Czeluść

Agnieszka traci wspomnienia. Dzień po dniu wymykają się jej kolejne obrazy i wizje przeszłości. Nie może przypomnieć sobie pierwszego pocałunku, ani w kim kochała się w liceum. Nie jest pewna, czy karmiła już psy i kto tamtego dnia pojechał z nią do kamieniołomu…

Gdy na drodze znękanej kobiety pojawia się tajemnicza Kaja Sabat, Agnieszka usilnie próbuje przypomnieć sobie wydarzenia, które zmieniły jej życie. Z uporem poszukuje znajomych, którzy mogli brać wraz z nią udział w pamiętnej eskapadzie jednocześnie tracąc kolejne fragmenty siebie.

Czeluść to przerażająca opowieść, nie dająca się zaklasyfikować jako jeden gatunek. Ma w sobie coś z horroru, szczyptę thrillera psychologicznego, odrobinę kryminału i ziarno fantasy. Jednocześnie może być interpretowana jako fantastyczna powieść grozy jak i fabularyzowane stadium alzheimera i schizofrenii.

Główna bohaterka jednocześnie traci wspomnienia i odnajduje nowe, rzeczywistość jest niczym ciecz nienewtonowska, która choć twarda gdy się poruszasz, pochłania cię w kilka sekund, jeśli tylko się zatrzymasz. Nic nie jest stałe, a niemal oniryczne wizje, które towarzyszą Agnieszce w jej codzienności przywodzą na myśl horrory o potworach zakradających się niezauważenie do naszych domów.

Ci którzy powinni być martwi raźno spacerują ulicami, ci którzy powinni być żywi, spoczywają głęboko pod ziemią, jedni i drudzy skrywają sekret wydarzeń z kamieniołomów pogrzebany pod latami niepamięci i jeśli dzielą się nim, to tylko w najbardziej odpowiadającej im, wersji wydarzeń.

Gdzie leży prawda?

Ogromnym plusem tej powieści jest jej forma, Anna Kańtoch bawi się historią swojej bohaterki przeplatając ją raz po raz wydarzeniami tak nierealnymi, że aż ocierającymi się o fantastykę. Ale czy to na pewno tylko złudzenie? Może tym razem to sztuczka chorego umysłu, który na miejsce utraconych wspomnień tworzy nowe, poskładane ze strzępków wydarzeń i zasłyszanych opowieści?

Razem z Agnieszką czytelnik pogrąża się coraz bardziej w mgle zapomnienia. Wiemy, że nic nie wiemy i po raz pierwszy dla mnie w książce to plus. Zachwyca mnie oniryczny klimat tej powieści i pokazanie jak choroba wyglądać może z drugiej strony, ciągłe życie w niepewności, bez wspomnień i wiedzy, która mogłaby stanowić trzon bezpieczeństwa.

Daje 8/10 i mocno polecam!

Za egzemplarz recenzencki dziękuję

Wydawnictwu Powergraph

#współpracabarterowa

#współpracarecenzencka

#współpracareklamowa

Agnieszka nie radzi sobie z codziennością. Samotna kobieta z trzema psami żyje ze wspomnień wydarzenia, którego już nie pamięta. Marzenia o zostaniu pisarką również dawno odeszły w niepamięć. Tknięta przeczuciem, próbuje jednak rozwikłać zagadkę tego, co wydarzyło się przed laty w czasach jej młodości.

„Czeluść” Anny Kańtoch to powieść o której niełatwo się pisze. Pochodzi z tej samej „rodziny”, co „Niepełnia” i „Czarne” tej samej autorki. Jest powieścią nieoczywistą, trochę dziwną, która pozostawia czytelnikowi spore pole do własnych domysłów i interpretacji.

To książka, która jest w pełni i od podstaw fantastyką, ale początkowo przebiera się za realistyczny kryminał. Główna bohaterka, Agnieszka, wie, że coś, kiedyś, dawniej się przydarzyło. Klimat książki sugeruje zaś od razu wyraźnie, że coś niedługo się wydarzy. Jest gęsty jak smoła i bezustannie trzyma w napięciu. Trochę tak, jak robią to inne kryminały tej autorki.

I tak samo jak jej inne kryminały, tak i ta powieść doskonale radzi sobie z kreacją postaci. To bohaterka, która jednocześnie wzbudza sympatię, może trochę litość, a już na pewno zaciekawienie swoim zachowaniem. Zresztą, mam wrażenie, że w literaturze nieczęsto pojawiają się takie protagonistki: nieco starsze, zagubione, odizolowane od współczesnego świata, tylko częściowo z własnej woli.

Im dalej w las, tym dziwniej się zaczyna w „Czeluści” dziać. Początkowo są to elementy drobne, które czytelnik może łatwo przeoczyć. Z czasem jest ich coraz więcej, a powieść z kryminału zmienia się w coś, co zdaje się stać blisko horroru, czy realizmu magicznego. To fantastyka istniejąca gdzieś trochę poza klasycznym podziałem gatunkowym, która po prostu kreuje rzeczywistość inną od naszej i aby ją w konkretny sposób zakwalifikować trzeba podjąć się konkretnej interpretacji, która pozwoli na opisanie świata tej opowieści. O ile, oczywiście, w czasie interpretacji czytelnik dojdzie do wniosku, że dla niego ta powieść właśnie fantastyką jest.

Jednocześnie mam poczucie, że tych elementów dziwnie fantastycznych jest jakby trochę mniej, niż w „Niepełni”, która jest do niej chyba najbardziej podobna z tych powieści Kańtoch, które czytałam. Przynajmniej dla mnie jest łatwiejsza w interpretacji, chociaż może po prostu przez ostatnie 3 lata (bo „Niepełnię” czytałam w 2021, a mamy czwarty kwartał 2024) po prostu zaczęłam sobie lepiej z analizą i zrozumieniem takich rzeczy radzić.

„Czeluść” to nie jest długa powieść, przeciwnie: ma mniej, niż 200 stron. To jednak w zupełności wystarcza do opowiedzenia zawartej w niej historii. Nie jest przegadana, na co cierpi dziś wiele utworów fantastycznych. Trzyma w napięciu od początku do końca, ma na siebie konkretny (i ciekawy literacko) pomysł.

Warto chyba wspomnieć też o tym, że choć to nie jest klasyczny kryminał to jak najbardziej ta powieść ma w sobie coś z takich książek. Być może fantastyczne elementy nie pozwalają jej tak nazwać, ale autorka robi tu niemal dokładnie to samo, co Aghata Christie w swoich powieściach: wodzi czytelnika za nos, podsuwając mu tropy i pozwalając mu samodzielnie rozwiązywać zagadkę. Tylko ta jest po prostu nieco inna, niż próba odpowiedzenia na pytanie „kto zabił?”.

Dobrze wiem, że to nie jest typowa „literatura popularna” i że nie jest to powieść, która zaraz okaże się bestsellerem. Takie książki mają wyższy próg wejścia i tak naprawdę mało kto ich aktywnie szuka, a jeśli na „Czeluść” trafi czytelnik kryminałów Anny Kańtoch może poczuć się co najmniej trochę zdziwiony, jeśli nie rozczarowany. Ale jednocześnie cieszę się, że i na takie rzeczy jest przestrzeń na naszym rynku, zwłaszcza że to naprawdę kawałek bardzo dobrze opowiedzianej historii, która w ciekawy sposób ujmuje trudny i ważny temat związany z przeżywaniem traumy (o której więcej w treści książki, niż w tej opinii z racji ręku przed ewentualnym zdradzeniem zbyt dużej ilości wnętrza powieści).