Rosja od kuchni. Jak zbudować imperium nożem, chochlą i widelcem

Historię można poznawać z wielu perspektyw, ale kuchenny punkt widzenia ma w sobie to nieuchwytne coś, sprawiające, że na znane, mniej znane i dopiero poznawane fakty oraz ludzi, którzy je tworzyli patrzymy bez patosu czy też całej otoczki brązu pomnikowego. W końcu to, co jest na talerzu wiele mówi, a jeśli jeszcze ma się okazję poznać tych, którzy są odpowiedzialni za kulinarną stronę to dostaniemy smakowitą lekturę.

Z jakimi potrawami kojarzy nam się kuchnia rosyjska? Za nim sięgnęłam po najnowszą książkę Witolda Szabłowskiego pewnie byłabym pewna odpowiedzi, ale już po przeczytaniu paru kartek okazało się, że moja pewność szybko zmalała. Podobnie jest i ze znajomością kraju, wydającą się ogromną, lecz jest to zbiór szczegółów, z jakich trudno ułożyć całość lub same ogóły, w jakich nie dostrzeżemy detali. Jedno i drugie myli oraz daje złudne przeświadczenie, że posiadamy wiedzę, chociaż w rzeczywistości daleko nam do niej. „Rosja od kuchni” jest wielowarstwową opowieścią o multikulturowym państwie, w jakim spotyka się wschód i zachód, północ i południe, pełnego sprzeczności i zaskakujących potraw. Te ostatnie oddają w pełni historię, stanowią niezwykłą erratę do większych i mniejszych dat, wydarzeń i bohaterów, jacy zapisali się na jej kartach. Witold Szabłowski odkrywa kuchenne kulisy najlepszych restauracji, pałaców, Kremla, ale i stołówek Czarnobyla czy też baz wojskowych. Na pierwszym planie jest nie tylko jedzenie, lecz również ludzie, będący narratorami tej niezwykłej książki, w jakiej odsłaniane są kulinarne tajemnice znanych, od lepszej lub gorszej strony, postaci. Stalin, Gagarin, Lenin, car Mikołaj II, to jedynie niektórzy z pojawiających się w „Rosji od kuchni” prominentów, ich gusta gastronomiczne mogą zaskakiwać lub wprost przeciwnie. Ale co ważne oni są bardziej tłem dla osób, odpowiedzialnych za to, czym się stołowali, rzadko kiedy wspomina się o nich, pozostają bezimienni, a przecież też tworzyli rosyjskie, bądź, radzieckie dzieje. Witold Szabłowski nie zapomniał również pokazać znaczących wydarzeń z perspektywy tego, co w tym czasie jadano.

Książka Witolda Szabłowskiego jest nieszablonowa, pełna niespodzianek i przede wszystkim lekturą przedstawiającą Rosję znaną i nieznaną. Serwuje czytelnikom równocześnie kulinaria, historię, tę wielką i całkiem nieznaną, i życiorys ludzi, jacy ją tworzyli, nawet jeśli ich nazwiska poznali nieliczni albo nie byli tego świadomi. To także niezwykła podróż, nie jedynie geograficzna, lecz i głęboko w kulturę oraz w to, co kształtowało, kształtuje i pewnie będzie kształtować zza kulis obraz Rosji. Daleko mu do czarno-białych kolorów, od kuchni patrząc na niego widzi się więcej, dostrzega tajemnice, które stają się nimi dopiero gdy ją opuszczą. Każdy z rozdziałów to osobna opowieść, lecz i fragment nietuzinkowej całości, kontrastowej, po części sekretnej, bardzo osobistej. Autor bowiem ma niebywały talent do snucia intrygującej gawędy, w której nie brakuje anegdot, wyrazistych osobowości, chociaż znanych niekiedy wąskiemu gronu. Rewolucja, wojny, pierwszy lot w kosmos i na wiele innych faktów spojrzenie przez pryzmat szeroko pojętej gastronomii daje możliwość dostrzeżenia w tym, co znane nowych aspektów.

Witold Szabłowski to polski dziennikarz, który napisał książkę „Rosja od kuchni, czyli jak zbudować imperium nożem, chochlą i widelcem”. Dowiecie się jak, kiedy i po co kucharz Stalina uczył kucharza Gorbaczowa śpiewać do drożdżowego ciasta. Jak Nina, kucharka z wojny w Afganistanie zmuszała się, by myśleć o czymś przyjemnym, bo chciała, aby jej dobry nastrój udzielał się żołnierzom. Jak wokół Czarnobyla kilka tygodni po katastrofie zrobiono konkurs na najlepszą stołówkę i kto go wygrał….

„Rosja od kuchni” zawiera również mnóstwo przepisów kulinarnych np. przepis na pierwszą zupę, która poleciała w kosmos i na makaron z turkawkami, którym zajadał się car Mikołaj II. Dowiecie się też dlaczego Breżniew nienawidził kawioru. Jeden z rozdziałów w książce opisuje Wielki Głód w Rosji – zupa z igieł sosnowych, kory i szyszek. Taką potrawę zaserwowali ukraińscy studenci swoim kolegom w Brukseli, żeby przypomnieć światu o Wielkim Głodzie. Studenci krzywili się, pluli, ale brali ulotki i czytali o tym nieznanym ludobójstwie, które Stalin zgotował Ukrainie.

Co więc jada Władimir Putin, czy jego podniebienie raczy się takimi smakami, jak np. sałatka z dyni, pomidorami i serem, filet z kałamarnicy, puree z marchwi, zupa z zielonego groszku, barwena, czyli ryba z karczochami i kaszą quinoa, a na główne danie – befsztyk cielęcy z pieczonym porem, na deser – sorbet mandarynkowy i tarta truskawkowa. Jednak najbardziej interesujący w tym wszystkim jest fakt, iż kiedy oczy całego świata odwracają się w drugą stronę prezydent Rosji jada całkowicie odmienne dania niż podają media. Podobno obsesyjnie zajada się lodami.

Dlatego, jak według Rosjan powinien gotować dobry kucharz, jaki powinien być? Czy zwykłe dania zadowolą arystokratyczne podniebienia znanych autorytetów? „Rosja od kuchni” to książka, która doskonale utrzymuje słowiański klimat. Oprócz przepisów tradycyjnych dań, czytelnik może znaleźć w środku zdjęcia. To zbiór opowieści, rozbitych na osiemnaście talerzy, czyli rozdziałów, uchyla nieco rąbka fartucha kucharza i traktuje o jego pracy.

Polecamy: Dobre Recenzje

Co najbardziej przypadło do kulinarnego gustu Margaret Thatcher odwiedzającej Rosję? Czy każdy Rosjanin lubi kawior? Jaki był ostatni posiłek Gagarina zanim poleciał w kosmos? Kim był „Licznik”? W książce Witolda Szabłowskiego znajdziecie odpowiedzi na te, jak i na wiele innych pytań. Pytań, których pewnie nigdy byście sobie nie zadali.

Świat kulinarny fascynuje mnie od kiedy pamiętam, uwielbiam podróże kulinarne i poznawanie nowych smaków. Książka „Rosja od kuchni” zabrała mnie w taką podróż w sposób duchowy. Autor zafundował mi przeprawę przez kolejne kilkadziesiąt lat, odsłaniając tajemnice kuchni królewskich i rządowych. Książka jest też świetnym sposobem, aby kolokwialnie mówiąc, liznąć trochę historii, szczególnie dla tych którzy są z historią na bakier. Czyli przykładowo ja. Rosja to nie tylko ociekające kawiorem stoły, jesiotry w galarecie i morze alkoholu. Tutaj jedzenie jest tłem do wydarzeń XX wieku, miejscami dramatycznych i tragicznych w skutkach. Wielki Głód, katastrofa w Czarnobylu, stacjonowanie rosyjskich wojsk w Afganistanie, oblężenie Leningradu, znamy te wydarzenia, ale nic nie wiemy o ich cichych bohaterach, o kucharzach, kucharkach, o osobach zaopatrujących stołówki i kuchnie polowe. Czytając uświadomiłam sobie jak wielką rolę odegrali Ci ludzie, jak wiele ryzykowali i jak wiele poświęcili, czasem nawet życie. Na długo w pamięci pozostanie mi zdanie, że każdy dzień może być dla żołnierza jego ostatnim, dlatego posiłek musi być smaczny, ładnie podany, aby przynajmniej w taki sposób zrobić mu przyjemność. Innym wzruszającym wątkiem była opowieść starszej kobiety, o tym jak z siostrą przetrwała wielki Głód oraz o tym, jak dzięki autorowi spotkały się po wielu latach, łzy wzruszenia płynęły nie tylko w książce…

Dzięki książce poznałam wiele ciekawych historii związanych z możnymi tego świata. Między innymi do jakiego dania kucharz krymski przekonał Richarda Nixon’a podczas jego wizyty w Rosji, o czym rozmawiał Breżniew z prezydentem Francji Valerym Giscard d’Estaing podczas łowienia ryb i gotowaniu w plenerze. Jak ważną rolę w karierze Putina odegrał jego dziadek – szef kuchni Spirydon Putin, albo jak wykreowały tą postać władze na potrzeby wyborów…

Rozkładając książkę na składniki, zacznę może od okładki i napiszę krótko – mocna. Przyciąga wzrok i wzbudza apetyt czytelniczy, głodna historii zabrałam się do czytania. Podział na 18 rozdziałów (talerzy) opływał w fakty, do tego autor dodał szczyptę ciekawostek i garść spekulacji, wyszło intrygująco. Między wódką, a zakąską serwował kolejne opowieści, czasem wesołe czasem mniej. Język bardzo przystępny, książkę czyta się szybko i z zaciekawieniem, autentyczne przepisy potraw i archiwalne zdjęcia są bardzo na plus.

Sięgając po ten tytuł miałam pewne obawy, myślałam że czytanie o tym, co w danym ustroju jedli ludzie będzie po prostu nudne. Nic bardziej mylnego. Lektura pochłonęła mnie całkowicie. Autor w fascynujący sposób serwuje nam anegdoty, a że większość wywiadów, które przeprowadza odbywa się przy zastawionych stołach jego rozmówców, to autentycznie odczuwamy klimat kuchennego „small talk”, bo przecież każde dobre przyjęcie kończy się w kuchni. Czytanie książki sprawiło mi ogromną przyjemność i umiliło wiele wieczorów.

Połączenie książki kucharskiej z historyczną brzmi jak przepis na wyjątkowo oryginalne i ciekawe dzieło. Taka właśnie jest „Rosja od Kuchni”, która według mnie sprawdzi się zarówno dla osób, które interesują się tytułowym krajem jak i dla tych, którzy do tej pory nie za wiele o nim wiedzieli, a po lekturze tej pozycji z pewnością się to zmieni. Innowacyjność tej pozycji to nie tylko niespotykane połączenie gatunkowe, ale także podział całości na „talerze”, a nie na „rozdziały” jak to zazwyczaj bywa. Ten element zwrócił moją uwagę i bardzo doceniam dbałość autora o tego typu detale.

Każdy z „talerzy” opisuje inną postać oraz inne wydarzenia związane z historyczno-kuchennymi aspektami zaczynając od cara Mikołaja II, przez kucharkę Lenina i kucharza Stalina aż po ciekawostki z kuchni Czarnobyla, Tatarów czy Leningradu. Moją uwagę zwrócił fragment o Wielkim Głodzie, gdyż relacje z jedzenia „tego co dało się zjeść” i przepisy na chleb z kory czy placki ze słomy sprawiają, że zaczynamy bardziej doceniać to co mamy. A co jeśli w trakcie lektury o rybach w galarecie pocieknie Wam ślinka? W tej sytuacji z pomocą przychodzi istotny element tej pozycji – przepisy kulinarne, które umieszczone zostały w każdej części i są one tak różnorodne, że jestem pewna iż każdy czytelnik chcący wypróbować je samemu znajdzie coś co wpisuje się w jego gusta.

O rzetelności i prawdziwości przedstawionych tu informacji świadczy bibliografia zamieszczona na końcu pozycji. Z każdą kolejną stroną czułam się coraz bardziej zaciekawiona, a to, że autor dotarł do tak wielu osób i ich cenne myśli i przeżycia przelał na papier zdecydowanie budzi szacunek. Obawiałam się, że mam niewystarczającą wiedzę histoyczną aby w pełni zrozumieć opisywane wydarzenia, ale autor za każdym razem wprowadza czytelnika w temat od podstaw, a więc nie musicie interesować się historią by czerpać radość i dać się zaciekawić tym tytułem.

Jeśli szukacie pozycji idealnej na prezent dla osób interesujących się zarówno historią jak i kulinariami ta książka będzie genialnym wyborem. To skarbnica opowieści z różnych części Rosji, z różnych czasów i różnych punktów widzenia, która pozwala nam zobaczyć jak wygląda ten kraj „od kuchni” dosłownie jak i w przenośni. Bardzo polecam.

Jakie potrawy gościły na stole cara Mikołaja II, a co ten, tak naprawdę jadał? Fanem jakiej ryby był Stalin? Jak wygląda chleb z zapieczonej kory, placuszki ze słomy, które przygotowywano i jedzono w czasie Wielkiego Głodu na Ukrainie? Do czego wykorzystywano olej silnikowy i rybi klej w czasie oblężenia Leningradu? Ile tubek z jedzeniem zabrał ze sobą w kosmos Jurij Gagarin? Kto zapisał się w historii jako autor pierwszej kosmicznej „dwójki”? Kim były kobiety, które przygotowywały jedzenie dla likwidatorów szkód spowodowanych wybuchem reaktora w Czarnobylu? Jaką potrawę zaserwowano przywódcom trzech republik w Puszczy Białowieskiej, w trakcie obalania ZSRR? Czy Spirydon Putin, dziadek Władimira rzeczywiście gotował dla Lenina i Stalina?

„Rosja od kuchni. Jak zbudować imperium nożem, chochlą i widelcem” Witolda Szabłowskiego to

historia Rosji od czasów cara Mikołaja II do Władimira Putina. Historia, jakiej próżno szukać w podręcznikach. Pod pretekstem przedstawienia preferencji kulinarnych kolejnych przywódców, Autor karmi nas trzymanymi w tajemnicy, nieoficjalnymi faktami z przeszłości kraju, kreśląc jego prawdziwy obraz.

Witold Szabłowski swoją kulinarno-historyczną wędrówkę przez Rosję rozpisał na osiemnaście talerzy. Na każdym z nich umieścił wspomnienia świadków, kilka historycznych faktów i przepisy na dania z okresu, który opisuje. Starannie wymieszał te trzy, podstawowe składniki, z wyczuciem doprawił humorem, emocjami uczestników lub świadków wydarzeń oraz własną refleksją. Wielki Głód na Ukrainie i oblężenie Leningradu we wspomnieniach ocalonych to rozdziały, które bolą. To najbardziej wstrząsająca część tej opowieści. Wszystkie, przygotowane przez Autora potrawy, choć słodko – gorzkie smakują wybornie. Za każdym razem ma się ochotę na dokładkę.

„Rosja od kuchni...” to historia kraju, który jednocześnie przeraża i fascynuje, ukazana z perspektywy zwykłych obywateli i kucharzy przywódców. Witold Szabłowski stworzył reportaż wybitny. Błyskotliwy i nietuzinkowy. Bardzo polecam!

(współpraca z @wydawnictwo_wab)