Najnowsza książka Józefa Hena, kolejna dawka charakterystycznego spojrzenia na teraźniejszość i przeszłość. Zapiski migawek z życia wybitnego pisarza zatytułowane "Bez strachu. Dziennik współczesny".
Publikacja "Bez strachu. Dziennik współczesny" to kolejny tom dzienników Józefa Hena. Po wydanej w 2018 roku książce "Ja, deprawator", pisarz podpisał z wydawcą umowę na kolejny tom swoich dzienników. I gdy nowe dzienniki były skończone i gotowe do opublikowania pod tytułem "Do was i od was", rozpoczęła się epidemia koronawirusa, ludzie poprzez lockdown i strach o własne zdrowie doświadczyli innego świata. Józef Hen, wraz z wydawcą, zdecydował wówczas, że ten inny świat powinien pojawić się i w jego książce.
W ten oto sposób, po refleksji kończącej przygotowaną przez pisarza treść, autor dopisał zdanie "W tym miejscu książka miała się zakończyć" oraz kontynuował swoje obserwacje i rozmyślania przez kolejnych kilka miesięcy. Tytuł, "Bez strachu", można interpretować wielorako, choć sam autor mówi, że nie odnosi się on jedynie do koronawirusa. Tak się złożyło, że niemal na początku tego tomu opowiada on o zwalczaniu strachu podczas oblężenia we wrześniu 1939. Walka ze strachem jest więc klamrą spinającą całość.
Pomiędzy codziennymi obserwacjami i spostrzeżeniami na temat otaczającej go rzeczywistości, Józef Hen snuje swoje wspomnienia z czasów wojny, a także swego życia przed wojną czy odnajdywania się w polskim socjalizmie. Jego opowieść smuci i bawi, wstrząsa i napawa nostalgią, przepełniona jest melancholią, ale niepozbawiona ironii.
Józef Hen, a właściwie Józef Henryk Cukier, to urodzony w 1923 roku polski pisarz i publicysta żydowskiego pochodzenia, dramaturg, reportażysta i scenarzysta filmowy. Ma na swoim koncie reportaże, nowele, opowiadania, prozę historyczną, a także powieści dla dorosłych i młodzieży oraz scenariusze filmowe.
Jaki charakter ma zapis w książce "Bez strachu. Dziennik współczesny"?
Książka stanowi chronologiczny zapis wspomnień i refleksji Józefa Hena, obejmujący szeroki wachlarz historyczny od czasów przedwojennych po współczesność. Autor posługuje się formą dziennika, w którym codzienne obserwacje przeplatają się z komentarzami na temat polskiej polityki i życia społecznego. Tekst łączy w sobie elementy liryczne, satyryczne oraz gorzkie diagnozy rzeczywistości, tworząc subiektywną kronikę losów inteligenta. Czytelnik odnajdzie tu zarówno opisy dramatycznych wydarzeń z czasów ludobójstwa, jak i anegdoty z okresu PRL-u.
Jakie kluczowe wątki społeczne porusza autor w swoich dziennikach?
Józef Hen koncentruje się na problematyce etycznej, piętnując przejawy rasizmu, antysemityzmu oraz hipokryzję w życiu publicznym. W publikacji pojawiają się bolesne odniesienia do wydarzeń z marca 1968 roku oraz refleksje nad kondycją polskiej inteligencji na przestrzeni dekad. Autor krytycznie analizuje mechanizmy władzy i społeczne przyzwolenie na łamanie prawa w imię ideologii. Dziennik jest manifestem przeciwko nienawiści, pisanym z perspektywy świadka historii wielu systemów politycznych.
Jaki styl narracji dominuje w tej publikacji Józefa Hena?
Narracja w dzienniku jest wielowymiarowa, łącząc melancholijny spokój z ciętym, szyderczym humorem. Józef Hen operuje oszczędnym, ale dosadnym językiem, który pozwala mu trafnie punktować absurdy otaczającej go rzeczywistości. Czytelnik styka się z ciepłym, humanistycznym podejściem do jednostki, skontrastowanym z ostrym krytycyzmem wobec postaw niegodziwych. Styl ten sprawia, że lektura jest angażująca emocjonalnie i zmusza do głębokiej refleksji nad stałością ludzkich charakterów.
Czy książka zawiera anegdoty dotyczące życia codziennego w dawnej Polsce?
Tak, autor wzbogaca swoje zapiski licznymi anegdotami, które obrazują absurdalność życia w systemie socjalistycznym i współczesnym. Przykładem jest przytoczona historia z pociągu, ukazująca specyficzne podejście do przestrzegania zakazów i norm społecznych w naszym kraju. Te krótkie, często ironiczne scenki nadają publikacji lekkości i pozwalają lepiej zrozumieć mentalność opisywanych epok. Dzięki nim dziennik przestaje być jedynie suchym zapisem faktów, stając się żywym obrazem minionych lat.
Dla jakiego typu czytelnika ta pozycja może okazać się nieodpowiednia?
Książka nie jest polecana osobom poszukującym lekkiej, czysto rozrywkowej literatury pozbawionej kontekstu polityczno-historycznego. Ze względu na silnie subiektywny, inteligencki punkt widzenia autora oraz częste odwołania do trudnych wydarzeń z historii Polski, lektura wymaga od odbiorcy skupienia i podstawowej wiedzy o minionym stuleciu. Czytelnicy unikający tematów związanych z rozliczeniami społecznymi lub krytyką postaw narodowych mogą poczuć się przytłoczeni tematyką dzieła. Jest to literatura wymagająca, skupiona na etyce i pamięci, a nie na wartkiej akcji fabularnej.
