O tym maszynopisie mówiło środowisko literackie PRL-u. Powieść z kluczem, która decyzją cenzury została objęta zakazem publikacji, a wszystkie kopie miały zostać zniszczone. Odnaleziony egzemplarz pozwala jednak, by tekst trafił do czytelników.
W cieniu październikowej odwilży 1956 roku główny bohater, przerażony komunistyczną rzeczywistością Piotr Jedliński, przeżywa głębokie rozczarowanie i zmuszony jest do przebudowy swojego światopoglądu. Król jest nagi. A cel jest jeden - manipulacja ludźmi za pomocą wielkich haseł. Intelektualista w piekle moralnej odpowiedzialności. Sytuacja historyczna pozwalająca na pozorną bezsilność. I odwieczne pytania, wobec których musimy stanąć.
Dwoje najbliższych przyjaciół po przeczytaniu pierwszej wersji maszynopisu zerwało przyjaźń z autorką, odnajdując siebie w sportretowanej parze. Choć w tej powieści z kluczem czytelnych postaci jest dużo więcej: Jarosław Iwaszkiewicz, Tadeusz Konwicki, Jerzy Andrzejewski, Tadeusz Borowski czy wreszcie człowiek numer 2 w PRL-u - Zenon Kliszko.
Książka i jej dramatyczne losy są wyjątkowym świadectwem kryzysu w "południe XX stulecia", kryzysu światopoglądowego i duchowego. Jego kontekst to panowanie ustroju, który został Polsce, jak i innym krajom Europy Wschodniej, narzucony, ale który przez jakiś czas usiłował stworzyć wokół siebie otoczkę wyższych racji moralnych, a nawet historycznej nieuchronności, zapewniającej zwycięstwo komunistycznej doktryny i praktyki. Dzisiaj te wydarzenia wydają się dalekie. Ale nie są dalekie czy unieważnione ówczesne problemy moralne i polityczne. Nie zdezaktualizowało się ludzkie poszukiwanie dobra i prawdy o świecie - coraz bardziej nieprzejrzystym i zawikłanym - o świecie, gdzie manipulowanie ludźmi ukrywa się za maskami górnolotnych haseł.
Ewa Bieńkowska
O autorce
Flora Bieńkowska, ur. 1909 w Mogielnicy, zm. 1990 w Warszawie - poetka i powieściopisarka. Autorka m.in. wydanej w 1961 roku trylogii "Dalekie drogi" (t. I "Czyściec", t. II "Pusta kwinta", t. III "Smuga światła") o losach inteligencji polskiej przed i podczas II wojny światowej, i tomów wierszy: "Wyróżniony ogród" (1977), "Krajobraz słowa" (1982) i "Pieśni na powtarzalność rzeczy" (1997).
Czy "Południe wieku" to powieść historyczna o czasach PRL-u?
"Południe wieku" to powieść z kluczem osadzona w realiach odwilży październikowej 1956 roku. Książka portretuje autentyczne postacie ówczesnego życia literackiego i politycznego ukryte pod fikcyjnymi nazwiskami. Lektura skupia się na kryzysie światopoglądowym inteligenta w obliczu komunistycznej manipulacji i wszechobecnej cenzury. To wymagająca proza intelektualna, która przez dekady była objęta całkowitym zakazem publikacji przez władze państwowe.
Jakie znane postacie historyczne pojawiają się w tej książce?
W tekście odnajdziesz sportretowane wybitne osobistości takie jak Jarosław Iwaszkiewicz, Tadeusz Konwicki czy Jerzy Andrzejewski. Autorka ukazała również sylwetkę Zenona Kliszki, który był jedną z najważniejszych osób w aparacie władzy ludowej. Rozpoznawanie tych postaci dodaje głębi historycznej i pozwala lepiej zrozumieć napięcia panujące w środowisku twórczym tamtej epoki. Jest to unikalny zapis relacji towarzyskich, które po powstaniu maszynopisu doprowadziły do zerwania wieloletnich przyjaźni autorki.
Dlaczego maszynopis Flory Bieńkowskiej został zakazany przez cenzurę?
Cenzura zablokowała publikację ze względu na bezlitosną krytykę komunistycznej rzeczywistości i demaskowanie mechanizmów manipulacji społeczeństwem. Powieść obnażała fikcję wielkich haseł propagandowych, co w oczach ówczesnych władz było skrajnie niebezpieczne dla stabilności ustroju. Wszystkie istniejące kopie miały zostać zniszczone, a obecne wydanie opiera się na szczęśliwie odnalezionym i ocalonym egzemplarzu. Książka stanowi bezcenny dokument oporu intelektualnego przeciwko narzuconej odgórnie doktrynie politycznej.
Czy książka jest przystępna dla czytelnika nieznającego historii PRL-u?
Lektura wymaga od czytelnika skupienia oraz chociaż podstawowej orientacji w historii politycznej Polski połowy XX wieku. Narracja koncentruje się na dylematach moralnych i odpowiedzialności jednostki, co nadaje jej uniwersalny charakter filozoficzny. Autorka posługuje się bogatym, literackim językiem typowym dla powojennej inteligencji, co buduje gęsty klimat opowieści. Mimo upływu lat, pytania o poszukiwanie prawdy w świecie pełnym manipulacji pozostają dla odbiorcy niezwykle aktualne.
Dla kogo ta powieść może okazać się nieodpowiednim wyborem?
Książka nie jest odpowiednia dla osób poszukujących lekkiej literatury rozrywkowej lub dynamicznej akcji sensacyjnej. Fabuła opiera się na wewnętrznych przeżyciach bohatera i drobiazgowej analizie postaw ideologicznych, a nie na gwałtownych zwrotach wydarzeń. Czytelnik unikający tematów politycznych i rozważań etycznych poczuje się przytłoczony ciężarem gatunkowym tej pozycji. To propozycja skierowana wyłącznie do odbiorców ceniących literaturę piękną o wysokich walorach poznawczych i historycznych.
