Trzeci kraj

„Trzeci kraj” Kariny Sainz Bordo to lektura, do której trzeba podejść ze stalowymi nerwami.

Naznaczone stratą młode małżeństwo, ucieka z Kordyliery Wschodniej przed tajemniczą zarazą. W swojej podróży tracą wszystko i utkną na nielegalnym cmentarzu zwanym Trzecim Krajem, gdzie króluje niezwykła kobieta, Visitacion Salazar.

To książka wstrząsająca. Autorka nie ucieka od okropnych, obrzydliwych zdarzeń, naturalizmu. Pisze jakby te wszystkie wydarzenia były chlebem powszednim życia tych ludzi, bez wzniosłości. Wydarzają się jakby pomiędzy zwykłą codziennością i poruszają jeszcze bardziej. Sama historia stoi też fabułą, wydarzenia jedno po drugim spadają na bohaterów. Mimo to główna bohaterka nie poddaje się. W tej pełnej brzydoty rzeczywistości prze do przodu, zaskakując ludzi dookoła i samą siebie. Osobiście podobało mi się zakończenie, choć okruszek nadziei dla nieszczęśliwych ludzi.

Bardzo uderzające dla mnie były odniesienia do współczesnych czasów. Wobec strasznych wydarzeń, prymitywnej brutalności, pokrętnej logiki, ma się wrażenie, że akcja rozgrywa się wiele dziesięcioleci wcześniej. Dopiero na sam koniec lektury dowiadujemy się, że był to bliski 2019 rok.

Historia na długo zapadnie mi w pamięć.

„Trzeci kraj” to książka, która zostawia w człowieku ciężar. Taki cichy, trudny do zrzucenia nawet po odłożeniu jej na półkę. To opowieść o stracie, samotności i przetrwaniu – ale nie w sensie metaforycznym, tylko bardzo dosłownym.

Historia Angustias od początku nie daje złudzeń. Ucieczka, choroba, śmierć dzieci – to wszystko dzieje się szybko i bez żadnej taryfy ulgowej. I kiedy wydaje się, że więcej już nie można unieść, ona trafia do miejsca, które właściwie nie powinno istnieć – do Mezquite. Świata, w którym trzeba walczyć o wszystko, nawet o godność.

Najbardziej poruszyło mnie to, jak bardzo ta książka jest o pustce. O tym, co zostaje w człowieku, kiedy traci wszystko. Angustias nie jest „silna” w takim oczywistym sensie – ona po prostu nie ma wyboru. Idzie dalej, bo musi. I to jest w tej historii najbardziej przejmujące.

„Trzeci kraj” to nie tylko konkretne miejsce, ale też stan – bycie gdzieś pomiędzy. Między przeszłością, której już nie ma, a przyszłością, która wcale nie wygląda jak obietnica. I mam wrażenie, że właśnie dlatego ta książka jest tak uniwersalna. Bo to nie jest tylko historia o migrantach czy konkretnym kraju – to historia o ludziach, którzy w pewnym momencie tracą grunt pod nogami.

Bardzo ważna jest tu też postać Visitación Salazar. Nie daje łatwego pocieszenia, nie ratuje świata, ale jest. I czasem to wystarczy. Jej obecność daje Angustias przestrzeń, żeby powoli zacząć składać siebie na nowo – już inną, naznaczoną tym, co się wydarzyło.

To trudna, momentami bolesna książka, ale jednocześnie bardzo prawdziwa. Bez upiększeń, bez zbędnych słów. „Trzeci kraj” pokazuje, jak cienka jest granica między tym, co znamy, a tym, co może się rozsypać w jednej chwili. I jak wiele trzeba w sobie znaleźć, żeby mimo wszystko iść dalej.

„Trzecim Krajem” nazwany jest w powieści nielegalny cmentarz. „Trzeci Kraj” obrazuje stan między życiem, a śmiercią. „Trzeci Kraj” symbolizuje miejsce ucieczki między jednym krajem, a drugim, gdy nie wiesz, gdzie dalej iść. „Trzeci Kraj” to stan umysłu pozostający w zawieszeniu; tam gdzie przeszłość przyćmiewa bieżący czas, a jednak teraźniejszy czas upływa i mimo wszystko się żyje.

Do takich i jeszcze głębszych przemyśleń skłania ta książka. Jest obrazem walki o przetrwanie, szukaniem godności w życiu, która jest równie ważna w chwili śmierci. Poczuciu wyobcowania, gdy nie chcesz opuszczać miejsca, w którym się rodzisz, a musisz to zrobić, by ratować siebie i bliskich. A przede wszystkim obrazem tego co zrobić i jak sobie radzić, gdy na ratunek dla najbliższych było za późno, pozostaje ogromny smutek i samotność w obcym miejscu.

To spotyka Angustias Romero, która wraz z mężem i dwójką nowonarodzonych dzieci ucieka z Kordyliery Wschodniej. Jej podróż kończy się wraz ze śmiercią dzieci w przygranicznej osadzie Mezquite, gdzie poznaje charyzmatyczną Visitación Salazar, która nielegalnie prowadzi cmentarz. Charaktery Visitación i Angustias są tak różne, jednocześnie każda z nich jest tak wielowymiarowa. Ludzie u władzy nie przejmują się zmarłymi, uprawiają własną politykę, a wręcz tylko i wyłącznie z chęci zysku i pokazania kto rządzi utrudniają życie Visitación.

Myślę, że nie na wyrost będzie stwierdzenie, że ta historia obrazuje ból istnienia.

Buzuje w niej od przemocy, ale przedstawionej w taki stwierdzający fakt sposób, a nie epatujący szczegółowym opisem. Ten prosty przekaz jest tym bardziej wstrząsający.

Bardzo doceniam dopełnienie zakończeniem wszystkich przyczynowo- skutkowych wydarzeń. Łącząc je w myślach widzę jak w przemyślany sposób podeszła do tego autorka; nie pomylę się jak napiszę, że Karina Sainz Borgo jest pierwszą autorką pochodzenia wenezuelskiego, której twórczość poznałam.

Co prawda zakończenie jeszcze bardziej rozdziera serce niż je buduje, ale tak pasuje do całości.

Karina Sainz Borgo swoją książką „trzeci kraj” idealnie wtopiła się w moje wakacyjne klimaty. Nie to żebym udała się do „kraju trzeciego świata” a tym, że będąc w Rio de Janeiro z oddali przyglądałam się ulokowanym po całym mieście favelom. To o nich mało przyjaźnie myślałam jako o ogniskach „trzeciego świata”. Raz nawet chcąc na pograniczu iść do „spożywczaka” zostałam z przestrachem odciągnięta przez dziewczynę, która zakazała mi iść dalej. I chociaż autorka ma na myśli zupełnie inny trzeci kraj w swojej powieści, to jednak tytuł, mimo że książka już przeczytana, w dalszym ciągu nasuwa mej wyobraźni zupełnie inny obraz.

„Trzeci Kraj” w powieści to cmentarz, który jest niejako w „zarządzie” Visitacion Salazar. Mieści się on w przygranicznym mieście Mezquite. Dużo w nim bojówkarzy, przemytników, uciekinierów z Kordyliery Wschodniej a rządzi w nim przede wszystkim kolesiostwo i łapówkarstwo. Na „Trzeci Kraj” ostrzy sobie pazurki ksiądz, któremu nie w smak, że ziemia ta zagrabiana jest niejako przez zmarłych bo on ma nią inny pomysł. Jednak Visitacion jest nieugięta i mimo pogróżek robi swoje.

Do tej odważnej kobiety trafia małżeństwo, któremu w trakcie ucieczki z Kordyliery Wschodniej umierają kilkumiesięczni synowie. To od ich grobu ich matka Angustias nie może odejść. Pragnie cały czas mieć ich przy sobie. Staje się to możliwe dzięki Visitacion, która pozwala jej zostać na cmentarzu w zamian za pomoc przy grzebaniu zmarłych. Młoda matka może przejść żałobę w swoim tempie. Uczy się żyć na nowo i obserwuje młode kobiety, które kupczą swoim ciałem za możliwość zjedzenia jakiegokolwiek posiłku. Obserwuje jak z każdego kąta, tej przez Boga zapomnianej osady, wyziera głód, smród, robactwo, przemoc i obawa o to czy jutro nadejdzie. A jeśli tak, to dla kogo. Angustias obserwuje to wszystko, wyciąga swoje własne wnioski. Nie poddaje się naporowi innych przekonań i zaczyna mieć cel.

Książka poruszyła moją psyche. Nie mogę uwierzyć, że takie osady istnieją ale gdzieś tam z różnych relacji wiem, że to co opisuje autorka to nie jest fałsz. Niejednokrotnie odnosiłam wrażenie, że akcja toczy się w zupełnie innym czasie niż współczesność. Książka jest wielce refleksyjna i według mnie każdy zobaczy zupełnie inny obraz przedstawianej rzeczywistości. Nie jest to obraz literacki obok którego można przejść obojętnie. Uważam, że należy ją przeczytać, bo można na jej kartach odnaleźć cząstkę siebie.

Współpraca barterowa z Oficyna Literacka Noir sur Blanc.