Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo

Życie i świat kobiet skazanych i osadzonych w więzieniu za najcięższe przestępstwa zostały przedstawione w najnowszej książce autora. „Zabiłaś?” Zbyszka Nowaka to książka, która od pierwszych stron budzi niepokój i zmusza do zastanowienia się nad granicami ludzkiej psychiki oraz moralności, do czego jest zdolny człowiek, aby dopuścić się takiego czynu. Autor prowadzi czytelnika przez historię skazanych, opowiedziane przez je same. Trochę żałuję, że historie ich nie były bardziej rozbudowane, dla mnie ewidentnie te rozmowy były za krótkie. W tym wypadku wolałabym nawet żeby książka była dwa razy obszerniejsza, a historie kobiet bardziej szczegółowo opowiedziane.

.

Już sam tytuł sugeruje coś mocnego, czego możemy oczekiwać od książki. To pytanie o winę, odpowiedzialność i prawdę, która nie zawsze jest oczywista. Autor prowadzi narrację w sposób dość surowy, momentami wręcz chłodny, co dobrze pasuje do tematyki. Fabuła skupia się na wydarzeniu, które zmienia życie bohaterów i zmusza ich do konfrontacji z własnym sumieniem. Czytelnik ciągle się zastanawia, co tak naprawdę się wydarzyło, czy ta osoba naprawdę jest winna popełnionego czynu, a może siedzi jednak za niewinność, bo broniła się jedynie od przemocowego męża.

.

Bohaterki mają swoje wady, popełniają błędy, za które później muszą słono zapłacić, ale nie są przerysowane, za co można w pewnych sytuacjach z nimi się utożsamić, współczuć, czy nawet nie polubić. Autor ukazuje psychikę bohaterów, ich lęki, poczucie winy i próby usprawiedliwiania własnych czynów. Książkę czyta się szybko, napisana prostym językiem ale za to potęguję ciężarem historii opowiedzianych przez więźniarki.

Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo autorstwa Zbyszek Nowak to reportaż, który od pierwszych stron wprowadza czytelnika w bardzo niewygodną przestrzeń – tam, gdzie nie ma prostych ocen, a każde słowo bohaterów zostaje w głowie na długo. To nie jest klasyczna opowieść o zbrodni, ale zbiór rozmów, które próbują dotknąć czegoś znacznie trudniejszego: zrozumienia, jak dochodzi do momentu przekroczenia granicy, za którą nie ma już powrotu.

Styl autora jest reporterski, oszczędny i skupiony na dialogu. Zbyszek Nowak nie narzuca interpretacji i nie prowadzi czytelnika za rękę – oddaje głos kobietom, które same opowiadają o swoim życiu, emocjach i wydarzeniach, które doprowadziły je do najcięższego z możliwych wyroków. Dzięki temu książka ma formę intymnych, czasem bardzo trudnych rozmów, w których prawda miesza się z próbą usprawiedliwienia, a szczerość z mechanizmami obronnymi psychiki.

W centrum tej książki są kobiety skazane za zabójstwo – każda z inną historią, innym tłem i innymi okolicznościami. Pojawiają się wątki przemocy domowej, uzależnień, frustracji, poczucia osamotnienia i życia w środowisku, które często nie dawało żadnej realnej alternatywy. Autorka pokazuje, że za każdym wyrokiem kryje się złożona historia, w której nie ma jednej przyczyny ani jednego momentu „przełamania”. To raczej długi proces narastania emocji, bólu i sytuacji, które w końcu wymykają się spod kontroli.

Bohaterki tej książki nie są przedstawione w sposób jednoznaczny. Nie są ani usprawiedliwiane, ani demonizowane. Każda z nich staje się głosem własnej historii – czasem pełnej żalu, czasem wyparcia, a czasem prób zrozumienia samej siebie. To sprawia, że czytelnik cały czas balansuje między współczuciem, nieufnością i wewnętrznym sprzeciwem.

Motywy, które przewijają się przez rozmowy, są bardzo ciężkie emocjonalnie. Przemoc, trauma, alkohol, brak wsparcia, samotność, ale też pytanie o granice odpowiedzialności i o to, czy człowiek zawsze ma pełną kontrolę nad swoimi decyzjami. Ważnym motywem jest też obraz kobiet w mediach – uproszczony, sensacyjny, często sprowadzony do etykiety „potwora”, który nie zostawia miejsca na niuanse.

Gatunek tej książki to reportaż interwencyjno-społeczny oparty na rozmowach, skierowany do czytelników zainteresowanych psychologią, kryminologią oraz historiami prawdziwymi, które nie dają prostych odpowiedzi. To nie jest lektura dla osób szukających rozrywki – raczej dla tych, którzy są gotowi zmierzyć się z trudnymi emocjami i niejednoznacznością ludzkich wyborów.

Podczas czytania pojawia się przede wszystkim niepokój, ale też silne poczucie dyskomfortu i refleksji. To książka, która zmusza do zadawania pytań o granice empatii, o sprawiedliwość i o to, jak cienka bywa granica między ofiarą a sprawcą w skomplikowanych życiowych historiach.

To jedna z tych pozycji, które trudno ocenić jednoznacznie, bo zostawia czytelnika z wieloma sprzecznymi emocjami. Jeśli szuka się reportażu, który nie tylko opisuje zbrodnię, ale przede wszystkim próbuje zajrzeć w jej ludzkie tło, ta książka zdecydowanie zasługuje na uwagę.

Myśląc o kobietach w zakładach karnych, zwłaszcza tych skazanych na długie wyroki, wyobrażamy sobie bestie, które muszą zostać dla naszego dobra zamknięte. Rzadko kiedy zastanawiamy się nad tym, co doprowadziło do tego, że sięgnęły po nóż, po pałkę, poprosiły kolegę „żeby rozwiązał problem”. Zbyszek Nowak w swoim reportażu, będącym zbiorem wywiadów z kilkoma osadzonymi porusza właśnie ten temat, jak to się stało, że są teraz „po drugiej stronie krat”.

Nowak rozmawia zarówno z kobietami, o których zbrodniach było głośno w Polsce, jak i takich, o których wiedzieli tylko „lokalsi”. Każda z kobiet miała prawo odmówić rozmowy i przedstawienia swojej „sprawy”. Mimo że każda sprawa jest inna, przez każdą rozmowę przewija się wątek tęsknoty za wolnością. Wiele przypadków miało wspólny mianownik, kobieta wyniosła z domu głęboką traumę, powieliła toksyczny związek, w którym tkwiła jej matka. Było picie, było bicie, aż nastąpił moment, gdy było o ten raz za dużo.

Zdarzyły się panie skazane za rozboje, napady, zlecenie morderstw.

Najbardziej poruszyły mnie rozmowy z kobietami skazanymi za przemoc w stosunku do dzieci. Jestem bardzo wrażliwa na takie historie i czytałam o nich ze ściśniętym sercem. Te, które zostały skazane za takie przestępstwa, często podkreślały swój zły stan psychiczny, nie radzenie sobie z obowiązkami matki/matki zastępczej.

Autor daje nam unikalny wgląd w psychikę osadzonych, w motywy, które nimi kierowały, jednocześnie powstrzymując się od komentarzy. Jest obiektywny „świadkiem”, który przedstawia sprawę, przywołując konkretny paragraf, z którego została skazana, często tłumaczy niuanse prawne, które dla nieprawników mogą być niezrozumiałe.

W kilku przypadkach zwróciłam uwagę, że wymiar sprawiedliwości, aż taki sprawiedliwy nie jest. Kilkukrotnie pojawiała się wzmianka, że sędzia uznał, że należy zastosować maksymalny przewidziany wymiar kary, bo aż nie podobna, że taką zbrodnię popełniła kobieta. Czy to znaczy, że jednak Temida nie jest ślepa? Na to pytanie chyba nigdy nie uda mi się odpowiedzieć.

Wielkim plusem tego reportażu/wywiadu jest brak romantyzowania. To nie jest kolejny odcinek „Orange is a new black” czy żeńskiej wersji „Prison break”. Te kobiety nie znalazły się tam za nie zapłacenie za lizaka, ale za najcięższą zbrodnię – odebranie komuś życia.

To nie jest łatwa lektura naraz. Czytałam tę książkę na raty, przytłoczona ogromem emocji, zarówno wylewających się ze słów osadzonych, jak i mojego ich odbioru.

Myślę, że ten reportaż będzie dobrą lekturą dla tych, którzy myślą o pracy w zakładzie karnym, którzy studiują kryminalistykę, lub tych, którzy jak ja, lubią dobry reportaż i true crime.

Ta książka to jedna z tych, które po zamknięciu, zostają w głowie i mocno wchodzą pod skórę.

Czy kobieta, którą mijam na ulicy, mogłaby mieć za sobą historię, po której włosy stają dęba? Co musiałoby się wydarzyć, żebyś przekroczył(a) granicę, zza której nie ma już powrotu?

Po „Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo” sięgnęłam z pełną świadomością, że to nie będzie lektura lekka ani wygodna. Lubię reportaże, które dotykają tematów niewygodnych. Tematów, o których nie rozmawia się przy niedzielnym obiedzie. Ale tutaj kaliber jest naprawdę wysoki. Bo mówimy o kobietach, które odebrały życie - partnerom, własnym dzieciom, bliskim, obcym.

Autorem jest Zbyszek Nowak i to on oddaje głos kobietom już osądzonym. Skazanym często na bardzo surowe wyroki. To rozmowy prowadzone po czasie, gdy medialny szum opadł, a zostaje cisza celi i własne myśli. Każda z bohaterek opowiada o swoim dzieciństwie, domu, relacjach, o przemocy, alkoholu, poczuciu skrzywdzenia, o środowisku, które nie dawało wsparcia. W tle przewijają się frustracja, samotność, bezradność.

I ja czytając, wciąż zadawałam sobie jedno pytanie: czy to wystarczające wytłumaczenie?

Bo są historie, przy których czuję czystą złość. Są takie, w których trudno mi znaleźć choćby cień współczucia. A są też momenty, kiedy łapię się na tym, że próbuję zrozumieć mechanizm. Nie usprawiedliwić. Zrozumieć. W którym momencie coś w człowieku pęka? Jak bardzo trzeba się zagubić, żeby zniszczyć nie tylko czyjeś życie, ale i swoje?

Najmocniejsze w tej książce jest zderzenie obrazu „bestii”, jaki kreują media, z realnym człowiekiem. Kobietą z konkretnego miasta, z konkretną historią. Taką, która kiedyś chodziła do szkoły, zakochiwała się, rodziła dzieci, a potem stała się „tą, która zabiła”. To bolesne zderzenie stereotypu z rzeczywistością.

Podczas lektury towarzyszyły mi skrajne emocje. Niedowierzanie, czasem chłodny dystans, czasem współczucie, którego sama się po sobie nie spodziewałam. Szczególnie trudne są historie dzieciobójczyń - świadomość, że w więziennej hierarchii stoją najniżej, że często ukrywają powód wyroku, że jednocześnie wciąż są matkami… To zostaje w głowie.

Doceniam, że autor nie moralizuje. Nie prowadzi czytelnika za rękę. Daje przestrzeń na własną ocenę. To bardziej studium przypadku niż klasyczne true crime. Mamy tło sprawy, kontekst prawny, ale najważniejszy jest głos skazanych. Ich wersja, perspektywa, a my musimy zdecydować, czy w nią wierzymy.

To książka, która psychicznie potrafi zmęczyć, ale nie czułam dłużyzn. Każda historia wciągała mnie coraz głębiej w pytania o granice ludzkiej wytrzymałości. O to, czy system rzeczywiście resocjalizuje.

„Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo” to reportaż szorstki, intymny i momentami bardzo niewygodny. Nie daje ukojenia i zostawia z dyskomfortem. Ale właśnie dlatego uważam, że jest potrzebny. Bo zmusza do myślenia. O kobietach. O przemocy. O odpowiedzialności. O tym, jak cienka bywa granica między ofiarą a sprawczynią.

Nie poleciłabym tej książki każdemu. To lektura dla tych, którzy mają w sobie gotowość, by wejść w trudny świat i nie szukać prostych odpowiedzi.

Ocena: 9/10

Czy kobieta ta, którą zwykliśmy widzieć jako ciepłą, opiekuńczą, dbającą o dom i dzieci, naprawdę jest zdolna do zabójstwa? I co musi się wydarzyć w jej życiu, żeby przekroczyła granicę, zza której nie ma już powrotu?

Po"Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za morderstwo" sięgnęłam ponieważ uwielbiam reportaże, które dotykają spraw ciężkich, niewygodnych, takich, o których nie rozmawia się przy kawie. Lubię zaglądać w głąb ludzkiej psychiki, próbować zrozumieć mechanizmy, które prowadzą do ostateczności. A tutaj mamy wyższy kaliber. Książka jest o kobietach, które zabiły partnerów, matki własne dzieci i wiele innych osób To nie jest temat, obok którego przechodzi się obojętnie. Chciałam usłyszeć ich uzasadnienie. Chciałam wiedzieć dlaczego?

Autorem książki jest Zbyszek Nowak, który oddaje głos kobietom już osądzonym, odbywającym wyroki, często bardzo surowe, czasem dożywotnie. To rozmowy prowadzone po czasie. Po opadnięciu medialnego szumu. Gdy zostaje cisza celi i własne myśli. Każda z tych kobiet opowiada o swoim dzieciństwie, domu rodzinnym, relacjach, o tym, jakie rodziny same stworzyły. W tle przewijają się alkohol, przemoc, poczucie skrzywdzenia, frustracja, środowisko, które nie dawało wsparcia, a czasem wręcz pchało w przepaść.

I tu pojawia się pytanie, czy to wystarczające wytłumaczenie?

Bo często ich uzasadnienia są niewiarygodne. Czasem aż trudno je przyjąć. Niektóre tłumaczenia wydają się próbą zrzucenia winy na okoliczności. Inne brzmią jak desperacka potrzeba wybielenia siebie. A jednak czytając, nie da się nie próbować zrozumieć. Nie usprawiedliwić, ale zrozumieć mechanizm. W którym momencie coś w człowieku pęka? Jak bardzo trzeba się zagubić, żeby dostać dożywocie?

Najciekawsze w tej książce było dla mnie zderzenie wyobrażenia z rzeczywistością. Media lubią tworzyć obraz „bestii”, „potworów”, „demonów w spódnicy”. A tutaj widzimy kobiety z konkretnych domów, ulic, miast. Takie, które kiedyś chodziły do szkoły, zakochiwały się, rodziły dzieci. Kobiety, które zgodnie z tym, co ogólnie przyjęte, powinny być opiekuńcze, uczuciowe, potrzebujące wsparcia. To one dbają o rodzinę. To one „trzymają dom”. A jednak to one potrafiły odebrać życie.

Podczas lektury towarzyszyły mi bardzo skrajne emocje. Złość. Niedowierzanie. Momentami współczucie. Czasem chłodny dystans. Były historie, które mroziły krew w żyłach, i takie, które zostawiały mnie z ogromnym znakiem zapytania. Czy gdyby ktoś w porę zareagował, mogło być inaczej? Czy gdyby miały inne wsparcie, inny dom, inne wybory, dziś siedziałyby po drugiej stronie krat?

Rozdziały są konkretne, nieprzegadane, a każda historia wciąga. Czytając chce się ciągle wiedzieć więcej... jak wygląda ich codzienność w więzieniu? Czy rodzina utrzymuje kontakt? Czy ktoś czeka? Czy czują skruchę? A może wciąż uważają się za ofiary?

Najbardziej podobało mi się to, że autor nie ocenia wprost. Pozwala mówić. Daje przestrzeń na refleksję czytelnikowi. To książka, która nie daje łatwych odpowiedzi. Zostawia z niewygodą. I właśnie dlatego jest tak dobra.

Polecam ją wszystkim, którzy nie boją się trudnych tematów i chcą spojrzeć na zbrodnię z innej perspektywy, nie przez pryzmat nagłówków, ale przez pryzmat człowieka. To reportaż, który zostaje w głowie na długo i zmusza do zadania do pytania, czy naprawdę znamy granice ludzkiej wytrzymałości?