Niepodległa Słowenia, tuż po rozpadzie Jugosławii. Zala Jovanović, Serbka z pochodzenia, od dzieciństwa mieszkająca w Lublanie, właśnie urodziła syna i w szpitalu dowiedziała się, że… nie istnieje. Jej imienia i nazwiska nie ma w rejestrze mieszkańców Słowenii, co wiąże się z drastycznymi konsekwencjami dla niej i dziecka. Zala rozpoczyna rozpaczliwą walkęo prawo do życia dla siebie i syna.
„Wymazana” była w 2015 r. nominowana do Nagrody Kresnik (słoweński Booker), a w 2018 r. na podstawie książki powstał film w reżyserii Mihy Mazziniego.
„To druga powieść tego znakomitego słoweńskiego pisarza, którą może przeczytać polski czytelnik. W „Psie” podjął już temat jednostki ludzkiej jako bytu systemowo niewidocznego. Tym razem bez cynizmu i czarnego humoru Mazzini uderza w Słowenię wprost. Niebywale ważna tematyka społeczna, znakomity nerw narracyjny, historia wyrzucenia poza nawias oraz kobieca determinacja w walce o swą obywatelską tożsamość – wszystko to robi ogromne wrażenie. Kafka, gdyby mógł przeczytać, byłby z Mazziniego dumny. Takie książki prawdy każdemu narodowi przymykającemu oko na niesprawiedliwość są po prostu potrzebne jak lustra.”
Jarosław Czechowicz „Krytycznym okiem”
Książka wydana w ramach projektu tłumaczeniowego “Literackie zbliżenia”, dofinansowanego przez Komisję Europejską w programie Kreatywna Europa Kultura.
W jakiej tematyce oscyluje powieść "Wymazana" autorstwa słoweńskiego pisarza Mihy Mazziniego?
Książka "Wymazana" to dramat społeczny skupiający się na problemie wykluczenia systemowego oraz walce o tożsamość obywatelską. Autor przedstawia wstrząsającą historię kobiety, która nagle traci wszelkie prawa cywilne w nowo powstałym państwie. Narracja koncentruje się na biurokratycznym koszmarze i determinacji matki walczącej o przyszłość swojego dziecka. Jest to lektura obowiązkowa dla osób zainteresowanych współczesną historią Bałkanów i mechanizmami państwowej opresji.
Czy fabuła książki odnosi się do rzeczywistych wydarzeń historycznych w Słowenii?
Powieść opiera się na autentycznym procesie "wymazania" ponad dwudziestu tysięcy osób z rejestrów stałych mieszkańców Słowenii w 1992 roku. Miha Mazzini przekłada ten masowy dramat na osobistą tragedię jednostki, ukazując realne skutki decyzji administracyjnych. Czytelnik poznaje kulisy rozpadu Jugosławii z perspektywy osób, które z dnia na dzień stały się nielegalnymi imigrantami we własnym domu. Dzięki temu książka pełni funkcję ważnego świadectwa historycznego ubranego w formę literacką.
Jaki styl narracji dominuje w tej publikacji i czy jest ona trudna w odbiorze?
Autor posługuje się dynamicznym i surowym stylem, który podkreśla dramatyzm przedstawianych wydarzeń oraz poczucie osaczenia. Narracja jest prowadzona z dużym nerwem, unikając zbędnego sentymentalizmu na rzecz konkretnych, niemal filmowych opisów walki z systemem. Choć tematyka jest ciężka, konstrukcja zdań sprawia, że historię czyta się z narastającym napięciem. Mazzini mistrzowsko buduje atmosferę kafkowskiego absurdu, w którym logika ustępuje miejsca bezdusznym przepisom.
Dla jakiego typu czytelnika lektura tej konkretnej powieści może okazać się zbyt obciążająca?
Powieść ta nie jest odpowiednim wyborem dla osób poszukujących lekkiej rozrywki lub optymistycznej literatury obyczajowej. Ze względu na poruszane tematy bezsilności wobec aparatu państwowego i zagrożenia odebraniem dziecka, treść wywołuje silny dyskomfort emocjonalny. Czytelnicy unikający opisów niesprawiedliwości społecznej oraz surowych realiów postkomunistycznej transformacji mogą uznać tę lekturę za zbyt przygnębiającą. Jest to dzieło wymagające gotowości na zmierzenie się z trudną i bolesną prawdą historyczną.
Czy warto sięgnąć po książkę, jeśli widziało się już filmową adaptację z 2018 roku?
Lektura książki pozwala na znacznie głębsze wejście w psychikę głównej bohaterki i zrozumienie jej wewnętrznej motywacji. Tekst literacki zawiera detale dotyczące mechanizmów systemowych, które w wersji filmowej mogły zostać skrócone lub uproszczone. Mazzini jako autor i jednocześnie reżyser filmu zadbał o to, by oba dzieła się uzupełniały, a nie tylko kopiowały. Przeczytanie powieści wzbogaca odbiór wizualny o brakujące niuanse społeczne i historyczne charakterystyczne dla tamtego okresu.
