James

"James" Percivala Everetta to bardzo wciągająca opowieść o czasach niewolnictwa czyli fragment niechlubnej historii Ameryki przed wojną secesyjną zwaną Północ-Południe.

Auto nawiązuje do znanej powieści Marka Twaina, chociaż nie jest jej dokładnym odzwierciedleniem. „Przygody Hucka Finna” i "Przygody Tomka Sawyera" czytałam wielokrotnie a nawet niejako "zaraziłam" miłością do książek Marka Twaina swoje dzieci. Teraz z ogromną przyjemnością po raz kolejny wirtualnie wędrowałam z bohaterami szlakiem Missisipi...

Jim ma żonę Sadie i córkę Lizzie, pewnie byłby szczęśliwym, gdyby nie byli niewolnikami... Chociaż Jim jest ceniony przez swoich właścicieli, to jednak nie może czuć się bezpiecznie, musi być czujny, żeby przetrwać wraz z rodziną w niewoli. Jim potrafi czytać i pisać, choć nie przyznaje się do tego, bo nie wie jak zareagowaliby jego państwo na taką niespodziewaną informację. Ponadto Jim potrafi poprawnie się wysławiać, lecz specjalnie udaje głupszego niż jest, bo tak jest po prostu bezpieczniej.

"Widziałem przed sobą książki. Czytałem je potajemnie, ale tym razem, w malignie, mogłem czytać bez obawy, że ktoś mnie nakryje. Za każdym razem, gdy się tam zakradałem, zastanawiałem się, co biali zrobiliby z niewolnikiem, który nauczył się czytać."

Gdy Jim przypadkiem dowiaduje się, że ma być sprzedany, postanawia uciec. Nie chce stracić kontaktu z rodziną, ale wie, że jeżeli zostanie sprzedany, to być może nigdy nie spotka już żony i córki. Ucieczka daje pewną nadzieję na wyzwolenie w przyszłości również swoich bliskich. Zawsze to lepszy wybór. Czy jednak na pewno?

Swoim zamiarem nie dzieli się z nikim, nawet z żoną. Nie wie kiedy będzie sprzedany, więc chce od razu dostać się na pobliską Wyspę Jacksona, by tam opracować sensowniejszy plan. Chociaż próba ucieczki za dnia wydawała mu się głupotą, lecz nie zamierzał czekać ani chwili, żeby go nikt nie zaskoczył. Spokojnie i powolnym krokiem oddalił się z terenu swoich właścicieli. Nie mógł biec, bo niewolnikowi nie wolno było biegać, no chyba że akurat by uciekał.

Los jak zwykle bywa pokrętny i nieprzewidywalny, w czasie swojej ucieczki Jim spotyka białego chłopca, który również ucieka, ale od swojego ojca. Huck zna Jima i chce razem z nim uciec jak najdalej od przemocy, której doświadcza od swojego taty. Jim nie chce zabierać ze sobą chłopca, w dodatku białego, ale w tej chwili nie ma wyboru. Gdy szukający obu zbiegów niemal docierają do Wyspy, uciekinierzy zmuszeni są wyruszyć zdradliwą rzeką Missisipi i poszukać bezpiecznego azylu.

"Missisipi płynie szybciej, niż się wydaje. Z tego powodu budzi strach. Człowiek kręci się po rozgałęzieniach i rozlewiskach i zaczyna myśleć, że jest łagodna, a potem zapuszcza się w jej głąb i to już zupełnie inna historia."

W czasie tej ucieczki nie tylko przeżywają rozmaite przygody, ale poznają też wielu ludzi. I czarnych i białych. I dobrych i złych. I takich, co chcą im pomóc, ale też takich, którzy chcieliby ich wykorzystać. Podczas tej niezwykłej podróży obaj uciekinierzy poznają się wzajemnie i coraz bardziej się zbliżają do siebie.

Chociaż książkę czyta się jak przygodową opowieść, to jednak zmusza ona do refleksji i daje wiele do myślenia. Życie w tamtym czasie z pewnością nie było łatwe dla osób tak zwanych "kolorowych", chociaż i obecnie też nie jest zbyt różowo. Niewolnictwo jest okrutne i trudno zrozumieć to, jak człowiek może być tak nieludzki dla innego człowieka.

Przecież wszyscy jesteśmy równi, a przynajmniej tak być powinno i to bez względu na kolor skóry, język czy obyczaje

Polecam tę książkę, bo warto przemyśleć niektóre postępowania, nieważne czy swoje, czy bliskich.

Książkę przeczytałam w ramach Akcji Recenzenckiej serwisu Lubimy Czytać pl. i Wydawnictwa „Marginesy”

„James” Percivala Everetta to literacki majstersztyk, który odważnie i inteligentnie przepisuje amerykański kanon. Autor sięga po znaną wszystkim opowieść o Hucku Finnie i przekształca ją w coś zupełnie nowego – dramatyczną, pełną humoru i ironii powieść drogi, której sercem i głosem jest Jim, zniewolony bohater zepchnięty na margines w oryginale Marka Twaina.

Tym razem to nie Huck, lecz James – bo tak właśnie autor nadaje imię swojemu bohaterowi – prowadzi narrację. I robi to z siłą, jakiej dawno nie widziano w amerykańskiej prozie. Everett daje Jamesowi głos nie tylko dosłownie, lecz i symbolicznie: pozwala mu przemówić jako człowiek, myśliciel, ojciec, marzyciel, strateg i filozof. To głęboko humanistyczna opowieść o pragnieniu wolności – nie tylko fizycznej, ale i duchowej, emocjonalnej, egzystencjalnej.

Akcja toczy się w scenerii znanej z „Przygód Hucka Finna” – Missisipi, przededniu wojny secesyjnej – ale tym razem narrator widzi świat z innej perspektywy. Everett nie tylko oddaje Jamesowi głos, ale także pozwala mu rozwinąć skrzydła intelektualne. Ten nowy Jim jest oczytany, błyskotliwy, często filozoficzny w swoich rozważaniach, ale też bardzo przyziemny, gdy stawką jest przetrwanie lub ochrona najbliższych.

Jednym z największych atutów książki jest jej język – żywy, pełen ironii i celnych spostrzeżeń. Przekład Kai Gucio to prawdziwa perełka: niełatwo oddać wielowarstwowość i niuanse stylu Everetta, a jednak udało się to z brawurą. „James” to książka, która nie boi się być zabawna nawet wtedy, gdy mówi o rzeczach najboleśniejszych – niewoli, uprzedzeniach, przemocy, ale i nadziei.

Relacja między Jamesem a Huckiem została przedstawiona na nowo, w sposób bardziej złożony i realistyczny. Everett nie romantyzuje ich przyjaźni, lecz pokazuje napięcia wynikające z różnic rasowych, społecznych i światopoglądowych. To nie sentymentalna opowieść o bratniej duszy, lecz trudna, dojrzewająca relacja oparta na nieufności, ale i wspólnym doświadczeniu podróży.

„James” to również książka o oporze. James nie tylko ucieka przed losem niewolnika – on aktywnie stawia opór światu, który próbuje go zdefiniować. Podejmuje próbę zdefiniowania siebie na nowo, jako człowieka wolnego i odpowiedzialnego, nie jako narzędzia w cudzych rękach.

Nie bez powodu powieść została uhonorowana National Book Award i znalazła się na krótkich listach najważniejszych nagród literackich. To literatura najwyższej próby: emocjonalna, mądra, przewrotna i boleśnie aktualna. Dla czytelnika „James” to nie tylko nowa wersja klasycznej historii, ale także wezwanie do refleksji nad współczesnością, w której wciąż musimy walczyć o godność, równość i sprawiedliwość.

To książka, którą czyta się jednym tchem, ale która zostaje w sercu na długo.