Urodzony w 1952 roku w Tel Awiwie Yossi Granovski jest jednym z ciekawszych głosów współczesnej literatury hebrajskiej. Były żołnierz służby granicznej oraz były prokurator policyjny w swoim eseju autobiograficznym pisze, że to przeprowadzka do Jafy, gdzie po przejściu na wczesną emeryturę kierował biblioteką miejską, uczyniła z niego pisarza i pozwoliła mu znaleźć własny język. Twórczość literacka Granovskiego właśnie wokół Jafy się koncentruje niegdyś tętniącego życiem, wielokulturowego miasta portowego, które państwo izraelskie po uzyskaniu niepodległości zamieniło w slumsy południowego Tel Awiwu. W zbiorze opowiadań ?Adżami. Opowieści z Jafy? autor stara się oddać sprawiedliwość arabskim mieszkańcom portu, opisując początki ich współistnienia z żydowskimi osadnikami.
Opowiadania te, rozgrywające się głównie w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku, podobnie jak u popularnego wśród polskich czytelników Etgara Kereta, wyrastają z tradycji oralnej, z kawiarnianej gawędy. Kawiarnia skądinąd służy im często za tło. Za jej gościnną przestrzenią rozpościera się świat zbrodni wojennych, masowych egzekucji, mrocznych interesów, rasowych porachunków, kradzieży i szabru.
Tytułowe Adżami to dzielnica będąca symbolem izraelskiej kolonizacji Jafy. W 1948 roku wojsko Izraela zgromadziło w niej nielicznych Palestyńczyków, którym nie udało się z Jafy uciec. Dzielnicę otoczono drutem kolczastym i można było z niej wyjść jedynie za przepustką powszechnie nazywano ją ?gettem?. To tu toczy się akcja części opowiadań Granovskiego, w których pomimo murów wznoszonych przez państwo ludzie łączą się we wspólnoty i potrafią pokochać niezależnie od narzucanych im tożsamości.
Granovski dekonstruuje zarówno izraelską, jak arabską mitologię wojny oraz przyznaje, że przeszedł ideologiczną przemianę: od wychowanego w duchu syjonizmu weterana armii, który rozpędzał nacjonalistyczne demonstracje Arabów w Jafie, do człowieka dostrzegającego w Arabach sąsiadów. Jak pisze w posłowiu do książki tłumacz Roman Vater: ?Dzięki własnej przemianie Granovskiemu udało się zobaczyć Jafę oczyma swoich bohaterów i wejść na niedostępny wcześniej dla pisarzy hebrajskojęzycznych poziom empatii. (?) Granovski, choć przemawia w gruncie rzeczy z uprzywilejowanej pozycji uczestnika państwowotwórczego projektu pod nazwą ?Izrael?, wskazuje kierunek możliwej dekolonizacji dzisiejszej literatury hebrajskiej. I jest w tej dziedzinie pionierem?.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna obca
W jakim stylu literackim utrzymany jest zbiór opowiadań Granovskiego?
Opowiadania Granovskiego nawiązują do tradycji oralnej i kawiarnianej gawędy, przypominając prozę Etgara Kereta. Autor wykorzystuje krótkie formy, aby oddać codzienność i autentyczny głos mieszkańców Jafy. Narracja skupia się na ludzkich emocjach i wspólnotach tworzących się ponad podziałami narodowościowymi. To proza konkretna, unikająca zbędnych opisów na rzecz dynamicznego obrazu wielokulturowego miasta.
W jakim okresie historycznym osadzona jest akcja książki "Adżami. Opowieści z Jafy"?
Większość tekstów w tym zbiorze rozgrywa się w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku, w okresie formowania się państwa Izrael. Fabuła koncentruje się na porcie w Jafie oraz jego przekształceniu w zaniedbane peryferia Tel Awiwu. Czytelnik poznaje realia życia w dzielnicy Adżami, która w 1948 roku została odizolowana drutem kolczastym jako strefa dla ludności palestyńskiej. Przedstawione historie rzucają światło na mroczne kulisy wojny i początki izraelskiej kolonizacji tych terenów.
Czy autor książki posiada osobiste doświadczenie związane z tematyką konfliktu?
Yossi Granovski wnosi do literatury unikalną perspektywę byłego żołnierza służby granicznej oraz prokuratora policyjnego. Jego twórczość jest efektem głębokiej przemiany ideologicznej od syjonistycznego weterana do pisarza pełnego empatii dla arabskich sąsiadów. Doświadczenie pracy w bibliotece miejskiej w Jafie pozwoliło mu poznać lokalną społeczność i jej bolesną historię z bliska. Dzięki temu autor dekonstruuje narodowe mity obu stron konfliktu, oferując rzadki w literaturze hebrajskiej poziom zrozumienia dla Innego.
Jakie trudne tematy społeczne porusza ta publikacja?
Książka mierzy się z problematyką zbrodni wojennych, masowych egzekucji oraz systemowej segregacji rasowej. Autor bez upiększeń opisuje kradzieże, szaber i mroczne interesy, które towarzyszyły tworzeniu nowych struktur państwowych. Ważnym wątkiem jest również proces dekolonizacji myślenia i budowania tożsamości niezależnej od narzuconych odgórnie podziałów politycznych. Utwór stanowi odważny głos w dyskusji o odpowiedzialności i pamięci historycznej regionu.
Dla kogo lektura tej książki może okazać się zbyt wymagająca?
Pozycja ta nie jest odpowiednia dla czytelników poszukujących lekkiej literatury rozrywkowej lub jednostronnego obrazu konfliktu na Bliskim Wschodzie. Ze względu na drastyczne opisy egzekucji oraz surowy obraz getta w Adżami, treść może być przytłaczająca dla osób wrażliwych na tematykę przemocy wojennej. Lektura wymaga od odbiorcy gotowości do konfrontacji z trudną historią i porzucenia uproszczonych schematów myślowych. Nie jest to klasyczna powieść historyczna, lecz zbiór krótkich, często brutalnych migawek z życia portowego miasta.
