Na popiół

"Każdą zagadkę da się logicznie wyjaśnić. Strażak nie wierzy w cuda. I wy, policjanci, też nie powinniście".

Kiedy myślisz, że żaden literacki pomysł na nieboszczyka nie jest ci obcy, pojawia się Jiří Březina i jego najnowszy kryminał "Na popiół". Ciężko nie zwrócić uwagi na nieboszczkę, która w większości spaliła się podczas pożaru w mieszkaniu. Ocalał tylko jej fragment – od kolan w dół. A zagadkowego charakteru zbrodni dopełnia fakt, że nic innego nie uległo spaleniu.

Tomáš Volf doskonale zdaje sobie sprawę, że jego pierwsze śledztwo w peryferyjnej, praskiej komendzie będzie nietypowe i raczej prowadzone w osamotnieniu. Nowi koledzy nie pałają do niego sympatią, raczej tylko tolerują jego obecność. Szukając tropów i odpowiedzi Volf natrafia na pamiętnik młodej kobiety, Veroniki, która odsiaduje wyrok za łudząco podobny pożar sprzed lat.

"Na popiół" jest kryminałem treściwym, ba - rzekłabym minimalistycznym, ale w dobrym znaczeniu tego słowa. Ma mniej niż 300 stron, czyli nie powala objętością, ale pomimo tego potrafi przykuć uwagę do końca. Jiří Březina nie marnuje czasu czytelnika na zbędne "zapychacze", co nie oznacza, że nie stara się uśpić jego czujności i odwrócić uwagi. Świadomie buduje fabułę na bazie kontrastów, najpierw przeplatając śledztwo ws. pijaczki z dość infantylnym pamiętnikiem Veroniki, by później zestawić współczesne śledztwo z tym, co przed laty stało się w domu dziadka dziewczyny. I, o dziwo, sprawa z przeszłości stopniowo zaczyna zagarniać całą uwagę czytelnika.

Oczami Volfa podpatrujemy i analizujemy mikrospołeczność Kačínova, w którym Veronika spędzała pamiętne lato, przekonana, że to właśnie jest jej miejsce na ziemi. Wciąż żyjąc wspomnieniami beztroskiego dzieciństwa, nie zauważała zmian w swoim otoczeniu, niekoniecznie tych dobrych. Czy naprawdę "swój" może tak szybko stać się "obcym"?

Obco w Pradze też czuje się Volf. Ale rola samotnego wilka w służbie sprawiedliwości bardzo mu pasuje i nie będzie chciał tego zmieniać, aczkolwiek utrudnia mu to pracę. Jeszcze przyjdzie czas, by oswoić praskie uliczki, szemrane meliny i lokalnym złoczyńców. Chociaż jego upartość to duże ryzyko, które może go doprowadzić zarówno do awansu, jak i do patrolowania ulic stolicy.

Dość długo zastanawiałam się, czy wolne tempo śledztwa powinnam uznać za zaletę czy wadę. Z jednej strony śledztwo nietypowe, Volf ma tylko dwie ręce i nie zna terenu, ale to przesiadywanie w praskich melinach długo nic nie wnosiło. Z drugiej strony - policyjne pościgi, sprawdzanie tysiąca tropów czy strzelaniny pasowałyby do tego śledztwa jak pięść do oka. W tej sprawie nie liczy się kolejny podpis przełożonego na aktach zamykających sprawę a cierpliwość, wytrwałość i poczucie sprawiedliwości.

Jednym z najbardziej nietypowych elementów tej powieści jest sposób, w jaki przedstawiona jest zbr0dnia. Spopielenie zwł0k, które wydaje się niemal niemożliwe, budzi grozę i fascynację jednocześnie. Kobieta spłonęła we własnym mieszkaniu, ale na miejscu nie spaliło się nic poza jej ciałem. Tomáš, wbrew opinii swoich kolegów, którzy uważają to za nieszczęśliwy wypadek, postanawia zbadać sprawę. Wkrótce odkrywa, że podobna zbrodnia miała miejsce kilka lat wcześniej.

Autorowi udało się stworzyć atmosferę tajemnicy i niepokoju, które towarzyszą czytelnikowi przez całą lekturę. W dużej mierze jest to zasługa regularnego przywołania stron tajemniczego pamiętnika.

Březina nie skupia się na brutalnych opisach zbr0dni, ale na psychologicznym aspekcie przestępstwa, na wszystkim, co doprowadziło do dramatycznego finału, na splocie różnych poszlak wskazujących na sprawcę. To sprawia, że "Na popiół" to kryminał, który czyta się doceniając realizm. Policjant nie ma szklanej kuli, co najwyżej intuicję, która wynika przecież z doświadczenia i wiedzy.

Nieustępliwość i cierpliwość Tomáša jest godna podziwu. Wbrew wszystkiemu idzie swoją drogą. To zaangażowanie wyróżnia go na tle kolegów dążących do szybkiego zamknięcia sprawy i zapomnienia o temacie.

"Na popiół" zadowoli czytelników lubiących szersze tło obyczajowe zamiast brutalnych opisów.

“Na popiół” Jiříego Březiny to coś, dla tych czytelników, którzy cenią sobie mocniej psychologię zbrodni niż makabrę. Jest to tom trzeci serii z policjantem Tomášem Volfem, ale dzięki osobnej zagadce kryminalnej bez problemu można go czytać w oderwaniu od pozostałych dwóch. Jest to kryminał spokojny, z dość klasycznym śledztwem - nie ma rozlewu krwi, są za to rozmowy ze świadkami, grzebanie w dowodach i dedukcja. Jednak jest też kilka rzeczy, które książkę z morza tego gatunku wyróżniają - po pierwsze zbrodnia: zaczynamy historię od wezwania do kobiety, która została… spopielona. Zostały tylko stopy i łydki. I nienaruszone mieszkanie. Wydaje się, że coś takiego jest niemożliwe, prawda? A jednak… Po drugie: historia tej sprawy przeplatana jest fragmentami pamiętnika młodej dziewczyny sprzed kilkunastu lat. Dziewczyna przeniosła się na wieś, do dziadka, pracuje w lokalnym sklepie... miało być piękne, a jest… wiadomo jak. Od początku da się wyczuć, że ta opowieść to tak naprawdę dramat, ale co ma wspólnego ze współczesnym śledztwem? Březina jest dobry w oddawaniu historii - jego prostota myśli i stylu podkreśla to, co w niej ważne, zmusza do własnych refleksji. Dodatkowo, dzięki temu, że liczy niecałe 300 stron, będzie stanowić dobrą propozycję literacką na jeden-dwa wieczory. Gorąco polecam ten tytuł fanom spokojnych, małomiasteczkowych kryminałów, a ja już znowu czekam na kolejny tom tej serii…