Zadziwienie

Kto czytał i zakochał się w „Listowieści” R. Powersa ten z niecierpliwością czekał na jego „Zadziwienie”. Autor konsekwentnie strofuje ludzkość za jej brak szacunku do przyrody, nadmierny konsumpcjonizm i przerażającą obojętność na los planety i istot, które stopniowo, jednak z coraz większym impetem, wymierają.

Bohaterami powieści jest rodzina, choć niekompletna. Robin jest wyjątkowym dziewięciolatkiem, którym opiekuje się ojciec, z zawodu astrobiolog, zajmujący się wielomilionowymi projektami naukowymi, badającymi obecność życia pozaziemskiego. Matka chłopca zginęła w wypadku, do którego doszło, gdy próbowała chronić życie dzikiego zwierzęcia. Ten incydent to jedna z wielu przyczyn, które wpływają na los dziecka. Robin, jako osoba wysoce wrażliwa, nie jest w stanie przystosować się do reguł społecznych. Inną kwestią jest, że również szkoła nie stara się zrozumieć podopiecznego, stosując najszybsze, a jednocześnie najbardziej radykalne środki wychowawcze. W przypadku braku poprawy zachowania, uczeń kierowany jest do opieki społecznej, a następnie do rodziny zastępczej. W Stanach jest to zjawisko dość powszechne. Ojciec Robina za wszelką cenę stara się go chronić, choć spektrum zachowań syna jest nieprawdopodobnie skrajne, przechodzące od porannego stuporu po silną agresję. To jest taki punkt, w którym większość rodziców uruchamia silną farmakoterapię. Theo Byrne decyduje się na eksperymentalne leczenie metodą neurofeedbacku, czyli zamiast niszczyć mózg dziecka lekami, stymuluje go elektroencefalografią, co daje ZADZIWIAJĄCE efekty końcowe.

Ta książka różni się dość mocno od poprzedniej. Przede wszystkim zaskakuje tu długość rozdziałów, forma dialogów pomiędzy ojcem a synem oraz obszerny słowniczek astrofizyczny (są sekwencje wyrazów, które wręcz wymagają wyjaśnienia). Czytając „Zadziwienie” dość pobieżnie, czytelnik otrze się piękne opisy kosmosu, walkę jednostki z systemem w kwestii ochrony gatunkowej, o samotne rodzicielstwo i kontemplację nad byłym związkiem, bo przecież nigdy tak naprawdę nie znamy osoby, z którą śpimy.

Mnie najmocniej uderzyła tu liczba, którą podaje autor w treści, chodzi mianowicie o 8 milionów amerykańskich dzieci, które regularnie zażywają leki psychotropowe. Temat WIODĄCY w powieści Powersa, choć sprytnie zakamuflowany Naturą.

Nie da się ukryć, że degradacja środowiska oraz cywilizacyjny postęp silnie wpływa na psychikę dzieci. Coraz więcej młodych obywateli, nie tylko w USA, wykazuje różnego rodzaju zaburzenia i te liczby będą się zwiększać. W coraz szybszym tempie życia rodzicie niestety, nie znajdują czasu na wychowywanie dzieci, są wyjątki. Przy młodych osobach wymagających jeszcze większej uwagi w wątpliwy sukurs przychodzą lekarze.

Na ten moment (badanie z 2020 roku drukowane w czasopiśmie „The Journal of Pediatrics”) 40,7% osób w wieku od 2 do 24 lat, oprócz leku na ADHD zażywa co najmniej jeden inny medykament poprawiający nastrój (w tym leki na depresję). W Stanach podaje się ponad 50. leków psychoaktywnych w różnych kombinacjach, z czego nawet połowa nie jest dopuszczona do stosowania przez osoby przed ukończeniem 18. roku życia. Dochodzi do polipragmazji ciągnącej się latami, a niewłaściwa terapia wielolekowa często kończy się próbą samobójczą, którą w każdej chwili może wywołać cokolwiek, zależnie od wrażliwości dziecka.

W USA utarł się termin "pokolenie świnek morskich" i chyba nikt ze zdrowo myślących tu osób, nie ma wątpliwości, skąd ten termin się wziął. Niefarmakologiczne rozwiązania wymagają czasu i ogromnych zasobów materialnych. W przypadku Robina oazą spokoju okazuje się ojciec, ale też praca rąk, PRACA RĄK, lek absolutnie niedoceniany (rysunki Robina), działający może wolniej niż chemia, ale o wiele przyjemniejszy i bezpieczniejszy dla młodego, wciąż rozwijającego się mózgu. Gorąco zachęcam do lektury „Zadziwienia”, szczególnie polecam rodzicom, nie tylko dzieci wyjątkowych.

„Jakąkolwiek pracę mogą wykonać twoje dłonie, wykonaj ją teraz, bo tam, dokąd zmierzasz, nie ma już nic do zrobienia”.

„Zadziwienie” to książka, która jest nominowana do nagrody Bookera. Richard Powers znany jest z takich książek jak „Orfeusz” i „Listowieść”. Niestety, ale nie miałam okazji przeczytać żadnej książki tego autora, dlatego postanowiłam to nadrobić. I nie żałuję. Książka dostarczyła mi wielu emocji. Rozdarła serce, wzruszyła i zasmuca. Jest to również powieść refleksyjna.

Theo Byrne to astrolog, który bada życie pozaziemskie. Jest samotnym ojcem. Jego syn, Robin to uroczy i wrażliwy chłopiec. Kocha on przyrodę i reaguje na wszelkie zagrożenia związane ze zmianami klimatycznymi. Ma jednak problemy z dostosowaniem się do reguł panujących w społeczeństwie. Zwłaszcza w szkole bywa agresywny i grozi mu wyrzucenie z niej. Theo udaje się z nim do różnych specjalistów, którzy zalecają leczenie środkami psychotropowymi, ale nie zgadza się na ten sposób leczenia i wybiera eksperymentalną terapię zwaną neurofeedback.

„Zadziwienie” to książka, która mnie dosłownie zadziwiła. Jest wszystkim tym czego poszukuję w literaturze pięknej. Doskonale wykreowani bohaterowie, niełatwa miłość pomiędzy ojcem a synem, znakomite opisy przyrody oraz omówienie zagrożeń jakie spotykają naszą planetę. A do tego poszukiwanie życia pozaziemskiego, które Theo zamienił w zabawę. W tej nie tak aż dużej książce omówione jest naprawdę wiele ważnych tematów. Zarówno przyrodniczych, politycznych jak i zdrowotnych i rodzinnych. A wszystko to napisane jest pięknym językiem. Bardzo polecam!

"Życie montuje się samo na zakumulowanych błędach.” 

„Obserwując, jak medycyna go zawodzi, wymyślił zwariowaną teorię: życie jest czymś, co musimy przestać poprawiać. Mój syn jest kieszonkowym wszechświatem, którego nie mam szans pojąć. Każdy z nas jest eksperymentem i nawet nie wiemy, czego ten eksperyment ma dowieść.” 

„Astronomia i dzieciństwo mają wiele wspólnego. Jedno i drugie jest podróżowaniem na ogromne dystanse. Jedno i drugie szuka faktów przekraczających granice pojmowania. Jedno i drugie wysnuwa najdziksze hipotezy i pozwala możliwościom mnożyć się bez ograniczeń. Jedno i drugie co kilka tygodni doznaje upokorzeń. Jedno i drugie porusza się na gruncie niewiedzy. Jedno i drugie fascynuje się czasem. Jedno i drugie nieustannie zaczyna od zera.” 

Czuła, głęboko emocjonalna, skłaniająca do refleksji, piękna na poziomie języka i treści. Wieloaspektowa i metafizyczna. Najnowsza książka Richarda Powersa to poruszająca historia samotnego ojcostwa, inności, miłości, tęsknoty i żałoby. To opowieść o upadku demokracji i o naukowych teoriach. To także swoista przestroga przed katastrofą przyrodniczo – klimatyczną, ku której nieuchronnie zmierzamy. 

Wszystko zaczyna się od neuronietypowego, dziesięcioletniego Robina i jego ojciec, astrobiologa Theo, którzy mierzą się w „Zadziwieniu” ze stratą. Wielką nieobecną jest w powieści Alyssa, matka Robina, żona Theo, prawniczka, aktywnie działająca na rzecz ochrony środowiska. Zarówno ojciec jak i syn nie potrafią otrząsnąć się po jej śmierci. Obydwaj ją kochali i podziwiali, obydwu inspirowała i motywowała do działania. Po jej odejściu na nowo muszą poukładać wzajemne relacje, zorganizować życie domowe, zawodowe i szkolne. Łatwo nie jest. Nierozumiany, prześladowany przez rówieśników Robin, stale popada w konflikty, nie kontroluje gniewu, bywa agresywny. Theo, mimo nacisków dyrekcji szkoły, aby zdał się na psychologów i farmakologię, rezygnuje z konwencjonalnego leczenia. Aby załagodzić sytuację wykorzystuje zaszczepioną Robinowi przez Alyssę miłość do przyrody i fascynację wszechświatem. Wspiera chłopca w działaniach na rzecz ochrony zagrożonych gatunków zwierząt, działalność którą zapoczątkowała Alyssa, a którą Robin postanawia kontynuować. Zabiera syna na dalekie, kilkudniowe wyprawy na łono natury. Z dala od cywilizacji obserwują gwiazdy, snują wizje życia na odległych planetach, to pomaga im poukładać na nowo wzajemne relacje, wytwarza między nimi niezwykle silną więź, pozwala wyciszyć się, odpocząć, zadziwić pięknem przyrody, pochylić nad potęgą wszechświata. Wycieczka nie może jednak trwać wiecznie. Theo, szukając dla syna terapii nieopartej na farmaceutykach, decyduj się na metodę eksperymentalną. Dokąd zaprowadzi ona tę dwójkę? Jakie przyniesie efekty?

Richard Powers stara się uświadomić nam, że wraz z naszym odejściem świat się nie skończy i w związku z tym los planety nie może być nam obojętny. I choć tymi, w których Autor pokłada nadzieję na zmiany są dzieci, to od nas, dorosłych, zależy jakie te przyszłe pokolenia będą. Czy nauczymy je szacunku i miłości do każdej żywej istoty, czy pokażemy im różnorodność świata, pozwolimy na zadziwienie się jego pięknem. Czy wspierać będziemy indywidualizm, pozwolimy na nadwrażliwość, na podążanie własną drogą, w swoim tempie i na własnych zasadach, czy pozwolimy by z góry narzucone przez system zasady i standardy zachowań ograniczyły ich możliwości poznawcze, stłumiły wrażliwość, wyciszyły emocje.

„Zadziwienie” to znakomite połączenie powieści realistycznej z elementami fantastyki naukowej. Powieść, która prowokuje do refleksji nad kondycją świata i człowieka. Historia, która rozczula i wzrusza, by za chwilę złamać serce. Powers oszałamia poetycką frazą, pięknem opisów przyrody i wszechświata. Trwam w zachwycie i najmocniej polecam.

Przełożyła Dorota Konowrocka – Sawa

Pozostawiła we mnie lekki niepokój i poczucie, że świat zmierza w kierunku katastrofy a my nic nie możemy z tym zrobić. Porusza także niezwykle ważny aspekt docierania się ludzi. Theo popełnia błędy (jak każdy), ale myślę, że wielu rodziców powinno brać z niego przykład. Daje synowi niesamowite wsparcie po utracie matki, przy stanach depresyjnych/maniakalnych i w wyjątkowy sposób próbuje zrozumieć jego neuronietypowość. Dużo ważnych tematów sprawia, ze książka nie jest najłatwiejsza do czytania, ale zdecydowanie warto!

"Zadziwienie" to opowieść o relacji ojca z synem, o żałobie, radzeniu sobie ze stratą, inności, nadziei, człowieczeństwu, a także o przyrodzie.

Na pewno jest to lektura dająca do myślenia, wymagająca cierpliwości i zatrzymania się na dłużej przy niektórych zagadnieniach. Dostajemy tutaj dużo wątków przyrodniczych, dotykamy kwestii zmian klimatycznych, wymierania zagrożonych gatunków, i innych katastrof ekologicznych. Tematy te nie są zbyt często poruszane w literaturze pięknej, a według mnie są szalenie ważne.

Sednem historii jest poruszająca, czuła historia relacji ojca z synem, który jest niezwykle wrażliwym chłopcem, kochającym zwierzęta i przyrodę, niestety nie jest łatwym dzieckiem, miewa stany depresyjne i maniakalne, napady agresji, nie odnajduje się wśród rówieśników.

Ojciec nie chce poddać syna tradycyjnemu leczeniu i otumaniać go lekami, postanawia spróbować eksperymentalnej terapii, która jednak przynosi nieco niepokojące skutki i pytania o granice własnego ja, o to, kiedy tak naprawdę przestajemy być sobą, oraz o moralny aspekt całego przedsięwzięcia. Wątek ten zwraca też uwagę na coraz gorszą kondycję psychiczną u dzieci.

Bardzo podobały mi się rozdziały w których ojciec zabierał syna w "podróże" po różnych wymyślonych egzoplanetach, które często bywały metaforycznym odzwierciedleniem przemyśleń, wydarzeń i uczuć mających miejsce w prawdziwym życiu.

Rozdziały są króciutkie, przez co książkę czyta się naprawdę szybko.

To bogata i wielowarstwowa historia, meandrująca między dramatem rodzinnym, sci-fi, a tematami naukowymi, ekologicznymi czy nawet politycznymi.

Powers porusza serca i umysły, przypominając nam o naszym człowieczeństwie, wadze miłości, znaczeniu wszystkich żywych istot, a także o tym, jak społeczeństwo nie dostrzega tego znaczenia, i nie zdaje sobie sprawy do czego taka ignorancja może doprowadzić.

Prowokująca do myślenia, inspirująca, sugestywna i pouczająca.

Chwyta za serce, które potem niejednokrotnie łamie.