Sonata Gustava

Muszę przyznać, że nie niewiele czytałam książek literatury szwajcarskiej, dlatego też z ogromną ciekawością sięgnęłam po ten tytuł. Interesował mnie głównie czas trwania powieści, zwłaszcza okres przed i wojenny, byłam ciekawa postawy bohaterów, jak i samego przedstawionego problemu. Rosa Tremain pisząc tekst, częściowo oparła fabułę na autentycznej historii Paula Grueningera, komendanta policji St Gallen w 1938 roku, opowiedzianej przez jego córkę Rhuth Rhoduner. To ON staje się pierwowzorem postaci ojca Gustava, głównego bohatera powieści. Autorka zaprasza nas w dość zamknięty świat, gdzie odpowiedzialność i neutralność stanie na jednym poziomie a wątpliwości, doprowadzą do decyzji, które będą mieć mieć niekorzystny wpływ na całe życie większego grona osób. Są to miejsca pełne indywidualności, ludzi o dobrym sercu, którzy schowani za ciemnymi parawanami życia, starają się być niewidoczni. Przedstawione losy Gustava, są tylko przykrywką pewnych dążeń, losów innych ludzi, a niełatwy polityczny czas, będzie ciągle wypływał na pierwszy plan. Choć jest to książka o ogromnym uczuciu, mama Gustava Emilie Perle wyćwiczyła go doskonale w tym jak kochać, nie będąc kochanym. Szybko odkrył, że ten brak miłości obudził w nim obsesyjne dążenie do zewnętrznego porządku i kontroli. Gdy Gustav stał się w przedszkolu odpowiedzialny za hodowlę jedwabników, bardzo szybko odkrył, że sprawa mu radość to co systematyczne, powtarzalne i w pewnym sensie pedantyczne. Od najmłodszych lat, wszystko co wykonuje stara się robić spokojnie, z pewną dokładnością. Niestety ma problemy z pisaniem, czytaniem i rysowaniem, długie niedzielne popołudnia spędza z nauczycielem na lekcjach. A tak ten czas chciałby spędzić z przyjacielem Antonem na lodowisku, gdzie może choć przez chwilę być małym, wesołym chłopcem. Inny kolega zajmuje jego miejsce, a serce chłopca Gustava już nigdy nie będzie takie samo. Za radą mamy staje się jak kokos, z grubą, ciężką do rozbicia powłoką, ale z jakże interesującym i bogatym wnętrzem, które można spożytkować na różne sposoby. Jest jednak taki czas w Davos, na wakacjach z rodziną Antona, kiedy można odkryć swoje uczucia, i jest się całkowicie akceptowanym.

Ogromnie ciekawie autorka przedstawia również losy Emilie Perle, jej próby dążenia do zrozumienia męża, komendanta policji, pełnego wewnętrznych wątpliwości. Człowieka, który wie, że sumienie to sprawa nadrzędna a poszukiwanie prawdziwej miłości, nigdy nie powinno być utracone. Niestety Emilie przeżywa tragedię, przez którą obraz jej męża staje się coraz bardziej zamazany a i Gustav nigdy nie będzie dla niej kimś najważniejszym. Zawsze jakby drugi, schowany za drzwiami życia, upomina się o chwilę uwagi, miłości. Pełen melancholii, lecz z ogromnie pozytywnym podejściem do życia nie jest w stanie przebić jej obronnego muru. Dużą rolę w powieści odgrywa muzyka klasyczna, jej interpretacja przez głównego bohatera. Przez całe jego życie będzie łączyła tak różne, lecz tak zazębiające się na siebie światy. Jeden gdzie metalowy pociąg nie może sam jechać po szynach, lecz jest pełen pasażerów i drugi, szybki, nakręcany, lecz pełne tylko węgla. Który z nich stanowi nieodzowny element codzienności?

„Sonata Gustava” to przejmująca, wielowątkowa opowieść o braku miłości, której poszukiwania jednak dają ogromne rezultaty. O życiowych wyborach, które pokuszą oceniać się inni. Zdecydowanie polecam.

Przepiękna, wspaniała, poruszająca, napisana pięknym językiem książka. Dodatkowo pod płaszczykiem zwykłych ludzkich spraw poruszająca istotne, ponadczasowe kwestie. Szkoda, że ta lektura jest tak mało reklamowana.

Akcja rozgrywa się w Szwajcarii w okresie II wojny światowej.

Gustav wydaje się być najbardziej samotnym dzieckiem na świecie. Chowany zimno (dosłownie i w przenośni), łaknący uczucia, szczególnie tego od matki, jak przysłowiowa kania dźdźu. Im bardziej matka go odtrąca, tym ON bardziej ją kocha. Taki dziecięcy paradoks.

Ojciec chłopca zginął w dość tajemniczych okolicznościach. Gustav ma tylko matkę, wyjątkowo oschłą, zimną, do bólu poprawną (jak cała neutralna Szwajcaria, gdzie żyją) osobę. Kobieta wychodzi z założenia, że tylko maksymalnie surowe wychowanie uczyni z syna prawdziwego mężczyznę. Czytając o tym miałam wrażenie, jakby kobieta chciała z chłopca uczynić kopię swojego męża, a dodatkowo przenieść na dziecko swoje upokorzenia, winy, żale z powodu tego, że życie nie jest takim, jakie sobie wymarzyła. Ale to nie tylko o to chodzi.

Pocieszenie, przyjaźń Gustav znajduje u swojego rówieśnika Antona Zwiebela. To Anton uczy Gustava wszystkiego od rysowania, poprzez jazdę na łyżwach na okazywaniu uczuć kończąc.

Im bardziej Gustav łaknie przyjaźni z Antonem, tym matka staje się bardziej oschła,a przy tym maksymalnie dziwna. I w tym momencie skończę nakreślanie fabuły. Nie chcę wam odbierać przyjemności wynikającej z lektury.

Sonata Gustava to wspaniała, ale jednocześnie smutna powieść. Smutna ponieważ dotyczy dziecka i tego co w jego wychowaniu powinno być podstawą, bazą, tego cod aje bagaż na całe życie. Tego właśnie matka nie daje swojemu małemu synkowi. Dlaczego? Tego dowiecie się w trakcie lektury.

Kobieta jest koszmarna, ale jak się okaże ma to swoje uzasadnienie, co nie znaczy, ze usprawiedliwienie. Może nie tyle jest ona zaburzona, co ma w sobie pokłady gniewu, żalu, jakąś blokadę, a to wszystko wymieszane z surowym szwajcarskim wychowaniem, które nakazuje być równie neutralnym, jak ojczyzna.

Wspomniałam o neutralności Szwajcarii. To jednak tylko pozory. Bowiem wojna, która toczy się wiele kilometrów dalej, której echa docierają do Gustava i jego matki, wywiera na wszystkich ogromny wpływ. Czy jednak będą potrafili pozostać wobec niej neutralni, jak ich kraj?

Tremain opowiada wielowarstwową historię,w której każdy czytelnik odnajdzie coś innego, coś innego będzie dla niego istotne. Autorka zmusza do refleksji, zasmuca, a jednocześnie uczy (z odrobinę moralizatorskim zacięciem) i niewątpliwie gra na emocjach czytelnika, i to bardzo mocno. Polecam. Warto.