A może być, że jestem tylko meteorem, który na chwilę zabłyśnie, na chwilę ludzkość straszy i przeraża, a potem nagle ginie - szczęśliw byłbym, gdyby tak było. Droga meteorom wyznaczona jest miliard razy dłuższa aniżeli zwykłym gwiazdom. Te ostatnie jawią się w ściśle obliczonych czasach - nie chciałbym być gwiazdą! - być meteorem to istotna moja tęsknota: zniszczyć na swej drodze kilka światów, roztopić je w sobie, wzbogacić się nimi i po miliardach lat znowu powrócić, stokroć razy gorętszym blaskiem rozjaśnieć, wieścić nowe przemiany i wywroty i znowu zaniknąć - to to, co w moich najkosztowniejszych snach przeżywam? Niech zgasnę, czym prędzej zgasnę, bym mógł tylko we wzmożonej potędze powrócić? A wrócę ? wrócę!
S. Przybyszewski, W zwierciedle, 1917
Po niemal stu latach wraca Stanisław Przybyszewski!
Ogólnopolski zespół uczonych pod kierunkiem prof. dr hab. Gabrieli Matuszek-Stec z Uniwersytetu Jagiellońskiego przygotowuje 11-tomową krytyczną edycję Dzieł literackich Przybyszewskiego, w ramach ministerialnego Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. To edycja długo wyczekiwana. Dzieła zebrane przywódcy polskiego modernizmu nigdy nie ukazały się w języku polskim (w latach 20.tych XX w. takie przedsięwzięcie realizował Instytut Wydawniczy Lektor, ale śmierć pisarza je przerwała), choć Niemcy udostępnili w ośmiotomowej edycji niemieckie utwory genialnego Polaka w latach 90.tych XX wieku.
Stanisław Przybyszewski to jeden z najbardziej wyrazistych twórców modernistycznych, który zaznaczył swe miejsce w polskiej i niemieckiej literaturze. Już za życia stał się legendą - przez Strindberga nazwany genialnym Polakiem, w środowisku berlińskim określany mianem króla bohemy i nowego Mesjasza literatury, w Polsce uznany został za inicjatora modernistycznego zwrotu w literaturze, wielką sławą cieszył się w Rosji i krajach słowiańskich. Edycja, która wychodzi w Wydawnictwie Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie pod redakcją naukową prof. Gabrieli Matuszek-Stec, obejmuje wszystkie utwory literackie Przybyszewskiego powstałe w języku polskim: poematy prozą, powieści, opowiadania, dramaty oraz towarzyszące tym utworom autorskie wstępy, a także inedita i drobne przekłady. W przypadku niemieckich pierwodruków przeprowadzono porównanie obu wariantów utworów, fragmenty zmienione lub opuszczone w polskich wydaniach zostały przetłumaczone na język polski i zamieszczone w aparacie krytycznym.
Każdy tom zwiera rozbudowany dodatek krytyczny i obszerny wstęp historycznoliteracki, ale edycja jest przyjazna dla każdego czytelnika, zarówno znawcy, jak i zwykłego fana literatury.
Pierwszy tom, Proza poetycka. Pentalogia, zawiera utwory, która w sposób najbardziej wyrazisty realizują postulowaną przez autora Confiteor sztukę wykrzyku duszy. Dzieła te wyróżniają się spośród obfitości prozy poetyckiej, jaka pojawiła się w literaturze polskiej i europejskiej przełomu XIX/XX w., Łączą ze sobą formy narracyjne i liryczne, chłodny dyskurs naukowy i uczuciowe eksplozje. Zapowiadają sztukę ekspresjonistyczną i strumień świadomości oraz podejmują podstawowy dla filozofii Przybyszewskiego problem płci (chuci).
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna polska lub z serii Dzieła literackie. Edycja krytyczna
Czy książka "Proza poetycka. Pentalogia" jest kompletnym, naukowym opracowaniem dzieł Przybyszewskiego?
Tak, to wydanie jest częścią pierwszej w historii polskiej literatury pełnej edycji krytycznej. Publikacja pod redakcją naukową prof. Gabrieli Matuszek-Stec stanowi owoc pracy ogólnopolskiego zespołu badawczego. Tom zawiera precyzyjny aparat krytyczny oraz obszerny wstęp historycznoliteracki ułatwiający interpretację tekstów. Jest to profesjonalne opracowanie przygotowane w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.
Jaką główną tematykę i styl literacki odnajdziemy w tym tomie pentalogii?
Utwory te koncentrują się na modernistycznej filozofii "nagiej duszy" oraz kontrowersyjnej tematyce płciowości. Teksty łączą w sobie chłodny dyskurs naukowy z gwałtownymi, ekspresjonistycznymi wybuchami emocji i strumieniem świadomości. Czytelnik odnajdzie tu realizację manifestu "Confiteor", który zrewolucjonizował polską literaturę przełomu wieków. Pentalogia stanowi fundament polskiego modernizmu i zapowiada nowoczesne techniki narracyjne.
Dla jakich czytelników ta krytyczna edycja prozy poetyckiej nie będzie odpowiednia?
Ta publikacja nie jest polecana osobom poszukującym lekkiej, beletrystycznej lektury do szybkiego czytania. Ze względu na swój naukowy charakter i gęsty, metaforyczny język prozy poetyckiej, wymaga ona od odbiorcy dużego skupienia. Tematyka oscylująca wokół mrocznych zakamarków ludzkiej psychiki i popędów może być trudna dla czytelników nieprzepadających za literaturą dekadencką. To pozycja skierowana przede wszystkim do badaczy literatury oraz świadomych miłośników modernizmu.
Co wyróżnia to wydanie krytyczne na tle poprzednich edycji dzieł autora?
To wydanie oferuje unikalny aparat krytyczny, który po raz pierwszy zestawia polskie wersje z niemieckimi pierwodrukami. Zespół naukowców przywrócił fragmenty, które w dawnych edycjach były pomijane lub zmieniane przez cenzurę i wydawców. Książka wypełnia lukę trwającą niemal sto lat, dostarczając tekst oczyszczony i opatrzony profesjonalnym komentarzem. Dzięki temu czytelnik otrzymuje najbardziej wiarygodną formę dzieł Stanisława Przybyszewskiego.
Czy publikacja zawiera teksty, które dotychczas były dostępne wyłącznie w języku niemieckim?
W książce zamieszczono przetłumaczone na język polski fragmenty, które wcześniej funkcjonowały jedynie w wydaniach niemieckich. Redaktorzy przeprowadzili drobiazgowe porównanie obu wariantów językowych, włączając brakujące części do aparatu krytycznego. Pozwala to na pełne zrozumienie ewolucji twórczości autora, który pisał i publikował w obu językach. Jest to kluczowy element dla osób chcących poznać kompletną wizję artystyczną Przybyszewskiego.
