Teatr w obliczu wojny to pierwsza publikacja, która łączy doświadczenia artystów z czasów II wojny światowej i współczesnej rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Autorzy analizują, jak teatr funkcjonował pod okupacją sowiecką i jak odpowiada dziś na brutalną agresję Rosji. Książka prezentuje, w jaki sposób scena staje się miejscem oporu, pamięci i solidarności w obliczu przemocy i ideologicznego zniewolenia. Opisuje zmagania artystów ze Lwowa, Wilna i Białegostoku z narzuconą propagandą oraz dramatyczne wybory twórców w czasach terroru. W części współczesnej przedstawia siłę ukraińskiego teatru jako przestrzeni terapii, edukacji i walki o tożsamość. Pokazuje reakcję polskich środowisk na wojnę u sąsiada – współpracę, gesty solidarności i nowy język sceniczny. To książka o sztuce, która nie milknie w obliczu zbrodni, i o ludziach, którzy mimo represji budują wspólnotę. Dla czytelników zainteresowanych kulturą, historią i życiem w czasach kryzysu – lektura obowiązkowa.
Niczym w zwierciadle przeglądają się w monografii dwie epoki, trzy nacje, trzy narody uwikłane w konflikt z rosyjskim agresorem, rzutujący na tryb pracy teatrów i postawy związanych z nimi artystów. Autorzy zgromadzonych tu tekstów – badacze z Polski, Ukrainy i Litwy – prezentując udokumentowaną źródłami historycznymi refleksję nad mało znanymi (albo odległymi w czasie, bo przypadającymi na lata 1939–1945, albo niedawnymi, rozgrywającymi się na naszych oczach) wydarzeniami zogniskowanymi na teatrze, budują swoistego rodzaju dialog kulturowy między sąsiednimi krajami, które ujęte w sieć historycznych rozliczeń w obliczu wojny mogą odkryć wspólnotę doświadczeń.
Z recenzji dr hab. Doroty Fox, prof. UŚ
Dr hab. Piotr Horbatowski w pracy naukowej koncentruje się na badaniu dziejów aktywności teatralnej Polaków poza granicami kraju, ze szczególnym uwzględnieniem terenów Wschodu i Dalekiego Wschodu. Jest autorem monografii poświęconych polskiemu życiu teatralnemu w Ukrainie. Na gruncie glottodydaktyki interesują go innowacyjne, niekonwencjonalne metody nauczania. Jest autorem metody nauczania języka polskiego przez teatr, jak również wykorzystania redakcji gazety studenckiej do nauczania języka i kultury polskiej. Pracował za granicą w charakterze Visiting Professor w: University of Connecticut, Central Connecticut State University, Indiana University (USA), Tokyo University of Foreign Studies (Japonia), Hankuk University of Foreign Studies (Korea Południowa), Guangdong University of Foreign Studies (Chiny). W latach 2005-2009 oraz 2011 – 2012 pełnił funkcję dyrektora Szkoły Języka i Kultury Polskiej UJ. W latach 2012 – 2016 był dyrektorem Centrum Języka i Kultury Polskiej w Świecie UJ. Od roku 2021 jest dyrektorem Instytutu Glottodydaktyki Polonistycznej UJ.
Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa”, nr projektu NdS/538503/2022/2022, kwota dofinansowania 395 922,69 zł. Publikacja powstała jako rezultat Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Teatr w obliczu wojny – życie teatralne we Lwowie, Białymstoku i Wilnie w czasie II wojny światowej”.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii teatr
Jakie konkretne okresy historyczne i miasta opisuje książka "Teatr w obliczu wojny"?
Publikacja koncentruje się na dwóch kluczowych cezurach czasowych: latach 1939-1945 oraz współczesnej rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Autorzy szczegółowo analizują życie teatralne we Lwowie, Białymstoku oraz Wilnie, zestawiając dawne doświadczenia z obecną sytuacją. Treść opiera się na rzetelnych źródłach historycznych dokumentujących walkę o tożsamość narodową poprzez sztukę. Czytelnik zyskuje unikalną perspektywę na to, jak scena stawała się miejscem oporu przeciwko okupacji i propagandzie.
Czy publikacja skupia się wyłącznie na aspektach artystycznych, czy porusza też kwestie polityczne?
Monografia wykracza poza analizę warsztatu aktorskiego, kładąc duży nacisk na uwarunkowania polityczne i społeczne teatru pod okupacją. Teksty badają dramatyczne wybory twórców zmuszonych do konfrontacji z narzuconą propagandą oraz represjami systemu totalitarnego. Przedstawiono tu mechanizmy, za pomocą których teatr staje się narzędziem edukacji, terapii i manifestacji solidarności w obliczu zbrodni wojennych. Jest to dogłębne studium socjologiczne pokazujące, że sztuka w czasie kryzysu nigdy nie pozostaje neutralna.
Kto przygotował opracowania naukowe zawarte w tej monografii?
Głównym redaktorem i autorem jest dr hab. Piotr Horbatowski, współpracujący z międzynarodowym zespołem badaczy z Polski, Ukrainy i Litwy. Autorzy to uznani eksperci akademiccy, specjalizujący się w dziejach aktywności teatralnej Polaków na Wschodzie oraz glottodydaktyce. Publikacja powstała jako owoc międzynarodowej konferencji naukowej, co gwarantuje wysoki poziom merytoryczny i wielogłosowość perspektyw. Dzięki temu opracowanie łączy rygor naukowy z autentycznymi świadectwami zebranymi z trzech sąsiadujących krajów.
W jaki sposób autorzy łączą historię II wojny światowej ze współczesną sytuacją w Ukrainie?
Książka buduje pomost między historycznymi zmaganiami z lat 1939-1945 a reakcją współczesnego środowiska teatralnego na agresję Rosji. Poprzez dialog kulturowy autorzy wykazują wspólnotę doświadczeń narodów uwikłanych w konflikty z tym samym agresorem na przestrzeni dekad. Publikacja dokumentuje aktualne gesty solidarności polskiego środowiska scenicznego oraz rozwój nowego języka artystycznego w walczącej Ukrainie. Takie ujęcie pozwala zrozumieć, że mechanizmy oporu poprzez kulturę pozostają uniwersalne niezależnie od epoki.
Dla jakiego typu czytelnika ta publikacja nie będzie odpowiednim wyborem?
Ze względu na swój naukowy charakter i bazowanie na źródłach historycznych, nie jest to lekka lektura o charakterze czysto rozrywkowym. Publikacja wymaga od odbiorcy skupienia oraz zainteresowania specjalistyczną tematyką teatrologiczną i historyczną. Osoby poszukujące prostych opisów fabularnych lub recenzji spektakli mogą poczuć się przytłoczone gęstością faktów i analizą dokumentów archiwalnych. Jest to pozycja dedykowana świadomym czytelnikom, którzy cenią rzetelne opracowania monograficzne i historyczne rozliczenia.
