To nie było na zawsze

Pamięć mocniejsza niż gruzy – o „To nie było na zawsze” Gabrieli Gargaś.

Łatwiej jest odbudować zniszczone miasto, niż podnieść z ruin poturbowaną ludzką duszę. Są w życiu rany, które goją się tylko powierzchownie. Istnieją też miejsca w sercu, do których boimy się zaglądać, choć podświadomie wciąż w nich mieszkamy. Kiedy otaczająca rzeczywistość powoli wraca do normy, próbujemy żyć jak dawniej, lecz w ciszy własnych myśli wciąż toczymy najtrudniejsze bitwy. To te momenty, w których miłość musi stanąć twarzą w twarz z obowiązkiem, a przeszłość nie chce dać o sobie zapomnieć.

Właśnie w taki świat, pełen bolesnych powrotów i trudnego układania życia na nowo, zabiera nas Gabriela Gargaś w powieści „To nie było na zawsze”. Historia splata losy Łucji i Janka – dwójki ludzi, których w dzieciństwie połączył koszmar wojennej zawieruchy, tragiczne straty i wspólne ocalenie z wojennej pożogi. Okrutny los rozdzielił ich jednak na długie lata. Kiedy niespodziewanie wpadają na siebie w Warszawie lat pięćdziesiątych, dawno pogrzebane emocje wybuchają z nową siłą. Okazuje się jednak, że czas nie stał w miejscu. Powrót do tego, co było, wymagałby przecież zburzenia przestrzeni, którą zdążyli już wokół siebie zbudować. Janek tkwi bowiem w skomplikowanym małżeństwie z Zuzanną. To kobieta magnetyczna, ale potwornie okaleczona przez życie, nad którą dodatkowo zaczyna ciążyć mroczna, niebezpieczna tajemnica.

Pod tą intrygującą warstwą fabularną pisarka ukryła gęstą sieć uniwersalnych motywów. To poruszająca historia walki serca z rozumem – opowieść o miłości, zdradzie oraz o trudnym wybaczeniu sobie i innym. Najważniejszym z nich staje się zderzenie moralnego obowiązku z prawem do własnego szczęścia. Gargaś nie daje nam prostego romansu, lecz stawia przed bolesnym pytaniem: czy dawne uczucie daje prawo do porzucenia odpowiedzialności za drugiego, skrzywdzonego człowieka? Relacja Janka z żoną to obraz tragedii opartej na paraliżującym poczuciu winy i przymusie opieki. To pułapka, z której wyjście wydaje się niemożliwe bez złamania moralnego kręgosłupa i zranienia kogoś, kto za wszelką cenę próbuje zatrzymać przy sobie małżonka.

​To emocjonalne napięcie potęguje echo dawnego koszmaru z dzieciństwa postaci. Ono bezpowrotnie odebrało im poczucie bezpieczeństwa i teraz rzuca cień na każdą dorosłą decyzję. Wszystko to dzieje się w dusznych realiach powojennej stolicy. Obraz miasta – z jego trudami powszedniości – staje się surową scenerią dla walki o normalność. Motyw odbudowy zyskuje tu przede wszystkim wymiar symboliczny. Autorka skupia się na próbach posklejania zniszczonego wnętrza bohaterów, co okazuje się zadaniem znacznie trudniejszym niż podnoszenie z ruin materialnego świata.

Ogromną siłą tej opowieści są wielowymiarowe, do bólu autentyczne portrety psychologiczne. Autorka nie kreuje postaci czarno-białych. Zarówno pierwszoplanowe kreacje, rozdzierane wewnętrznymi sprzecznościami i poczuciem winy, jak i bohaterowie drugoplanowi noszą w sobie głębokie rysy. Każda z tych osób wydaje się ulepiona z żywych emocji, lęków i niespełnionych tęsknot. Gabriela Gargaś z ogromną empatią obnaża ludzkie słabości. Pokazuje przy tym, że pod pancerzem obojętności czy pozornej siły często kryje się po prostu przerażony człowiek, który próbuje przetrwać w świecie, gdzie stare zasady przestały obowiązywać, a nowych jeszcze nie napisano.

Wsiąkanie w tę historię to zasługa wyjątkowego kunsztu literackiego oraz samej konstrukcji książki. Gargaś posługuje się językiem niezwykle plastycznym, wręcz namacalnym, który z jednej strony bije surowością epoki, z drugiej zaś – zachwyca liryzmem. Pisarka buduje misterną strukturę poprzez dwutorowe prowadzenie akcji i przeplatanie wspomnień wojennych z powojenną, szarą rzeczywistością. Z tym stylem nierozerwalnie wiąże się tempo akcji. Powieściopisarka rezygnuje z taniej sensacji na rzecz powolnego, precyzyjnego budowania napięcia. Mimo tak poważnej, niespiesznej osi fabularnej, w książce nie brakuje nagłych zdarzeń, które całkowicie wymykają się spod kontroli i zaskakują nie tylko czytelnika, ale przede wszystkim samych bohaterów. Dbałość o detale i ten miarowy rytm sprawiają, że czytelnik nie tylko śledzi losy postaci, ale wręcz oddycha ciężkim powietrzem stalinowskiej Warszawy, w pełni współodczuwając ten dramat.

Książkę czyta się z głębokim, wręcz hipnotyzującym zaangażowaniem – to jedna z tych pozycji, od których po prostu nie można się oderwać. Najbardziej poruszający okazuje się wątek wojenny, ukazujący tragedię najmłodszych. Obraz dzieci, którym brutalnie odebrano niewinność, zmuszając je do natychmiastowego dorastania i bezwzględnej walki o przetrwanie, głęboko zapada w pamięć i trafia prosto w serce. Lektura staje się intymnym przeżyciem, któremu towarzyszy kalejdoskop skrajnych uczuć – od głębokiego wzruszenia, przez palącą ciekawość, aż po złość i dojmujące poczucie bezsilności wobec wyroków losu. Autorka nie pozwala na bezpieczny dystans, przez co zmusza nas do skonfrontowania się z własną definicją lojalności.

Najgłębsze refleksje dotyczą jednak przedziwnej natury czasu. Uświadamiamy sobie, że przeszłość nigdy nie jest naprawdę zamknięta. Nosimy ją w sobie jak niewidzialny tatuaż, który pod wpływem odpowiednich bodźców zaczyna palić żywym ogniem. Zostajemy z mądrością, że budowanie przyszłości nie polega na wymazaniu strat, ale na znalezieniu w sobie odwagi, by żyć z pęknięciami, których nie da się już zasklepić.

Głębokie przesłanie, jakie ta historia pozostawia czytelnikowi, to przede wszystkim afirmacja ludzkiej niezłomności. Przypomina ona, że choć nie mamy wpływu na wyroki historii ani na rany zadane nam w przeszłości, to zawsze zachowujemy wolność w wyborze tego, jak na nie odpowiemy. Prawdziwa głębia tej książki kryje się w ukazaniu cichego bohaterstwa prozy życia. Objawia się ono w zdolności do podnoszenia się z kolan, pielęgnowania w sobie resztek humanizmu i bezkompromisowej walce o zachowanie godności, nawet gdy cały świat wokół uległ bezwzględnej brutalizacji.

Po tę pozycję warto sięgnąć przede wszystkim dla jej niespotykanej dojrzałości. Autorka nie serwuje tanich wzruszeń, lecz zaprasza w podróż przez skomplikowane zakamarki psychiki. Stawia w ten sposób przed czytelnikiem lustro, w którym może on przejrzeć się ze swoimi własnymi dylematami. To powieść, która hipnotyzuje klimatem, zachwyca pięknym językiem i przede wszystkim – zamiast dawać proste odpowiedzi – zmusza do myślenia. Gwarantuje tym samym doznania, które zostaną w pamięci na lata.

„To nie było na zawsze” to ostateczny dowód na to, że najtrudniejszą rzeczą do podniesienia z wojennych zgliszcz nie są cegły, ale zdeptana ludzka godność i zdolność do kochania. Gabriela Gargaś napisała powieść wybitną, która bezlitośnie obnaża nasze słabości, by ostatecznie złożyć pokłon człowiekowi walczącemu o własne moralne ocalenie. Wracając więc do punktu wyjścia: choć niektóre rozdziały kończą się bezpowrotnie, to właśnie w szczelinach naszych pękniętych serc rodzi się najsilniejsza, bo budowana na prawdzie, nadzieja. Poturbowane dusze nauczą się żyć na nowo, a ta historia jest tego najlepszym dowodem.

Dziś podzielę się z Wami opinią o najnowszej książce Gabrieli Gargaś „To nie było na zawsze”. Moje pierwsze spotkanie z twórczością autorki było średnio udane ale postanowiłam dać jej jeszcze jedną szansę i nie żałuję tego.

„To nie było na zawsze” to powieść pokazująca oblicze II wojny światowej oczami dzieci. Dziewięcioletnia Łucja przebywa z mamą w obozie w Zamościu ale zostają rozdzielone. Dziewczynka w bydlęcym wagonie zostaje wywieziona do Warszawy wraz z grupą innych dzieci. Tam poznaje trochę starszego od niej Janka, który jej pomaga i szybko się zaprzyjaźniają. Gdy musza się rozstać obiecują sobie, że po wojnie się odnajdą. Janek zostaje w Warszawie, gdzie jest łącznikiem a Łucja trafia na wieś pod opiekę samotnej kobiety. Okrucieństwo wojny bardzo wpływa na dalsze losy naszych bohaterów. Wojna zabiera im beztroskie dzieciństwo i poczucie bezpieczeństwa. Musza przedwcześnie dorosnąć i mierzyć się z codzienną rzeczywistością, która jest dla nich bardzo trudna. Bo jak dziecko ma nagle poradzić sobie samo z dorosłymi sprawami, organizować żywność, opiekę nad rodziną, pracować ponad swoje siły. Druga część powieści rozgrywa się w powojennej Warszawie. Tam po wielu latach ponownie krzyżują się drogi Janka i Łucji. Co przyniesie im los. Z jakimi problemami i traumami będą musieli się mierzyć?

Gabriela Gargaś stworzyła subtelną i wielce emocjonalną opowieść, którą dopracowała w każdym calu. Wszyscy bohaterowie są wyraziści, każdy niesie swój bagaż doświadczeń i próbuje odnaleźć się na nowo w powojennej rzeczywistości. Los ciągle rzuca im pod nogi coraz to nowe, trudne sprawy. Muszą oni dokonywać wyborów, które nieraz bardzo bolą. Wszystkie opisane sytuacje są bardzo życiowe. Na kolejne strony wylewa się ból, smutek, tęsknota, ale też nadzieja na lepsze jutro. To była wciągająca i sentymentalna lektura, która nie jeden raz złamała mi serce i poruszyła najczulsze struny wrażliwości. To książka o której będę długo pamiętać. Jeśli lubisz emocjonalne powieści z historią w tle to już wiesz po jaki tytuł sięgnąć. Serdecznie polecam.

Janek Lubański był nastolatkiem, gdy wojna zmieniła jego życie. Ojciec został wysłany do Dachau, a matka popadła w melancholię i rzadko się z niej wybudzała, aby zająć się synem i chorowitą córką Różyczką. Różyczka była całym światem Janka, do tego stopnia, że odmawiał sobie jedzenia, aby więcej zostawało dla siostry i mamy. Gdy w styczniu 1943 roku, na warszawskim Dworcu Wschodnim zatrzymał się pociąg pełen dzieci z Zamościa, Janek był tym, który pomagał zająć się dziećmi. Los postawił na jego drodze małą, ledwo żywą dziewczynkę „z jasnymi, potarganymi lokami” o imieniu Łucja. Janek przysiągł sobie ocalić dziecko. Po odratowaniu w szpitalu mała Łucja została wysłana na wieś do dobrej, choć szorstkiej w obejściu kobiety, Marianny. Janek nie może się pogodzić ze stratą Łucji, ale musi skupić się na walce o życie Różyczki. Gdy ta umiera, a na jaw wychodzi tajemnica jego matki, Janek jeszcze zacieklej walczy ze Szwabami.

Po wojnie, losy Janka i Łucji znowu się przecinają, dawna przyjaźń odżywa i szybko wybucha uczuciem, jednak nie jest im dane być ze sobą. Kolejne lata przynoszą wiele wyzwań w życiu młodych ludzi. Czy uda się pokonać fatum i być ze sobą? A może ich drogi rozejdą się na zawsze?

„To nie było na zawsze” Gabrieli Gargaś to powieść obyczajowa osadzona w polskich realiach wojennych i powojennych.

Przyznaję, że mimo iż przeczytałam jedenaście powieści Autorki, wojenna odsłona jednocześnie mnie zaskoczyła i utwierdziła w przekonaniu, że Gargaś ma niekwestionowany talent do opowiadania życiowych historii wypełnionych emocjami.

Historia Łucji i Janka, czy jego matki, mogłaby być historią opowiadaną w niejednym domu.

Dziecko uratowane z transportu, w którym głód i zimno zbierało śmiertelne żniwo. Młody chłopak, który musiał szybko dorosnąć i w wielu czternastu lat został głową rodziny, dbający o pogrążoną w żałobie matkę i ciężko chorą młodszą siostrzyczkę. Zdesperowana kobieta, widząca swoje umierające dziecko, sprzedająca swoje ciało w zamian za pomoc lekarską. Inna kobieta, która opłakuje swoje dziecko, przygarnia inne dziecko i zapewnia mu dach nad głową. Młody mężczyzna traci w powstaniu nogę, a wraz z nią chęć do życia i odpycha od siebie wszystkich, którzy chcą mu pomóc.

Powojenna trudna rzeczywistość, zmiana „okupanta”, powszechne braki, a jednocześnie odbudowa kraju. Gdzieś w tym morzu szarości, pojawia się SPATiF, ekskluzywny azyl artystycznego środowiska, w którym pojawiały się największe gwiazdy polskiej sceny i kina.

I gdzieś w tych niespokojnych czasach rodzą się uczucia, często zakazane. Związek Polki i Niemca w czasie II Wojny Światowej, był karany przez społeczeństwo i podziemie [Adres usunięty]. obcinaniem włosów, czy chłostą. Choć w powieści Gargaś, ten związek kończy się względnym happy endem, to przedstawione zostają trudności, na jakie napotyka para, w tym największy, sprzeciw dziecka i jego późniejsze relacje z przyrodnim rodzeństwem.

Historia uczucia Łucji i Janka jest pełna wybojów. Janek związany jest z inną kobietą, która niespodziewanie zachodzi w ciążę, jednak po porodzie nie jest zainteresowana dzieckiem. Muszę przyznać, że zaimponowała mi postawa Janka, który robił wszystko, aby jego synowi niczego nie brakowało, nawet odnowił kontakt z matką i przyrodnią siostrą. Siostrą, która została wykreowana na przeuroczą dziewczynkę, pełną życia i miłości do wszystkich.

Historia Łucji początkowo łamie serce, oddzielona od matki, wysłana z innymi dziećmi w nieznane. Po ciężkiej chorobie odesłana na wieś, gdzie ciężko pracuje, aby „zarobić” na swoje utrzymanie. Po wojnie pracuje w przedszkolu, opiekuje się dziećmi. W życiu osobistym, Łucję ciągnie do artystów, z większymi lub mniejszymi sukcesami, jednak to Janek jest tym, do którego wyrywa się jej serce.

Gargaś stworzyła realistycznych, nieidealnych bohaterów, złożonych z emocji i moralnych dylematów, często stojących w rozkroku między uczuciem a powinnością.

Ta powieść to historia strat i powrotów, drugich i kolejnych szans. To opowieść o walce o siebie i swoich bliskich, nawet w niesprzyjających okolicznościach. To historia układania sobie życia w realiach, takich, jakie są, często ciężkich, gdy następny dzień stoi pod znakiem zapytania.

Po raz kolejny, historia opowiedziana przez Gargaś wciągnęła mnie bez reszty i zapewniła wiele emocji i wzruszeń.

Jeśli lubicie dobre powieści obyczajowe z wojenną i powojenną rzeczywistością w tle, to ta powieść jest dla was.

Pośpiech jest największym problemem tej książki. Fabuła pędzi do przodu, poruszając wiele potencjalnie ciekawych tematów, ale robi to niezwykle pobieżnie. Wojna, trauma, zdrada, miłość, moralne wybory, to wszystko pojawia się na chwilę, by zaraz ustąpić miejsca kolejnemu dramatycznemu wydarzeniu. W efekcie żadna z tych kwestii nie wybrzmiewa wystarczająco mocno. A szkoda, bo potencjał tej historii był ogromny.

"To nie było na zawsze" to dla mnie książka, która zdecydowanie nie spełniła oczekiwań wzbudzonych przez opis okładkowy. Miałam nadzieję na dojrzałą opowieść o ludziach złamanych przez wojnę, dostałam natomiast historię uproszczoną, momentami wręcz melodramatyczną i bardzo powierzchowną. Nie oznacza to jednak, że każdy odbierze ją tak samo. Być może część czytelników odnajdzie w niej emocje, których mi zabrakło.

Trwa II wojna światowa.

Na Zamojszczyźnie dochodzi do tragedii. Setki dzieci zostają rozdzielone ze swoimi mamami. Dorośli wysyłani są do obozów pracy, a dzieci "wpakowane" do pociągu jak niepotrzebne worki ze śmieciami i wywiezione w głąb Polski do innych, przypadkowych osób.

Z tego właśnie pociągu, tuż po jego zatrzymaniu, Janek ratuje Łucję. Nastolatek zanosi niespełna 10-letnią dziewczynkę do szpitala i od tej pory obiecuje jej opiekę, chociaż sam dźwiga smutki, traumy, ból, tęsknotę i głód. Słowa dotrzymuje, ponieważ codziennie odwiedza Łucję w szpitalu. Jednak los ma dla nich inny plan: przywiezionym pociągiem dzieciom zostają przydzielone domy. Łucja ma wyjechać na Podlasie i tam zacząć nowe życie. Dziewczynka przeżyła już rozłąkę z matką i boi się kolejnej - z Jankiem. Chłopiec jednak obiecuje, że kiedyś ją odnajdzie.

Po latach Łucja i Janek jako dorosłe osoby spotykają się w Warszawie. Szybko okazuje się, że oboje darzą się najcenniejszym uczuciem jakim jest miłość. Ale od czasu rozłąki niestety minęło wiele czasu i życie ułożylo plan, w którym Ci dwoje nie mają dla siebie miejsca.

Czy wolno wierzyć w cud i w to, że Łucja i Janek będą kiedykolwiek mogli być razem?

Dlaczego los tak jawnie potrafi z nas kpić?

Książkę zniszczyłam solą własnych łez. Nie ma możliwości przejścia obojętnie obok tej historii. Pamiętam każdego bohatera, każde jego cechy, każdy szczegół wydarzeń, miejsca spotkań, rozmów. Czuję, że ta książka zostanie ze mną na długo, bo pokochałam bohaterów tej historii jak własną rodzinę. Marianna – twarda i zimna z wierzchu; w środku kochająca i dobra. Gienek – niegdyś pełen marzeń, a po wojnie pełen demonów człowiek. Zuzanna - chory demon w ludzkiej skórze. Adam - zakochany bawidamek. Helena - Polka pełna miłości dla Niemca. Łucja i Janek - piękni w swoim tragizmie. Nie sposób, aby ten barwny korowód nie zaciekawił.

Autorka uczula nas na bardzo ważną kwestię - los potrafi z nas zakpić bardziej niż niejeden wróg. Jeżeli nie weźmiemy własnego życia w swoje ręce szybkim i zdecydowanym ruchem, możemy tkwić w marazmie i tylko zbierać ciosy.

Polecam tę lekturę każdemu dorosłemu Czytelnikowi.