Skarby Literatury Złotego Wieku w Al-Andalus. Antologia. Tom 4
W serii Skarby Literatury Złotego Wieku w Al-Andalus prezentujemy dzieła głównie choć nie wyłącznie żydowskich twórców z Półwyspu Iberyjskiego pod panowaniem muzułmańskim w czasach świetności i rozkwitu kulturalnego tego regionu.
Bohaterem niniejszego tomu jest Jehudaha-Lewi (1070/751141) wybitny poeta, myśliciel, lekarz i dyplomata, a także wielki autorytet religijny epoki. Jego niezwykła twórczość, uważana przez wielu za najwybitniejsze osiągnięcie poezji złotego wieku, czy wręcz całej literatury hebrajskiej od czasów biblijnych, na zawsze odmieniła oblicze kultury żydowskiej. Stało się tak zarówno dzięki temu, że autorowi udało się dokonać rekonstrukcji języka hebrajskiego w jego biblijnej postaci, jak i ze względu na różnorodność eksplorowanych przez niego toposów literackich.
Przedstawiamy bogaty wybór utworów Ha-Lewiego w pięknych i pełnych poszanowania dla wyrafinowanych zasad sztuki poetyckiej epoki przekładach Barbary Gryczan. Znajdują się wśród nich liczne utwory reprezentujące rozmaite gatunki poezji dworskiej od przewrotnych zagadek i szarad, po zmysłowe pieśni opiewające uroki wina, przyjaźni i miłości. W tomie zamieszczono również szerokie spektrum gatunków poezji religijnej utwory przeznaczone na użytek liturgiczny, ale także te o bardziej filozoficznym, osobistym charakterze, często mistycyzujące, których centrum z czasem stało się marzenie autora o zjednoczeniu z Bogiem pośród opisywanych w Biblii ziem, u wrót samej Jerozolimy. Obydwa aspekty jego doświadczeń zatracanie się w uciechach zmysłowych, ale też w żarliwej modlitwie odbijają się w twórczości poetyckiej, składając się na portret artysty rozdartego między rzeczywistością tętniącego życiem Al-Andalus a marzeniem o odległej, niemal mitycznej krainie, obróconej wówczas w ruinę przez krzyżowców.
Poezje Ha-Lewiego z jednej strony przywołują niezwykły, tak inny, że niemal baśniowy obraz średniowiecznego świata, z drugiej zaś snują żywą, do dziś aktualną opowieść o najbardziej uniwersalnych potrzebach ludzkiego serca i duszy. Zapraszamy do lektury!
Seria powstała w ramach grantu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (NPRH; Uniwersalia 2.2) przyznanego na realizację projektu Hebrajska poezja złotego wieku w al-Andalus. Antologia (20182024; nr 22H/18/0199/86), kierowanego przez Marzenę Zawanowską.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii poezja
Jakie gatunki poetyckie znajdę w tomie "Jehuda ha-Lewi. Wiersze wybrane"?
Publikacja zawiera szeroki przekrój gatunków, od zmysłowej poezji dworskiej po głębokie liryki religijne i liturgiczne. Czytelnik odnajdzie tu zarówno przewrotne zagadki i pieśni biesiadne opiewające wino, jak i utwory o charakterze mistycznym oraz filozoficznym. Przekłady Barbary Gryczan oddają kunsztowną strukturę hebrajskich oryginałów, zachowując przy tym ich emocjonalną głębię. Wybór ten pozwala prześledzić ewolucję twórczą autora, od uciech życia w Al-Andalus po tęsknotę za Jerozolimą. To kompleksowe spojrzenie na dorobek jednego z najważniejszych twórców złotego wieku poezji hebrajskiej.
Czy przekład wierszy Jehudy ha-Lewiego jest przystępny dla współczesnego odbiorcy?
Tłumaczenia Barbary Gryczan łączą wierność średniowiecznym zasadom sztuki poetyckiej z czytelnością dla dzisiejszego czytelnika. Choć utwory zachowują swój historyczny charakter i specyficzną metaforykę, ich język jest żywy i pozwala na bezpośredni odbiór uniwersalnych treści. Autorka przekładu z dużym wyczuciem oddaje rytmikę i kunszt języka hebrajskiego w jego biblijnej formie. Dzięki temu lektura staje się podróżą do baśniowego świata średniowiecza, która nie wymaga specjalistycznego przygotowania filologicznego. Teksty te poruszają tematykę bliską każdemu człowiekowi, taką jak miłość, przyjaźń czy poszukiwanie sensu duchowego.
Czym wyróżnia się ta antologia na tle innych wydań poezji hebrajskiej?
Niniejszy tom stanowi czwartą część prestiżowej serii "Skarby Literatury Złotego Wieku w Al-Andalus", opracowanej w ramach grantu NPRH. Jest to publikacja przygotowana z najwyższą dbałością o kontekst historyczny i literacki, co gwarantuje wysoką wartość merytoryczną. Książka prezentuje postać Jehudy ha-Lewiego nie tylko jako poetę, ale też lekarza i myśliciela, ukazując jego rozdarcia wewnętrzne. Unikalność tego wydania polega na zestawieniu świeckich uciech z żarliwą religijnością, co tworzy wielowymiarowy portret artysty. To doskonała pozycja dla osób szukających rzetelnych i pięknych literacko opracowań literatury iberyjskiej.
Dla kogo lektura tej poezji może okazać się zbyt wymagająca?
Osoby poszukujące prostej, współczesnej liryki bez odniesień historycznych mogą uznać tę pozycję za zbyt złożoną ze względu na bogatą symbolikę biblijną. Zrozumienie niektórych toposów i metafor wymaga od czytelnika skupienia oraz otwartości na specyficzną estetykę średniowiecznego Al-Andalus. Publikacja ta nie jest typowym tomikiem lekkich wierszy, lecz dziełem osadzonym w konkretnych realiach kulturowych i religijnych XI i XII wieku. Czytelnicy unikający tekstów o silnym zabarwieniu teologicznym lub mistycznym mogą nie w pełni docenić religijną część dorobeku ha-Lewiego. Jest to lektura skierowana raczej do odbiorców ceniących literaturę klasyczną i głęboką analizę ludzkiej duchowości.
Czy wiersze zawarte w książce poruszają tematykę inną niż religijną?
Tak, znaczna część antologii poświęcona jest poezji dworskiej, która celebruje ziemskie przyjemności, takie jak wino, miłość i przyjaźń. Jehuda ha-Lewi mistrzowsko posługiwał się formami świeckimi, tworząc szarady i utwory o charakterze towarzyskim. Czytelnik ma okazję poznać życie elit intelektualnych ówczesnego Półwyspu Iberyjskiego przez pryzmat ich codziennych rozrywek i relacji społecznych. Ta różnorodność tematów sprawia, że książka ukazuje pełny obraz kultury żydowskiej rozkwitającej pod panowaniem muzułmańskim. Dzięki temu dzieło to wykracza poza ramy stricte liturgiczne, oferując bogaty wgląd w kulturę dworską tamtej epoki.
