Na brzegu rzeki. Halszka. Tom 1

113/52/2025

"Halszka. Na brzegu rzeki" Aldona Żółtowska AxisMundi #recenzja #debiut #halszka

Splątane nici życia

"Halszka. Na brzegu rzeki" to debiut literacki pani Aldony. Muszę przyznać, że czytało się tę książkę bardzo dobrze, sprawnie, losy Chaji i Edwarda opisane w pierwszej części książki przyciągają uwagę czytelniczki, przez wzgląd na opowiadaną historię miłosną, będącą tak naprawdę zrządzeniem losu, jedno spotkanie, jedna noc i dziecko pod sercem, dla którego Chaja jest gotowa się upokorzyć i zwrócić o pomoc do bogatego przemysłowca, historię miłosną będącą mezaliansem, ale która chwyta za serce. Następnie akcja przeskakuje i dzieje się w powojennej Polsce, w 1949 roku i dotyczy syna Chaji i Edwarda, Maksymiliana. Zostaje on nauczycielem w Wiktorowie, gdzie poznaje losy wielu osób, jak kobiety u której wynajmuje pokój, Olgi Karasiowej, Ireny Werchlewskiej, która opowiada o losach Halszki, a przede wszystkim najbardziej intryguje go właśnie historia dziewczyny, Halszki, która prawdopodobnie popełniła samobójstwo rzucając się do rzeki, choć ciała nie odnaleziono, a nad brzegiem znaleziono tylko rzeczy osobiste dziewczyny. Maksymilian odczuwa dziwną więź z Halszką, widzi w jej losach podobieństwo do losów swojej ciotki Alicji, która także targnęła się na swoje życie. Postanawia poznać losy Halszki i zaczyna swoje śledztwo, którego kontynuację poznamy w tomie drugim.

Powieść ta jest zaledwie wprowadzeniem, pierwszym tomem, więc mam nadzieję, że drugi przyniesie rozwiązanie zagadki losów tajemniczej Halszki, a także Maksymiliana. Jak wspominałam na początku, książkę czyta się dobrze, choć przyznam, że byłam trochę zaskoczona tym przeskokiem między pierwszą a drugą częścią, i zawiedziona trochę porzuceniem wątku Chaji i Edwarda na rzecz Maksymiliana i tytułowej Halszki, być może drugi tom nada całej fabule więcej sensu i stanie się ona bardziej czytelna dla czytelników.

"Halszka. Na brzegu rzeki" nawiązuje w swej fabule do trudnej historii naszego kraju, czasu przedwojennego jak i wojennego, a także czasów Polski ludowej. Opisuje trud życia zwykłych ludzi z różnych klas społecznych, miłość, która staje się początkiem społecznych mezaliansów, konfliktu z rodziną, jak w przypadku matki Chaji, czy jej samej. Pokazuje trudne życie Polaków w komunistycznej rzeczywistości. Troskę o każdy kolejny dzień w nowej rzeczywistości, która nie dla wszystkich okazywała się tak idealna, jak to próbowała przedstawiać komunistyczna władza. Porusza wiele emocjalnych tematów jak miłość porzucona dla lepszego statusu społecznego, porzucona dla bardziej reprezentatywnej kandydatki na żonę, samobójstwo, odcięcie się rodziny od córki przez wzgląd na jej miłość do goja, knucie za plecami członka rodziny w celu pozbycia się go z domu i udziału we wspólnym majątku, trudne relacje międzyludzkie, jak i trudy dnia codziennego w szarej komunistycznej rzeczywistości.

Bardzo chętnie przeczytam drugi tom, który czeka już na mnie na półce, a tymczasem zachęcam Was do sięgnięcia po debiut pani Aldony, jeśli lubicie połączenie historii z wątkami romantycznymi, a także rozwiązywać tajemnice, to bedzie to lektura w sam raz dla Was.

Książka przeczytana dzięki Legimi i Bibiloteka Publiczna im. Marii Konopnickiej w Suwałkach.

Kiedy sięgam po debiut literacki, towarzyszy mi ciekawość, ale i ostrożność, bo nigdy nie wiem, czy historia mnie porwie, czy pozostawi obojętną. Debiutancka powieść Aldony Żółtowskiej "Halszka. Na brzegu rzeki" okazała się miłym zaskoczeniem. Autorka od pierwszych stron udowadnia, że potrafi pisać pięknym, płynnym językiem, który sprawia, że lektura staje się przyjemnością. Choć nie wszystkie elementy fabuły mnie przekonały, całość zrobiła na mnie dobre wrażenie i pokazała, że przed nami pisarka z dużym potencjałem. To opowieść o losach, emocjach i dramatach ludzi, a jej konstrukcja daje nadzieję, że w kolejnych tomach autorka jeszcze pełniej rozwinie swój talent.

"Halszka. Na brzegu rzeki" byłaby świetną powieścią, zasługującą u mnie na najwyższe noty, gdyby nie mało realistyczny początek o ubogiej dziewczynie, której życie odmieniło się przez jedną noc z bogatym fabrykantem. Moim zdaniem całość wypadłaby lepiej, gdyby historia rodziców Maksymiliana została opowiedziana jego głosem, tak jak wspomnienia z czasów wojny i tuż po niej. Byłoby to wiarygodniejsze, a tak przez cały czas uwierała mnie bajkowość pierwszej części. Do końca nie zrozumiałam też, skąd połączenie obu wątków, bo za słabo się ze sobą łączyły. Choć przyznam, że historia Maksymiliana i jego śledztwa znacznie bardziej mnie wciągnęła niż losy Chai i Edwarda. Odniosłam wrażenie, że powieść miała opowiadać zupełnie inną historię, a później Aldona Żółtowska zmieniła jej bieg, stąd nagły przeskok w czasie i skupienie na Maksymilianie.

Dalsze części zostały połączone z pierwszą poprzez postać syna Czai i Edwarda, jednak przez cały czas towarzyszyło mi poczucie dysonansu. Mimo to książkę czyta się wyjątkowo przyjemnie i szybko, czemu sprzyja przyjazna czcionka, lekki styl narracji oraz fakt, że nie jest zbyt obszerna.

Moje zastrzeżenia nie sprawiły jednak, że straciłam ochotę na poznanie dalszych losów Maksymiliana i wyników jego śledztwa dotyczącego tragicznej historii Halszki, którą nieoczekiwanie próbuje rozwikłać. Wręcz przeciwnie, bardzo chcę o tym przeczytać, bo sądzę, że autorka ma jeszcze wiele do opowiedzenia.

Autorka zabiera nas do Łodzi lat 20. XX wieku, ukazując miasto tętniące życiem, ale też pełne niesamowitych kontrastów społecznych. To właśnie na tym tle rozwija się historia Chai Madejskiej, ubogiej dziewczyny żydowskiego pochodzenia. Jej los zostaje odmieniony przez pozornie przypadkowe spotkanie z tajemniczym mężczyzną. Nikt nie podejrzewa, że ów nieznajomy to zamożny fabrykant. Sama Chaja dowiaduje się o tym dopiero w momencie, gdy prosi go o pomoc dla swojego dziecka.

To, co uderza od pierwszych stron, to umiejętność Żółtowskiej do budowania napięcia i głębi emocjonalnej bez zbędnego patosu. Mezalians, tajemnice rodzinne, trudne wybory życiowe — wszystkie te elementy są obecne, ale przedstawione z wyczuciem. Historia Chai nie jest bajką o Kopciuszku, lecz opowieścią o kobiecie z krwi i kości — odważnej, kruchej, zdeterminowanej.Autorka pisze barwnie, ale lekko, z ogromnym wyczuciem językowym. Na uwagę zasługuje przedstawienie kultury żydowskiej. Zdecydowanie warte lektury. Żółtowska doskonale oddaje atmosferę wielokulturowej Łodzi, miasta, gdzie Polacy, Żydzi, Niemcy i Rosjanie żyją obok siebie, często w napięciu, ale też we wzajemnych relacjach, które bywają zaskakująco ciepłe i ludzkie. Ta mozaika języków, religii, obyczajów i interesów jest przedstawiona nie tylko z historyczną wiernością, ale też z dużym wyczuciem i szacunkiem. Moja Łódź w powieści żyje. Bez ustanku słychać gwar ulicy Piotrkowskiej, czuć zapach świezych dań, można być świadkiem zmian w fabrykach, nieomal zobaczyć dzieci bawiące się na podwórkach i kobiety niosące kosze z zakupami. Ta autentyczność buduje klimat książki i pozwala czytelnikowi niemal namacalnie poczuć, jak wyglądało codzienne życie w przedwojennej Łodzi.

Łódź w tej książce jest miejscem, które daje nadzieję i jednocześnie odbiera złudzenia. Z jednej strony pozwala marzyć — o pracy, lepszym życiu, awansie społecznym. Z drugiej — bezlitośnie obnaża nierówności społeczne i wystawia bohaterów na próbę. Łódź Żółtowskiej ubarwia, upieksza i tak świetną powieść. Zachęcam do lektury.

Halszka. Na brzegu rzeki to powieść, która chwyta za serce i długo nie pozwala o sobie zapomnieć. To nie tylko poruszająca historia kobiety, która musiała stawić czoła uprzedzeniom i trudnym wyborom, ale też opowieść o rodzinie, miłości, stracie i sile pamięci.

Aldona Żółtowska stworzyła książkę mądrą, nastrojową, pełną czułości i życiowej prawdy. Polecam.

Historia nie zna litości. Przewraca kartki ludzkich losów jak wiatr jesienne liście – bez uprzedzenia, bez wyjaśnienia. Jednych unosi ku słońcu, innych strąca w cień zapomnienia. A jednak to właśnie te zapomniane, niedopowiedziane historie mają w sobie najwięcej prawdy – o miłości, honorze, lęku, zdradzie i nadziei. W pierwszym tomie powieści „Halszka. Na brzegu rzeki”, Aldona Żółtowska podejmuje trud przywrócenia głosu tym, których życie przeszło bokiem wobec wielkich narracji – cicho, ale znacząco. To opowieść o rodzinnych tajemnicach, dramatycznych wyborach i o tym, jak przeszłość – nawet zapomniana – potrafi odnaleźć drogę do teraźniejszości.

Powieść rozpięta jest na dwóch planach czasowych. Pierwszy – przedwojenny – przedstawia losy Chaji Madejskiej, ubogiej dziewczyny z łódzkiego robotniczego środowiska. Chaja, od wczesnych lat jest doświadczona biedą i społecznym wykluczeniem. Jej matka wyszła za mąż za goja, co skutkowało tym, iż wyrzekła jej się rodzina. Mąż okazał się być łobuzem i złodziejem, który ostatecznie porzucił rodzinę. Matka Chai robiła wszystko, by zapewnić im byt, a dziewczynka dzielnie pomagała jej w pracy. Jednak złamana życiem kobieta szybko zmarła na gruźlicę pozostawiając dziewczynę samą. W tym czasie, kiedy oszalała z bólu dziewczyna zastanawia się, co dalej, jej ścieżki krzyżują się z Edwardem Reczyńskim, bogatym przemysłowcem. Noc zapomnienia okazuje się jednak być brzemienna w skutkach - Chaja zachodzi w ciążę. Świadoma tego, jak ciężko jest kobiecie z jej klasy samotnie wychować dziecko, decyduje się odszukać mężczyznę i powiadomić go o błogosławionym stanie. Teoretycznie świat dzieli ich murem – nie tylko majątkowym, ale także klasowym i mentalnym. A jednak Edward, w obliczu własnych problemów i bólu, po samobójczej śmierci siostry, decyduje się na posunięcie, które skazuje go nie tylko na plotki, ale i na ośmieszenie w bogatych kręgach. Nie trlko nie przepędza dziewczyny, ale nawet przyjmuje Chaję pod swój dach. Ostatecznie wspólnie przechodzą przez wichry wojny, a Chaja przeobraża się w Hannę – przyjmuje nowe imię i tożsamość, by zapomnieć o tym, co było, i rozpocząć wszystko od nowa.

Drugim planem narracyjnym jest Polska Ludowa, rok 1949. Głównym bohaterem tej części jest Maksymilian, syn Chaji i Edwarda, który dorastał nie znając prawdziwych korzeni swojej matki. Po wojnie kształci się na nauczyciela i otrzymuje posadę w odległym Wiktorowie. Przypadek sprawia, że odkrywa ślady przeszłości, prowadzące do tragicznych wydarzeń, jakie rozegrały się na tamtych terenach. Tajemnicza śmierć kobiety, niejasności wokół życia Halszki Antoniewicz i ludzi z jej otoczenia zmuszają młodego mężczyznę do śledztwa, które przybiera formę moralnego rozrachunku. Co znaczy pamięć? Jaką cenę płaci się za ukrywanie prawdy? A może milczenie bywa formą ochrony?

Ta dwoista konstrukcja fabularna nadaje powieści głębi i wymiaru pokoleniowego. Czytelnik nieustannie konfrontuje decyzje dawnych i współczesnych bohaterów, widząc, jak losy jednostek splatają się w szerszym kontekście historycznym. Narracja prowadzona jest z dużym wyczuciem psychologicznym – Aldona Żółtowska nie ocenia swoich postaci, nie przyznaje im racji lub winy, lecz pozwala im mówić własnym głosem, istnieć ze swoją skomplikowaną przeszłością i motywacjami.

Warstwa historyczna jest dopracowana i silnie obecna, choć nie nachalna. Przedwojenna Łódź oddycha autentycznością – to miasto kontrastów, gdzie fabrykanckie pałace sąsiadują z brudnymi podwórkami i nędzą robotników. Widzimy zarówno atmosferę wielokulturowości, jak i konflikty społeczne, które z czasem wybuchną z całą mocą. Po wojnie natomiast mamy do czynienia z rzeczywistością nieufności i ukrytej grozy – nowy ustrój nie przynosi ukojenia, lecz wprowadza kolejną warstwę milczenia i zakłamania.

Język powieści jest oszczędny, ale elegancki. Autorka unika przesadnych uniesień – zamiast tego daje nam gęstą sieć emocji, skrytych pod słowami i gestami. Jej bohaterowie nie krzyczą – cierpią, walczą i szukają prawdy po cichu, godnie. Dla czytelnika szanującego dawny porządek rzeczy – gdzie rodzina, obowiązek i historia były filarami ludzkiego życia – „Halszka” będzie nie tylko lekturą, ale i przeżyciem. Pokazuje bowiem, że choć czasy się zmieniają, ludzka godność, matczyna ofiara i prawda o sobie samym pozostają niezmienne. A na brzegu każdej rzeki – czy to rzeka dziejów, czy życia – zawsze zostaje ślad. I czeka, aż pojawi się ktoś, kto potrafi go odczytać.

„Halszka. Na brzegu rzeki” autorstwa Aldony Żółtowskiej to poruszająca powieść obyczajowa, która przenosi czytelnika do międzywojennej Łodzi oraz powojennej Polski - końca lat czterdziestych. To debiut literacki, który zaskakuje dojrzałością języka, głębią psychologiczną postaci i umiejętnym połączeniem fikcji z realiami historycznymi. Osobiście uwielbiam sięgać po debiuty, bo tak jak to miało miejsce w tym przypadku, mogę odkrywać wspaniałych autorów, którzy zostają ze mną na dłużej!

Pierwsza część opowieści skupia się na losach Chai Madejskiej, młodej kobiety z ubogiego domu, która w 1926 roku przypadkiem spotyka zamożnego łódzkiego fabrykanta. Pozornie zwykła relacja okazuje się początkiem skomplikowanej historii społecznego mezaliansu, walki o godność i trudnych wyborów życiowych. Chaja, walcząca nie tylko z własną biedą, ale także z bezwzględnymi realiami epoki, staje się symbolem kobiety próbującej wyrwać się z narzuconych jej ram.

Równoległa oś fabularna toczy się w 1949 roku, gdy dorosły syn Chai, Maksymilian, podejmuje pracę nauczyciela w niewielkiej miejscowości Wiktorów. Tam natrafia na ślad historii tajemniczej kobiety – tytułowej Halszki – której przeszłość okazuje się głęboko spleciona z jego własną tożsamością. Przeszłość i teraźniejszość splatają się tu w emocjonalnie intensywną narrację, która odsłania stopniowo rodzinne tajemnice i dramaty skrywane przez lata.

Żółtowska pisze z dużym wyczuciem i wrażliwością. Jej styl jest z jednej strony lekki i przystępny, a z drugiej pełen subtelnych obserwacji społecznych i psychologicznych, jak również niezwykle emocjonalny. Postacie w powieści są ukazane wielowymiarowo, z szacunkiem dla ich złożoności. Halszka, jak i Chaja, nie są jednoznaczne – bywają silne i kruche, pełne pasji i rezygnacji, bliskie i trudne zarazem. Ich losy poruszają nie tylko ze względu na emocjonalny ciężar, ale także dlatego, że są głęboko zakorzenione w realiach epoki – klasowych podziałach, moralnych oczekiwaniach i społecznym wykluczeniu.

Na uwagę zasługuje także tło historyczne – Łódź międzywojenna i Polska powojenna ukazane są z dużą dbałością o szczegóły, świetnie oddając realia tamtych lat. Autorka nie poprzestaje na powierzchownych dekoracjach, lecz wnika w atmosferę czasów – ich brutalność, niepewność, ale i cichą nadzieję. To sprawia, że książka staje się nie tylko emocjonalną opowieścią o ludzkich losach, ale również swoistym świadectwem epoki.

„Halszka. Na brzegu rzeki” to powieść, którą warto smakować powoli – nie dla szybkiego zaspokojenia ciekawości, lecz dla pogłębionej refleksji nad ludzkim losem, społecznymi ograniczeniami i siłą kobiet, które mimo wszystko próbują budować własne życie. To książka o przetrwaniu, tożsamości i trudnym dziedzictwie, które niosą kolejne pokolenia.

Polecam tę powieść wszystkim miłośnikom literatury obyczajowej z wyrazistym tłem historycznym, czytelnikom chętnie wybierającym literackie debiuty. Aldona Żółtowska stworzyła debiut godny uwagi – subtelny, poruszający i pełen literackiej wrażliwości. To historia, która zostaje z czytelnikiem na długo po przeczytaniu ostatniej strony. Bardzo polecam!