Monografia poświęcona polskiemu życiu teatralnemu we Lwowie w latach 1939–1946 jest opowieścią o jednym z najbardziej dramatycznych okresów w historii miasta i jego kultury, w którym sztuka sceniczna została uwikłana w burzliwe dzieje II wojny światowej. Autorowi chodziło nie tylko o faktograficzną precyzję i rekonstrukcję artystycznych przedsięwzięć, lecz także o próbę ukazania ludzi stojących za tym teatrem: twórców i wykonawców, którym przyszło działać w realiach wojny i okupacji. To historia ich ambicji i nadziei, lęków i rozczarowań, heroicznych postaw, ale też dramatycznych kompromisów i upadków moralnych, które z dzisiejszej perspektywy wymykają się jednoznacznej ocenie.
Książka ukazuje zmieniające się oblicze lwowskiego życia teatralnego w okresie dwóch okupacji sowieckich oraz okupacji niemieckiej, kiedy polskie sceny podlegały zakazowi działalności. Przedstawione zostały rozmaite formy aktywności teatralnej — od scen zawodowych po amatorskie, od teatru dramatycznego po rewiowy, zarówno te działające oficjalnie, jak i te ukryte w podziemiu.
Piotr Horbatowski — dr hab., profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, w pracy naukowej koncentruje się na badaniu dziejów aktywności teatralnej Polaków poza granicami kraju, ze szczególnym uwzględnieniem Wschodu i Dalekiego Wschodu. Jest autorem dwóch książek poświęconych polskiemu życiu teatralnemu w Kijowie w latach 1905–1918 (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009) i 1918–1938 (Oficyna Naukowa, 1999). W roku 2025 opublikowana została jego monografia Theatre in the Face of War. Polish–Ukrainian theatrical ties after Russian invasion in 2014 (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego). Interesują go innowacyjne, niekonwencjonalne metody dydaktyczne. Jest autorem metody nauczania języka i kultury polskiej przez teatr. Pracował jako Visiting Professor na uczelniach w USA, Japonii, Korei Południowej i Chinach. W latach 2005–2009 oraz 2011–2012 pełnił funkcję dyrektora Szkoły Języka i Kultury Polskiej UJ. W latach 2012–2016 był dyrektorem Centrum Języka i Kultury Polskiej w Świecie UJ. Od roku 2021 jest dyrektorem Instytutu Glottodydaktyki Polonistycznej UJ.
Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edu- kacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa”, nr projektu NdS/538503/2022/2022, kwota dofinansowania 395 922,69 zł, całkowita wartość projektu 395 922,69 zł
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii teatr
Jakie konkretne formy działalności scenicznej opisuje ta monografia?
Publikacja szczegółowo analizuje szeroki wachlarz aktywności, od teatrów zawodowych i dramatycznych po sceny rewiowe oraz amatorskie. Autor dokumentuje funkcjonowanie oficjalnych instytucji pod obiema okupacjami sowieckimi oraz tajne życie kulturalne w okresie okupacji niemieckiej. Czytelnik otrzymuje pełny obraz lwowskiej kultury, która mimo zakazów i represji starała się zachować polską tożsamość narodową. To rzetelne źródło wiedzy dla osób badających historię sztuki w warunkach ekstremalnych.
Czy autor książki jest uznanym ekspertem w dziedzinie historii teatru?
Tak, Piotr Horbatowski to profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego specjalizujący się w dziejach aktywności teatralnej Polaków na Wschodzie. Jego wieloletnie doświadczenie naukowe oraz wcześniejsze publikacje o teatrze w Kijowie gwarantują najwyższy poziom merytoryczny tej monografii. Praca opiera się na głębokich badaniach archiwalnych i faktograficznej precyzji, co czyni ją wiarygodnym opracowaniem akademickim. Wybór tej pozycji to inwestycja w wiedzę popartą autorytetem wybitnego badacza kultury.
Dla kogo ta publikacja może okazać się zbyt wymagająca?
Książka ma charakter naukowy i monograficzny, dlatego nie jest polecana osobom szukającym lekkiej, beletryzowanej opowieści o dawnym Lwowie. Ze względu na dużą szczegółowość faktograficzną i akademicki język, lektura wymaga od odbiorcy skupienia oraz podstawowej wiedzy historycznej. Nie znajdziemy tu uproszczonych opisów, lecz rzetelną analizę trudnych postaw moralnych i skomplikowanych losów twórców. Jest to pozycja skierowana przede wszystkim do historyków, teatrologów oraz świadomych pasjonatów tematu.
Czy "Polskie życie teatralne we Lwowie 1939-1946" porusza temat kolaboracji artystów?
Autor podejmuje trudny temat dramatycznych kompromisów i wyborów moralnych, przed którymi stawali lwowscy artyści w obliczu wojny. Książka nie unika opisów upadków moralnych, starając się jednocześnie ukazać ludzkie emocje, lęki i nadzieje towarzyszące tamtym wydarzeniom. Opisane postawy są przedstawione w sposób obiektywny, co pozwala czytelnikowi na samodzielną refleksję nad etyką w czasach pogardy. Dzięki temu monografia staje się nie tylko kroniką teatru, ale i studium psychologicznym środowiska artystycznego.
Czy lektura skupia się wyłącznie na suchych faktach i datach?
Mimo naukowego rygoru, książka jest przede wszystkim opowieścią o ludziach, ich ambicjach oraz heroizmie w walce o przetrwanie kultury. Horbatowski łączy rekonstrukcję przedsięwzięć artystycznych z ukazaniem osobistych losów aktorów i reżyserów działających w podziemiu. Pozwala to zrozumieć, jak wielką rolę odgrywała sztuka w zachowaniu ducha narodu pod presją dwóch totalitaryzmów. To przejmujące studium przetrwania, które wykracza poza ramy zwykłego podręcznika historii teatru.
