Czy zastanawialiście się kiedyś, jakie potrawy królowały na stołach dawnych Słowian? Kiedy wynaleziono rosół i dlaczego barszcz nosi taką, a nie inną nazwę? A może chcielibyście ugotować jakąś potrawę rodem ze średniowiecza? Z książką Hanny i Pawła Lisów - "Kuchnia Słowian, czyli o poszukiwaniu dawnych smaków" - jest to możliwe!
Wczesne średniowiecze to bez wątpienia niezwykle ciekawa epoka, także pod względem kulinarnym. Choć dzisiaj trudno to sobie wyobrazić, ówcześni kucharze musieli obyć się bez doprawiania potraw pieprzem, a gościom nie proponowano kawy i herbaty, bo takich napojów po prostu nie znano. A jednak kuchnia naszych przodków wcale nie była nudna i, wbrew pozorom, znali o wiele więcej potraw niż tylko tłuste mięsiwa zapijane piwem.
W ramach swojego projektu, Hanna i Paweł Lis - bibliotekarka i archeolog, pasjonaci archeologii doświadczalnej - zgłębili tajniki wiedzy etnograficznej, historycznej, botanicznej i zielarskiej, a także przeszli od kulinarnej teorii do praktyki! W Grodzisku Żmijowiska pod Kazimierzem Dolnym założyli swoją własną "średniowieczną" kuchnię, z własnoręcznie przygotowanym paleniskiem i samodzielnie ulepionymi naczyniami.
W książce "Kuchnia Słowian, czyli o poszukiwaniu dawnych smaków" znajdziemy zdjęcia z ich kulinarnych eksperymentów, ciekawostki historyczne, kolekcję 120 przepisów oraz listę produktów znanych i używanych przez naszych przodków. Większość potraw (m.in. polewka grzybowa, dania z różnorodnych kasz, soczewicy i mięs, miód pitny, nalewki, a nawet pokrzywowe chrupki) możemy spróbować przyrządzić w naszej własnej kuchni. Jeśli będziemy chcieli pójść o krok dalej, znajdziemy tu też kilka porad, jak wędzić owoce czy gotować w glinianych garnkach.
W swojej drugiej książce Hanna Lis zabiera nas w podróż dookoła świata. "Mój świat na talerzu" to zbiór 80 przepisów dla tych, którzy chcieliby poznać przepisy rodem z kuchni żydowskiej, arabskiej, włoskiej, indonezyjskiej i wielu innych.
Opinie o książce
Ciekawość nie zawsze prowadzi do piekła. Czasem udaje się go uniknąć i zdobyć porcję interesującej wiedzy. Tak było i tym razem. Im bardziej zagłębiałem się w tę księgę, z tym większym zainteresowaniem ją czytałem. Zyskałem też wiele, gotując według podanych w niej przepisów. Ale na ten temat mogą się wypowiadać przede wszystkim moi liczni goście…
Piotr Adamczewski, krytyk kulinarny "Polityki”
Lisów poznałam od kuchni i wiem, że stanowią połączenie idealne – gotują równie znakomicie, jak opowiadają! To dwoje pasjonatów z ogromną wiedzą archeologiczną i zdobytym przy ogniu doświadczeniem.
Na tę książkę czekałam niecierpliwie, z głodem, i się nie zawiodłam. Oto dostajemy przyprawioną przepisami pyszną opowieść o tym, skąd nasz ród, a w miarę czytania apetyt rośnie! Dzisiaj, gdy zdrowa i nieprzetworzona żywność wróciła na salony, nadszedł czas na Kuchnię Słowian. Po lekturze pójdziemy na łąkę jak do spiżarni!
Elżbieta Cherezińska, autorka powieści historycznych
O autorach
Hanna Lis – z zawodu bibliotekarz, z zamiłowania popularyzatorka wiedzy archeologicznej i najstarszych tradycji kulinarnych Słowian. Specjalizuje się w odtwarzaniu receptur potraw oraz rekonstrukcji wczesnośredniowiecznych technik kulinarnych. Od dziesięciu lat stale współpracuje z Muzeum Nadwiślańskim w Kazimierzu Dolnym przy realizacji programu archeologii doświadczalnej „Pożywienie Słowian”. Wyniki swoich badań opublikowała w książkach: „Archeologia doświadczalna w Muzeum Nadwiślańskim” i „Archeologia doświadczalna w Grodzisku Żmijowiska”. Współautorka wydanej w roku 2009 pionierskiej na polskim rynku książki „Kuchnia Słowian. O żywności, potrawach i nie tylko…”.
Paweł Lis – archeolog, wykładowca w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego, od 2009 roku kierownik Grodziska Żmijowiska, oddziału Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym. Pomysłodawca i twórca funkcjonującego tam ośrodka archeologii doświadczalnej, gdzie realizowane są programy poświęcone wczesnośredniowiecznej ceramice naczyniowej, pożywieniu Słowian, metalurgii i o obróbce żelaza, dziegciarstwu oraz budownictwu obronnemu. Autor ponad 50 publikacji z dziedziny archeologii, współautor książki „Kuchnia Słowian. O żywności, potrawach i nie tylko…” oraz redaktor wydań zbiorowych „Archeologia doświadczalna w Muzeum Nadwiślańskim” i „Archeologia doświadczalna w Grodzisku Żmijowiska”.
Czy w publikacji znajdę przepisy oparte na autentycznych znaleziskach archeologicznych?
Tak, książka prezentuje receptury zrekonstruowane na podstawie badań archeologicznych oraz historycznych źródeł pisanych. Autorzy umiejętnie łączą rzetelną wiedzę naukową z praktyką kulinarną, oferując czytelnikom dania z okresu wczesnego średniowiecza. Poznasz tu techniki przygotowywania potraw w glinianych naczyniach oraz sposoby obróbki termicznej na otwartym ogniu. Jest to doskonała propozycja dla pasjonatów archeologii eksperymentalnej, którzy chcą przenieść dawną tradycję do własnego domu.
Czy książka "Kuchnia Słowian, czyli o poszukiwaniu dawnych smaków" zawiera współczesne zamienniki produktów?
Autorzy podają współczesne odpowiedniki dla dawnych produktów, aby umożliwić odtworzenie smaków w dzisiejszych warunkach kuchennych. Wiele składników, takich jak dzikie zioła czy zapomniane odmiany zbóż, jest precyzyjnie opisanych wraz z sugestiami dotyczącymi ich zakupu lub zbierania. Dzięki temu przygotowanie staropolskich podpłomyków czy tradycyjnych kasz nie wymaga posiadania specjalistycznego sprzętu historycznego. Publikacja stanowi funkcjonalny most między dawną tradycją a możliwościami nowoczesnej, domowej spiżarni.
Czy przepisy zawarte w tej książce są skomplikowane dla początkującego kucharza?
Większość receptur opiera się na prostych metodach obróbki, które są w pełni zrozumiałe nawet dla amatorów gotowania. Konstrukcja dań odzwierciedla dawną dietę Słowian, która bazowała na naturalności i celowym minimalizmie składnikowym. Jasne instrukcje krok po kroku prowadzą przez procesy fermentacji, pieczenia i warzenia w sposób bardzo klarowny. Prostota tych potraw pozwala każdemu użytkownikowi skupić się na wydobywaniu głębi smaku z podstawowych produktów rolnych i leśnych.
Dla kogo ta książka kucharska może okazać się niewłaściwym wyborem?
Pozycja ta nie jest polecana osobom szukającym szybkich dań typu fast-food lub nowoczesnej kuchni molekularnej. Skupia się ona na surowych, historycznych smakach, które mogą nie odpowiadać zwolennikom bardzo przetworzonej żywności i współczesnych dodatków chemicznych. Czytelnicy oczekujący wyłącznie kolorowych zdjęć gotowych dań na każdej stronie mogą poczuć niedosyt, gdyż duży nacisk położono na treść edukacyjną. Nie jest to również typowy poradnik dietetyczny, lecz merytoryczne kompendium wiedzy o kulturze jedzenia naszych przodków.
Czy poza przepisami książka oferuje wiedzę o dawnym stylu życia Słowian?
Publikacja jest bogata w opisy obyczajów, wierzeń i codziennych rytuałów związanych bezpośrednio ze spożywaniem posiłków. Dowiesz się z niej, jaką rolę w diecie pełniły dary lasu oraz w jaki sposób skutecznie przechowywano żywność bez użycia nowoczesnych lodówek. Autorzy dzielą się wynikami swoich wieloletnich badań nad życiem codziennym we wczesnośredniowiecznych grodach i osadach. Jest to kompleksowe studium antropologiczne, które pozwala głębiej zrozumieć ewolucję polskiej kultury stołu na przestrzeni wieków.
