Noce zarazy

Wydane właśnie „Noce zarazy” Orhana Pamuka - tureckiego noblisty to opowieść o zabójczej pladze dżumy. Jednak choroba zwana czarną śmiercią nie jest jedynym wątkiem tej książki. Polityczne rozgrywki i związane z nimi zabójstwa, usilne dążenie ludzi do odzyskania wolności a później jej utrata tworzą ciekawą i zawiłą fabułę, do której czytelnika zbliża również ostatnia pandemia, jakiej doświadczyła ludzkość – jak możemy przeczytać w książce „to przewrotna dystopia, a zarazem niepokojąca współczesna opowieść o nas samych”.

Orhan Pamuk w swoim kraju określany jest mianem komentatora społecznego, mimo iż sam uważa się za twórcę fikcji literackiej, do której należą również wspomniane wyżej „Noce zarazy”. Jednak w jego twórczości można zauważyć wiele odniesień do polityki. Za wypowiedzi o prześladowaniu Kurdów i rzezi Ormian groziło mu więzienie, choć gdy otrzymał nagrodę Nobla, w jego obronie stanęła opinia publiczna, czego skutkiem było wycofanie oskarżeń.

Co ciekawe, samą powieść zaczął pisać już w 2016 r., więc gdy na świecie doszło do epidemii covid-19 mógł powiedzieć, że wirus powstał z jego notatek – jak sam mówił „Piszę powieść, a ludzie umierają jak muchy. Czy jestem okrutny?”.

Cała akcja zaczyna się w Konstantynopolu na początku XX wieku. Kiedy do sułtana Abdulhamida II docierają wieści o rzekomej epidemii dżumy na wyspie Minger, położonej gdzieś między Rodos a Kretą, władca wysyła tam sławnego inspektora sanitarnego Bonkowskiego Paszę z pochodzenia Polaka, który ma zatrzymać epidemię. W tych czasach czarna śmierć – jak była nazywana dżuma – nadal była bardzo niebezpieczną chorobą, która przenosiła się na tych terenach za sprawą pielgrzymujących muzułmanów, podróżujących w nieludzkich warunkach, co ułatwiało rozprzestrzenianie się choroby. Prowadzi to do tego, że władze rządzące tym wielonarodowym państwem nie tylko obawiają się niepokojów na tle epidemiologicznym, ale i religijnym. W przyszłości sfrustrowani mieszkańcy- Grecy i Turcy, muzułmanie i chrześcijanie będą wzajemnie obwiniać się o roznoszenie dżumy – przez co niechętnie patrzą na możliwość wprowadzenia kwarantanny, a zdecydowanie bliższym pomysłem będzie udawanie, że na wyspie nic się nie dzieje.

Jednak czarna śmierć zbiera coraz większe żniwa i nie można tego dłużej tuszować. Rozpoczyna się proces oczyszczania wyspy, zaczynają powstawać szpitale dla chorych, a to wszystko pod koordynacją głównego inspektora. Nie trwa to jednak długo, bo dżuma nie jest jedynym zabójcą i wkrótce zamordowany zostaje Bonkowski Pasza. Na miejsce przybywa bratanica sułtana – księżniczka Pakize oraz jej świeżo upieczony mąż doktor Nuri Bej, któremu sułtan powierzył ważne zadanie, ma on bowiem zapanować nad zarazą i rozwiązać sprawę śmierci inspektora. Okaże się jednak, że sprawa ta jest dużo bardziej zagmatwana, niż mogłoby się wydawać, a śmierć Bonkowskiego Paszy wcale nie będzie ostatnią na tej wyspie.

Podsumowując: czy powieść pt. „Noce zarazy” jest czymś nowym? Nie, nie ma tu nic czego już nie widzieliśmy, ale jest to powieść, która wciąga swoją historią, zwrotami akcji i intrygami. Chociaż może ona odstraszać swoją objętością, to zdecydowanie jest to książka, przy której można spędzić długie wieczory.

Jan Fiedorowicz

Szkolny Klub Recenzenta

Najnowsza książka tureckiego pisarza jest niepochlebna dla nas, ludzi Zachodu, a przy tym jakże aktualna, jak nic traktująca o sprawach okołopandemijnych.

Trudno jednoznacznie określić czym są Noce zarazy. Z jednej strony to świetna, wręcz brawurowa powieść, a z drugiej strony mistrzowskie coś mocno ocierające się o klasyczny kryminał. Z pewnością to genialny, cudowny w odbiorze miks, który śmiało można uznać za jedną z najlepszych książek noblisty.

Niby to miks, książka świetna, ale kuriozalnie autor niczym nas nie zaskakuje. Podobnie doskonałe książki i do tego tak objętościowo obszerne Pamuk już pisał i z pewnością napisze jeszcze nie jedną. Z pomiędzy innych książek Pamuka nic Nocy zarazy nie wyróżnia. no może tylko to, że to najnowsza i nad wyraz aktualna opowieść.

Wszystko zaczyna się, gdy na początku XX wieku na fikcyjnej wyspie umiera epidemiolog, Polak z pochodzenia. Mamy wielką epidemię, sułtana, chylące się ku upadkowi Imperium Osmańskie, a sama dżuma, o która tu chodzi, jest tym, czym 100 lat póżniej będzie Covid19. Ta epidemia to nie tylko kwestie chorobowe, zgony ludzi, problem higieniczny i zdrowotny. To także, a może przede wszystkim kwestie gospodarcze i polityczne. Czy nie do tego sprowadził się w efekcie Covid19?!

Książkowy sułtan chwiejącego się w posadach imperium jest w rozterce, można powiedzieć, ze stoi w rozkroku. Z jednej strony ma zobowiązania wobec swoich ludzi, poddanych, religii, gospodarki kraju, którym rządzi. Z drugiej strony wiele zawdzięcza ówczesnemu Zachodowi. I wobec zachodniej cywilizacji ma tez spore powinności. Czy te zobowiązania uda się pogodzić? Co z tego wyjdzie? Sami się tego dowiedzcie w trakcie lektury tej niezwykłej i bardzo pouczającej książki.

Jednak kwestia epidemii i powinności to nie wszystko o czym traktuje Pamuk. Turecki pisarz ukazał wiele, o wiele więcej. O co dokładnie chodzi nie zdradzę. Nadmienię tylko, że przed lekturą książki warto przeczytać Przedmowę Miny Mingerli, tureckiej historyk. Ta Przedmowa oparta jest na listach sułtanki Pakize. Listy były pisane w latach 1901-1913. I znowu nie zdradzę o co chodzi. Gorąco za to zachęcam do lektury. Rewelacyjna, niejednoznaczna i bardzo mądra książka.