Trzy tragedie i karnawał

Jak ja dawno nie czytałem dramatów. Kiedyś byłem nawet prenumeratorem miesięcznika Dialog. Czytałem wszystko, ale z drżeniem serca czekałem na sztuki Ireneusza Iredyńskiego oraz głównie Sławomira Mrożka. Łyknąłem także wszystkie dramaty Witkacego. A potem pozostał tylko teatr, do którego jak tylko mam czas, wybieram się na spektakle. Nie mogłem więc nie sięgnąć po zbiór czterech dramatów Sławomira Mrożka, tym bardziej że jest tam ostatni dramat autora "Karnawału". Dramat ten nie ukazał się nigdy w wersji książkowej, jest zbyt cienki. Można go było przeczytać tylko w Dialogu w 2013, ale wtedy już nie prenumerowałem tego miesięcznika. Wydawnictwo dorzuciło prawdziwą gratkę, ponieważ na końcu książki jest manuskrypt "Karnawału".

Zbór obejmuje dramaty napisane już poza Polską i nie wiedzieć czemu nie były zbyt docenione przez teatry: "Krawiec" napisany tuż po "Tango" w 1965 roku, ale wydany dopiero w 1977, "Ambasador" z 1982 i "Kontrakt" z 1986. To nie jedyne co je łączy, wszystkie odnoszą się do świata zachodniego, jego zderzenia z rzeczywistością krajów Europy Wschodniej. Przebija konflikt, niezrozumienie... Jak to u Mrożka niesamowite dialogi, nacechowane humorem, wnikliwością, przenikliwością, szyderstwem. Trudno nie polubić bohaterów, nawet jeżeli się z nimi nie zgadzamy lub ich nie rozumiemy.

Bardzo przypadł mi do gustu "Kontrakt", gdzie Rentier hotelu w Szwajcarii rozmawia z nowym conciergem, jak się okazuje Polakiem, zawierając kontrakt "na śmierć". Pasjonująca opowieść z nutką kryminalną, ale wciąż położona na tle ścierania się świata kapitalizmu i totalitarnej Europy Wschodniej.

Czytając Mrożka, wróciły dawne pasje, przypomniałem sobie też, jak ciekawe jest czytanie dramatów, gdzie akcja toczy się wartko, gdyż wszystko opiera się na dialogu. Oj warto było sięgnąć po tomik z dramatami mojego wciąż ukochanego pisarza Sławomira Mrożka.

Jeżeli Sławomira Mrożka kojarzycie wyłącznie z "Tangiem" (swoją drogą - rewelacyjnym dramatem!), zdecydowanie czas to zmienić. Mam nadzieję, że zachęci Was do tego najnowsze wydanie dramatów tego pisarza, które zawdzięczamy oficynie literackiej Noir sur Blanc. A jest to publikacja wyjątkowa. Składają się na nią aż cztery utwory Mrożka, manuskrypt "Karnawału" oraz przedmowa Antoniego Libery. Już sam wstęp opracowany przez autora mojej ukochanej "Madame" jest kuszącą zachętą do wejścia w teatralny świat Mrożka - świat zwykle nieprzyjemny, choć jego cienie kryją się za warstwą śmiechu.

Jak twierdzi Libera, a ja przyznaję mu stuprocentową rację, twórczość Mrożka jest niezwykle charakterystyczna i wręcz hipnotyzująca. Poszczególne fragmenty dramatów mogą być, przynajmniej na początku, zupełnie niezrozumiałe dla czytelnika. Dopiero całościowe spojrzenie na dany utwór nieco przybliża nam myśl dramatu i skutkuje refleksją nad kondycją świata i człowieka w ogóle. Utwory Mrożka niezmiennie zachwycają mnie trafnością spostrzeżeń, oryginalnością przekazu i wręcz upiorną aktualnością. Chciałoby się tutaj wyrazić nadzieję, że któregoś dnia uznamy te utwory za przestarzałe, niepasujące do bieżących realiów. Jednak mimo upływu lat, to się nie dzieje... Tym bardziej więc świadczy to o niezwykłym talencie autora, który dokonał społecznej diagnozy z taką precyzją.

Mistrzostwo Mrożka, moim zdaniem, jest bezdyskusyjne. Próba recenzji zebranych w tym nowym wydaniu dramatów nie ma sensu, bowiem zarówno "Ambasador", "Krawiec" jak i "Kontrakt" i "Karnawał" to utwory pod wieloma względami intrygujące i niesamowite. Posiadają one pewne wspólne punkty, jednak zachęcam do tego, żebyście wyznaczyli je samodzielnie, dzięki czemu zrozumiecie ten świat dużo lepiej. Nie warto tutaj sięgać po gotowce czy wybierać drogi na skróty.

Zawarty w tomie manuskrypt jest gratką dla dociekliwych, ponieważ pozwala on prześledzić proces twórczy autora. Jak na dłoni dostrzegamy wszelkie poprawki i możemy na bieżąco zadawać sobie pytania, dlaczego autor zmienił dane słowo na inne, na ile te zmiany faktycznie wpłynęły na tekst (oczywiście, w naszym odczuciu) i czy tym samym zmieniła się jego recepcja. Jak widzicie, "Trzy tragedie i karnawał" oferują czytelnikom naprawdę wiele! Warto tu jeszcze wspomnieć, by podsycić apetyt na lekturę, że publikacja jest naprawdę solidnie i pięknie wydana. Twarda oprawa z obwolutą, wysokiej jakości papier, wygodna do czytania czcionka, manuskrypt wyróżniony kolorystycznie - to wszystko sprawia, że książka naprawdę cieszy oko, natomiast jej wnętrze zaspokaja potrzeby duszy. Z całego serca polecam.