i Helena są od razy swatani i po sprawie. Na miejscu jest wiele innych kandydatek do wyboru. A poszukiwania tej jedynej są wymówką autorki, żeby pokazać w jakim stanie jest polska szlachta. Oczami Kostusia ukazuje lenistwo, zblazowanie i znudzenie życiem młodego pokolenia. Chłopak nie może się nadziwić jak to wszystko funkcjonuje.

Mam wrażenie, że książka była nawoływaniem do zmiany. Do wzięcia odpowiedzialności za własne majątki, do moralności i pracowitości. Mi jednak pomimo tego, że książka ma 240 stron, to trochę się dłużyła. Akcja była zbyt rozwleczona. Dopiero końcówka nabrała tempa.

Dla fanów Rodziewiczówny książka do przeczytania. Dla reszty? Są inne, od których możecie zacząć, żeby zachwycić się autorką.

Autorka z ogromną wrażliwością i znawstwem oddaje atmosferę końca XIX wieku. Po raz kolejny pisarka udowodnila, iż jest w tym mistrzynią. Ta atmosfera ukazana jest zarówno w warstwie społecznej, jak i kulturowej. Pisarka pokazuje polskie dworki, folwarki, zapomniane tradycje, dumę, ale też niemoc i stagnację, w jakiej ugrzęzła część szlachty. Szczególnie poruszające są opisy wsi, ukazanej nie tylko jako tło wydarzeń, ale jako żywy organizm – z własnym rytmem, logiką i emocjami.

Miłosne perypetie głównego bohatera są tylko jedną z wielu warstw powieści. Rodziewiczówna z wyczuciem psychologicznym kreśli portrety kobiet. Kobiety w tej ksiące są wyjątkowe - silne, świadome, niezależne, choć często ograniczane przez konwenanse epoki. Miłość w Jaskółczym szlakiem nie jest przerysowana ani melodramatyczna. To uczucie dojrzewające, oparte na wzajemnym szacunku, fascynacji i wspólnym poczuciu odpowiedzialności za kraj i rodzinne dziedzictwo. Wiem, że dla wielu nie jest to ważne, szczególnie w obecnych czasach, ale mnie takie ukazanie wartości po prostu zachwyciło.

Dużym atutem powieści jest także język. Jak zwykle u Rodziewiczówny jest on piękny, staranny, a przy tym zaskakująco żywy. W tej książce czuć autentyczne przywiązanie do ziemi, tradycji, kultury i do człowieka wszystkiego, co jego dotyczy.

Jaskółczym szlakiem to powieść, która porusza nie tylko ze względu na tematykę patriotyzmu czy tęsknoty za ojczyzną. To opowieść o tożsamości, na równi narodowej, jak i osobistej. To także opowieść o wyborach, jakie musimy podejmować między wygodą, a lojalnością wobec korzeni.

Dla współczesnego czytelnika książka ta może być również interesującym dokumentem epoki. Nie jako suchy przekaz historyczny, lecz jako emocjonalna podróż do świata, który mimo że miniony, niesie uniwersalne wartości: poszukiwanie sensu życia, miłości, wspólnoty i domu.

Jaskółczym szlakiem Marii Rodziewiczówny to arcydzieło literatury kresowej i wiejskiej, które zdecydowanie zasługuje na ponowne odkrycie, szczególnie w kontekscie tego, co się dzieje wokół nas. To książka piękna nie tylko językowo, ale i duchowo. Bogata w treść, emocjonalna, a jednocześnie pozbawiona patosu. Oferuje czytelnikowi coś więcej niż tylko historię – daje chwilę refleksji nad tym, czym jest prawdziwa ojczyzna, kim jesteśmy, gdy odcinamy się od swoich korzeni. Polecam.